; દમયન્તીવિવાહપ્રસ્તાવવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ મે વચનં શ્રુત્વા નારદઃ પરમાર્થવિત્ । મામાહ ચ સ્મિતં કૃત્વા પૃચ્છન્તં મોહકારણમ્
વ્યાસજી કહે છે: મારા વચન સાંભળ્યા પછી, પરમાર્થ જાણનારા નારદજી સ્મિત કરીને મને, જે ભ્રમનું કારણ પૂછતો હતો, એમને કહ્યું.
નારદ ઉવાચ પારાશર્ય પુરાણજ્ઞ કિં પૃચ્છસિ સુનિશ્ચયમ્ । સંસારેઽસ્મિન્વિના મોહં કોઽપિ નાસ્તિ શરીરવાન્
નારદજી કહે છે: હે પરાશરપુત્ર, પુરાણો જાણનારા, તું એટલી ખાતરીથી કેમ પૂછે છે? આ સંસારમાં કોઈ પણ શરીરધારી જીવ ભ્રમ વિના નથી.
બ્રહ્માવિષ્ણુસ્તથા રુદ્રઃ સનકઃ કપિલસ્તથા । માયયા વેષ્ટિતાઃ સર્વે ભ્રમન્તિ ભવવર્ત્મનિ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, સનક અને કપિલ પણ—all માયાથી ઘેરાયેલા છે અને સંસારના માર્ગે ભટકે છે.
જ્ઞાનિનં માં જનો વેત્તિ ભ્રાન્તોઽહં સર્વલોકવત્ । શૃણુ મે પૂર્વવૃત્તાન્તં પ્રબ્રવીમિ સુનિશ્ચિતમ્
લોકો મને જ્ઞાની માને છે, પણ હું પણ બધાની જેમ ભ્રમમાં પડેલો છું. હવે મારી પહેલાની વાત ધ્યાનથી સાંભળ, હું તને ચોક્કસ કહું છું.
દુઃખં મયા યથા પૂર્વમનુભૂતં મહત્તરમ્ । સ્વકૃતેન ચ મોહેન ભાર્યાર્થે વાસવીસુત
હે વાસવીપુત્ર, પત્ની માટેના મારે પોતાના ભ્રમથી જે મોટું દુઃખ ભોગવ્યું હતું, એ હું તને કહું છું.
એકદા પર્વતશ્ચાહં દેવલોકાન્મહીતલમ્ । પ્રાપ્તો વિલોકનાર્થાય ભારતં ખણ્ડમુત્તમમ્
એક વખત હું, પર્વત, દેવલોકમાંથી પૃથ્વી પર, ભારતભૂમિનું દર્શન કરવા આવ્યો હતો.
ભ્રમન્તૌ સહિતાવુર્વ્યાં પશ્યન્તૌ તીર્થમણ્ડલમ્ । પાવનાનિ ચ સ્થાનાનિ મુનીનામાશ્રમાઞ્છુભાન્
અમે બંને પૃથ્વી પર ફરતા, તીર્થસ્થાનો અને મુનિઓના પવિત્ર આશ્રમો નિહાળતા હતા.
શપથં દેવલોકાત્તુ કૃત્વા પૂર્વં પરસ્પરમ્ । ચલિતૌ સમયં ચેમં સમ્મન્ત્ર્ય નિશ્ચયેન વૈ
દેવલોકમાં અમે એકબીજાને વચન આપ્યું હતું અને એ નક્કી કરીને અમે બંને સાથે સંમત થઈને અહીં આવ્યા.
ચિત્તવૃત્તિસ્તુ વક્તવ્યા યાદૃશી યસ્ય જાયતે । શુભા વાપ્યશુભા વાપિ ન ગોપ્તવ્યા કદાચન
કોઈના મનમાં જે વિચાર આવે—શુભ કે અશુભ—એ હંમેશા એકબીજાને કહેવો, ક્યારેય છુપાવવો નહીં.
ભોજનેચ્છા ધનેચ્છાપિ રતીચ્છા વા ભવેદપિ । યાદૃશી યસ્ય ચિત્તે તુ કથનીયા પરસ્પરમ્
ખોરાક, ધન કે ભોગની ઈચ્છા હોય—મનમાં જે કંઈ પણ આવે, એ એકબીજાને કહેવું જોઈએ.
ઇત્યાવાં સમયં કૃત્વા સ્વર્ગાદ્ભૂલોકમાગતૌ । એકચિત્તૌ મુનીભૂતૌ વિચરન્તૌ યથેચ્છયા
આવી રીતે અમે વચન કરીને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યા, બંનેનું મન એક હતું, મુનિ બનીને મનગમતું ફરતા હતા.
એવં ભ્રમન્તૌ લોકેઽસ્મિન્ગ્રીષ્માન્તે સમુપાગતે । સઞ્જયસ્ય પુરં રમ્યં સમ્પ્રાપ્તૌ નૃપતે પુનઃ
આ રીતે દુનિયામાં ફરતા, જ્યારે ઉનાળાનો અંત આવ્યો, ત્યારે અમે ફરી રાજા સંજયના સુંદર શહેરમાં પહોંચ્યા.
તેન સમ્પૂજિતૌ ભક્ત્યા રાજ્ઞા સમ્માનિતૌ ભૃશમ્ । સ્થિતૌ તત્ર ગૃહે તસ્ય ચાતુર્માસ્યં મહાત્મનઃ
ત્યાં રાજાએ અમને ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા અને બહુ સન્માન આપ્યો, અને અમે એ મહાન આત્માના ઘરમાં ચોમાસાના ચાર મહિના રહ્યા.
વાર્ષિકાશ્ચતુરો માસા દુર્ગમાઃ પથિ સર્વદા । તસ્માદેકત્ર વિબુધૈઃ સ્થાતવ્યમિતિ નિશ્ચયઃ
વર્ષા ઋતુના ચાર મહિના હંમેશા મુસાફરી માટે કઠિન હોય છે, તેથી વિદ્વાનો કહે છે કે એ સમયમાં એક જગ્યાએ રહેવું જોઈએ.
અષ્ટૌ માસાંસ્તુ પ્રવસેત્સદા કાર્યવશાદ્દ્વિજઃ । વર્ષાકાલે ન ગન્તવ્યં પ્રવાસે સુખમિચ્છતા
દ્વિજને ફરજ પડે ત્યારે આઠ મહિના ઘરથી દૂર રહેવું જોઈએ, પણ જેને આરામ જોઈએ તે વરસાદના સમયમાં પ્રવાસ ન કરવો.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા સઞ્જયસ્ય ગૃહે તદા । સંસ્થિતૌ માનિતૌ રાજ્ઞા કૃતાતિથ્યૌ મહાત્મના
આ રીતે વિચાર કરીને, અમે એ સમયે સંજયના ઘરમાં રાજાએ સન્માનપૂર્વક અને આત્મિયતાથી મહેમાન તરીકે રાખ્યા.
દમયન્તીતિ વિખ્યાતા તસ્ય પુત્રી મહીપતેઃ । આજ્ઞપ્તા પરિચર્યાર્થં સુદતી સુન્દરી ભૃશમ્
એ રાજાની પ્રસિદ્ધ પુત્રી દમયંતી, ખૂબ જ સુંદર અને મોહક હતી, અને રાજાએ અમને સેવા કરવા કહ્યું.
વિવેકજ્ઞા વિશાલાક્ષી રાજપુત્રી કૃતોદ્યમા । સેવનં સર્વકાલે ચ વ્યદધાદુભયોરપિ
વિવેકવંતી, વિશાળ નેત્રોવાળી એ રાજકન્યા, ઉત્સાહપૂર્વક, દરેક સમયે અમારે બંનેની સેવા કરતી.
સ્નાનાર્થમુદકં કાલે ભોજનં મૃષ્ટમાયતમ્ । મુખવાસં તથા ચાન્યં યદિષ્ટં તદ્દદાતિ સા
સ્નાન માટે યોગ્ય સમયે પાણી, સ્વાદિષ્ટ અને સારી રીતે બનાવેલું ભોજન, સુગંધિત મુખવાસ અને અમને જે પણ જોઈએ તે બધું એ આપતી.
મનોઽભિલષિતાન્કામાનુભયોરપિ કન્યકા । વ્યજનાસનશય્યાદીન્વાઞ્છિતાનપ્યકલ્પયત્
એ કન્યાએ અમારે બંનેની મનગમતી દરેક ઈચ્છા પૂરી કરી, પંખા, બેઠકો, પથારી અને જે કંઈ જોઈએ તે બધું ગોઠવી આપ્યું.
એવં સંસેવ્યમાનૌ તુ સ્થિતૌ રાજ્ઞો ગૃહે કિલ । વેદાધ્યયનસંશીલાવાવાં વેદવ્રતે રતૌ
આ રીતે અમારી સેવા થતી, અમે રાજાના ઘરમાં રહીને વેદના અભ્યાસ અને વ્રતપાલનમાં તત્પર રહ્યા.
અહં વીણાં કરે કૃત્વા સાધયિત્વા સ્વરોત્તમમ્ । ગાયત્રં સામ સુસ્વાદમગાં કર્ણરસાયનમ્
હું વીણા હાથમાં લઈ, તેને સરસ રીતે સરગમમાં સરખી કરી, મીઠા અને કાનને ગમતા સામગાન ગાવા લાગ્યો.
રાજપુત્રી તુ તચ્છ્રુત્વા સામગાનં મનોહરમ્ । બભૂવ મયિ રાગાઢ્યા પ્રીતિયુક્તા વિશારદા
એ મનોહર સામગાન સાંભળીને રાજકન્યા મારી તરફ ખૂબ જ લાગણીથી અને પ્રેમથી આકર્ષાય ગઈ.
દિને દિનેઽનુરાગોઽસ્યા મયિ વૃદ્ધિં ગતઃ પરઃ । મમાપિ પ્રીતિયુક્તાયાં મનો જાતં સ્પૃહાપરમ્
દરેક દિવસે એનો પ્રેમ મારી તરફ વધતો ગયો; અને એની લાગણી જોઈને મારા મનમાં પણ ઊંડો સ્પર્શ અને ઈચ્છા જાગી.
મમ તસ્ય ચ સા કન્યા ભોજનાદિષુ કર્હિચિત્ । અકરોદન્તરં કિઞ્ચિત્સેવાભેદં રસાન્વિતા
એ કન્યાએ ભોજન વગેરે સેવાઓમાં ક્યારેય મારા અને પર્વત વચ્ચે કોઈ ફરક ન કર્યો, હંમેશા લાગણીપૂર્વક સેવા કરી.
સ્નાનાયોષ્ણજલં મહ્યં પર્વતાય ચ શીતલમ્ । દધિ મહ્યં તથા તક્રં પર્વતાયાપ્યકલ્પયત્
મારા માટે સ્નાન માટે ગરમ પાણી અને પર્વત માટે ઠંડું પાણી, મને દહીં અને પર્વતને છાસ એ ગોઠવી આપતી.
શયનાસ્તરણં શુભ્રં મદર્થે પર્યકલ્પયત્ । પ્રીત્યા પરમયા યદ્વત્પર્વતાય ન તાદૃશમ્
મારા માટે એણે ખૂબ પ્રેમથી સફેદ અને સુંદર પથારી ગોઠવી, પણ પર્વત માટે એવી જ પથારી નહોતી.
વિલોકયતિ માં પ્રેમ્ણા સુન્દરી ન ચ પર્વતમ્ । તતોઽસ્યાસ્તાદૃશં દૃષ્ટ્વા પર્વતઃ પ્રેમકારણમ્
એ સુંદર કન્યા પ્રેમથી મારી તરફ જુએ, પણ પર્વત તરફ નહિ; આ જોઈને પર્વતને એની લાગણીનું કારણ સમજાયું.
મનસા ચિન્તયામાસ કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ । પપ્રચ્છ માં રહઃ સમ્યગ્બ્રૂહિ નારદ સર્વથા
આ જોઈ પર્વત આશ્ચર્યમાં પડી મનમાં વિચારવા લાગ્યો કે આ શું છે? અને પછી એકાંતમાં મને પૂછ્યું: 'નારદ, બધું સાચું કહો.'
રાજપુત્રી ત્વયિ પ્રેમ કરોતિ મુદિતા ભૃશમ્ । દદાતિ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ સ્નેહયુક્તા સમન્તતઃ
રાજકન્યા તારી પર ખૂબ ખુશીથી પ્રેમ કરે છે અને તને સર્વ પ્રકારના ખોરાક-પાન પ્રેમથી આપે છે.