યથેષ્ટં ગચ્છ દુર્બુદ્ધે નાહં દાસ્યામિ કામિનીમ્ । યચ્છક્યં કુરુ તત્કામં ન દેયા વરવર્ણિની
દુરબુદ્ધિ, તને જ્યાં મન થાય ત્યાં જઈશ, પણ હું તને એ સ્ત્રી કદી આપવાનો નથી; તારા બળે જે થાય તે કરી લે, પણ આ સુંદર સ્ત્રી નહીં મળે.
કામાર્તસ્ય ચ તે શાપો ન માં બાધિતુમર્હતિ । નાહં દદે ગુરો કાન્તાં યથેચ્છસિ તથા કુરુ
તારા કામથી ભરેલા શાપે મને કશું નહીં થાય; ગુરુ, હું મારી પ્રિયાને તને નહીં આપું, તને જે કરવું હોય તે કરી લે.
સૂત ઉવાચ ઇત્યુક્તઃ શશિના ચેજ્યશ્ચિન્તામાપ રુષાન્વિતઃ । જગામ તરસા સદ્મ ક્રોધયુક્તઃ શચીપતેઃ
સૂતે કહ્યું: ચંદ્રદેવે આવી રીતે કહ્યાથી બૃહસ્પતિ ગુસ્સો અને ચિંતા સાથે ભરાઈ ગયો અને ક્રોધથી ભરેલો, ઝડપથી શચીપતિ ઇન્દ્રના ઘરમાં ગયો.
દૃષ્ટ્વા શતક્રતુસ્તત્ર ગુરું દુઃખાતુરં સ્થિતમ્ । પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાદ્યૈઃ પૂજયિત્વા સુસંસ્થિતઃ
ત્યાં શતક્રતુએ પોતાના ગુરુને દુઃખી અને વ્યાકુળ બેઠેલા જોયા, તો પગધોવા, અર્ધ્ય અને પાનીઅાદિથી સન્માનપૂર્વક પૂજા કરી.
પપ્રચ્છ પરમોદારસ્તં તથાવસ્થિતં ગુરુમ્ । કા ચિન્તા તે મહાભાગ શોકાર્તોઽસિ મહામુને
પછી એ મહાદાનશીલ ઇન્દ્રે પોતાના ગુરુને પૂછ્યું: 'મહાભાગ, તને કઈ ચિંતા છે? મહામુને, તું આવો શોકી કેમ છે?'
કેનાપમાનિતોઽસિ ત્વં મમ રાજ્યે ગુરુશ્ચ મે । ત્વદધીનમિદં સર્વં સૈન્યં લોકાધિપૈઃ સહ
'મારા રાજ્યમાં તને કોણે અપમાન આપ્યું, ગુરુ? આ આખું સેના અને લોકપતિઓ પણ તારા આદેશમાં છે.'
બહ્મા વિષ્ણુસ્તથા શમ્ભુર્યે ચાન્યે દેવસત્તમાઃ । કરિષ્યન્તિ ચ સાહાય્યં કા ચિન્તા વદ સામ્પ્રતમ્
'બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને બીજા બધા ઉત્તમ દેવતાઓ પણ તારી મદદ કરશે. હવે તને શું ચિંતા છે, મને સ્પષ્ટ કહો.'
ગુરુરુવાચ શશિનાપહૃતા ભાર્યા તારા મમ સુલોચના । ન દદાતિ સ દુષ્ટાત્મા પ્રાર્થિતોઽપિ પુનઃ પુનઃ
ગુરુએ કહ્યું: 'મારી સુંદર આંખોવાળી પત્ની તારા, ચંદ્રદેવ લઈ ગયો છે. હું વારંવાર વિનંતી કરું છતા પણ એ દુષ્ટ મને પાછી આપતો નથી.'
કિં કરોમિ સુરેશાન ત્વમેવ શરણં મમ । સાહાય્યં કુરુ દેવેશ દુઃખિતોઽસ્મિ શતક્રતો
'હવે હું શું કરું, દેવોના સ્વામી? તું જ મારું આશ્રય છે. હે શતક્રતુ, દુઃખી છું, મારી મદદ કર.'
ઇન્દ્ર ઉવાચ મા શોકં કુરુ ધર્મજ્ઞ દાસોઽસ્મિ તવ સુવ્રત । આનયિષ્યામ્યહં નૂનં ભાર્યાં તવ મહામતે
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'ધર્મજ્ઞ, શોક ના કર, હું તારો દાસ છું, સુવ્રત. મહામતિ, હું ચોક્કસ તારી પત્નીને પાછી લાવીશ.'
પ્રેષિતે ચેન્મયા દૂતે ન દાસ્યતિ મદાકુલઃ । તતો યુદ્ધં કરિષ્યામિ દેવસૈન્યૈઃ સમાવૃતઃ
'જો હું દૂત મોકલું અને એ અહંકારી ચંદ્ર તારી પત્નીને પાછી ન આપે, તો હું દેવસેનાઓ સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
ઇત્યાશ્વાસ્ય ગુરું શક્રો દૂતં વક્તૃવિચક્ષણમ્ । પ્રેષયામાસ સોમાય વાર્તાશંસિનમદ્ભુતમ્
આ રીતે ગુરુને આશ્વાસન આપી, શક્રે વાક્પટુ દૂતને સોમદેવ પાસે મોકલ્યો, જે સંદેશા પહોંચાડે.
સ ગત્વા શશિલોકં તુ ત્વરિતઃ સુવિચક્ષણઃ । ઉવાચ વચનેનૈવ વચનં રોહિણીપતિમ્
તે ચતુર અને ઝડપથી ચંદ્રલોકે પહોંચ્યો અને રોહિણીપતિને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
પ્રેષિતોઽહં મહાભાગ શક્રેણ ત્વાં વિવક્ષયા । કથિતં પ્રભુણા યચ્ચ તદ્બ્રવીમિ મહામતે
હે મહાભાગ્યશાળી, હું ઇન્દ્ર દ્વારા તને સંદેશ આપવા મોકલાયો છું. પ્રભુએ જે કહ્યું છે, એ જ હું તને કહું છું, હે બુદ્ધિશાળી.
ધર્મજ્ઞોઽસિ મહાભાગ નીતિં જાનાસિ સુવ્રત । અત્રિઃ પિતા તે ધર્માત્મા ન નિદ્યં કર્તુમર્હસિ
હે મહાભાગ, તું ધર્મને જાણે છે અને સારા આચરણમાં નિષ્ઠાવાન છે. તારો પિતા અત્રિ પણ ધર્મનિષ્ઠ છે. તારે એવું કંઈ કરવું નહીં જેનાથી નિંદા થાય.
ભાર્યા રક્ષ્યા સર્વભૂતૈર્યથાશક્તિ હ્યતન્દ્રિતૈઃ । તદર્થે કલહઃ કામં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
પત્નીનું રક્ષણ દરેકે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને જાગૃત રહીને કરવું જોઈએ. એ માટે ઝઘડો થાય તો તેમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.
યથા તવ તથા તસ્ય યત્નઃ સ્યાદ્દારરક્ષણે । આત્મવત્સર્વભૂતાનિ ચિન્તય ત્વં સુધાનિધે
જેમ તું પોતાની પત્નીનું રક્ષણ કરે છે, તેમ બીજાએ પણ કરવું જોઈએ. હે અમૃતના ધન, બધા જીવને તું પોતાને સમાન સમજ.
અષ્ટાવિંશતિસંખ્યાસ્તે કામિન્યો દક્ષજાઃ શુભાઃ । ગુરુપત્નીં કથં ભોક્તું ત્વમિચ્છસિ સુધાનિધે
તારી પાસે દક્ષની અઠ્ઠાવીસ સુંદર પુત્રીઓ પત્નીરૂપે છે. હે અમૃતધારી, તો પછી તને ગુરુપત્ની પ્રત્યે ઇચ્છા કેમ થાય છે?
સ્વર્ગે સદા વસન્ત્યેતા મેનકાદ્યા મનોરમાઃ । ભુંક્ષ્વ તાઃ સ્વેચ્છયા કામં મુઞ્ચ પત્નીં ગુરોરપિ
મેનકા જેવી મનોહર સ્ત્રીઓ હંમેશા સ્વર્ગમાં વસે છે. તું ઇચ્છા પ્રમાણે તેમનો આનંદ માણ, પણ ગુરુપત્નીને છોડ.
ઈશ્વરા યદિ કુર્વન્તિ જુગુપ્સિતમહન્તયા । અજ્ઞાસ્તદનુવર્તન્તે તદા ધર્મક્ષયો ભવેત્
મહાન લોકો જો નિંદનીય કાર્ય કરે, તો અજ્ઞાન લોકો પણ તેમનું અનુસરણ કરે છે. એથી ધર્મનો નાશ થાય છે.
તસ્માન્મુઞ્ચ મહાભાગ ગુરોઃ પત્નીં મનોરમામ્ । કલહસ્ત્વન્નિમિત્તોઽદ્ય સુરાણાં ન ભવેદ્યથા
એથી, હે મહાભાગ, ગુરુની મનોહર પત્નીને છોડ, જેથી આજે તારા કારણે દેવોમાં ઝઘડો ન થાય.
સૂત ઉવાચ સોમઃ શક્રવચઃ શ્રુત્વા કિઞ્ચિત્ક્રોધસમાકુલઃ । ભઙ્ગ્યા પ્રતિવચઃ પ્રાહ શક્રદૂતં તદા શશી
સૂતાએ કહ્યું: ચંદ્રે ઇન્દ્રના વચન સાંભળી થોડો ગુસ્સે અને ઉગ્ર હાસ્ય સાથે ઇન્દ્રના દૂતને ઉત્તર આપ્યો.
ઇન્દુરાવાચ ધર્મજ્ઞોઽસિ મહાબાહો દેવાનામધિપઃ સ્વયમ્ । પુરોધાપિ ચ તે તાદૃગ્યુવયોઃ સદૃશી મતિઃ
ચંદ્રે કહ્યું: હે મહાબાહુ, તું ધર્મને જાણે છે અને દેવોનો સ્વામી છે. તારો પુરોહિત પણ એવો જ છે અને તમારું મન પણ એકસરખું છે.
પરોપદેશે કુશલા ભવન્તિ બહવો જનાઃ । દુર્લભસ્તુ સ્વયં કર્તા પ્રાપ્તે કર્મણિ સર્વદા
બીજાને ઉપદેશ આપવામાં ઘણા નિપુણ હોય છે, પણ પોતે કાર્યમાં ઉતરે તે દુર્લભ છે.
બાર્હસ્પત્યપ્રણીતં ચ શાસ્ત્રં ગૃહ્ણન્તિ માનવાઃ । કો વિરોધોઽત્ર દેવેશ કામયાનાં ભજન્સ્ત્રિયમ્
માનવો બૃહસ્પતિ રચિત શાસ્ત્ર સ્વીકારે છે. હે દેવેશ, જે સ્ત્રીને મનમાં ઇચ્છાય તેનું સેવન કરવું તેમાં શું દોષ છે?
સ્વકીયં બલિનાં સર્વં દુર્બલાનાં ન કિઞ્ચન । સ્વીયા ચ પરકીયા ચ ભ્રમોઽયં મન્દચેતસામ્
મજબૂત માટે બધું પોતાનું હોય છે, કમજોર માટે કંઈ નથી. પોતાનું અને બીજાનું ભેદ તો મૂર્ખોના મનમાં જ હોય છે.
તારા મય્યનુરક્તા ચ યથા ન તુ તથા ગુરૌ । અનુરક્તા કથં ત્યાજ્યા ધર્મતો ન્યાયતસ્તથા
તારા મારી પ્રત્યે આસક્ત છે, ગુરુ પ્રત્યે નથી. જે સ્ત્રી પ્રેમ કરે તેને ધર્મથી કે ન્યાયથી કેમ ત્યજી શકાય?
ગૃહારમ્ભસ્તુ રક્તાયાં વિરક્તાયાં કથં ભવેત્ । વિરક્તેયં યદા જાતા ચકમેઽનુજકામિનીમ્
જે સ્ત્રીમાં પ્રેમ ન હોય, તેની સાથે ઘર કેવી રીતે ચાલે? જ્યારે એ વિમુખ થઈ, ત્યારે મેં બીજી સ્ત્રીને ઇચ્છી.
ન દાસ્યેઽહં વરારોહાં ગચ્છ દૂત વદ સ્વયમ્ । ઈશ્વરોઽસિ સહસ્રાક્ષ યદિચ્છસિ કુરુષ્વ તત્
હું આ સુંદરાને નહીં છોડું. દૂત, તું જઈને પોતે કહી દે. હે સહસ્રનેત્ર, તું ઈશ્વર છે, તારે જે યોગ્ય લાગે તે કર.
સૂત ઉવાચ ઇત્યુક્તઃ શશિના દૂતઃ પ્રયયૌ શક્રસન્નિધિમ્ । ઇન્દ્રાયાચષ્ટ તત્સર્વં યદુક્તં શીતરશ્મિના
સૂતાએ કહ્યું: ચંદ્રના આ વચન સાંભળી દૂત ઇન્દ્ર પાસે ગયો અને શીતલકિરણે જે કહ્યું તે બધું કહી સંભળાવ્યું.