વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ માતુર્વચઃ શ્રુત્વા જાતશ્ચિન્તાતુરો હ્યહમ્ । લજ્જયાઽઽકુલચિત્તસ્તામબ્રવં વિનયાનતઃ
વ્યાસ કહે છે: માતાના વચન સાંભળીને હું ચિંતામાં પડી ગયો, અને શરમથી મન ગભરાઈ ગયું, ત્યારે વિનયપૂર્વક માતાને કહ્યું.
માતઃ પાપાધિકં કર્મ પરદારાભિમર્શનમ્ । જ્ઞાત્વા ધર્મપથં સમ્યક્કરોમિ કથમાદરાત્
'માતા, પરસ્ત્રીને સ્પર્શવું મહાપાપ છે. ધર્મમાર્ગ જાણીને પણ આ કાર્ય હું શ્રદ્ધાપૂર્વક કેવી રીતે કરી શકું?'
તથા યવીયસો ભ્રાતુર્વધૂઃ કન્યા પ્રકીર્તિતા । વ્યભિચારં કથં કુર્યામધીત્ય નિગમાનહમ્
'ઉપરાંત, નાના ભાઈની પત્ની તો કન્યા તરીકે ગણાય છે. મેં શાસ્ત્રો ભણ્યા છે, તો હું એવો વ્યભિચાર કેમ કરી શકું?'
અન્યાયેન ન કર્તવ્યં સર્વથા કુલરક્ષણમ્ । ન તરન્તિ હિ સંસારાત્પિતરઃ પાપકારિણઃ
'કોઈ પણ રીતે અયોગ્ય રીતે વંશની રક્ષા કરવી યોગ્ય નથી, કારણ કે પાપી પિતૃઓ સંસારથી પાર જઈ શકતા નથી.'
લોકાનામુપદેષ્ટા યઃ પુરાણાનાં પ્રવર્તકઃ । સ કથં કુત્સિતં કર્મ જ્ઞાત્વા કુર્યાન્મહાદ્ભુતમ્
જે વ્યક્તિ દુનિયાના શિક્ષક અને પુરાતન શાસ્ત્રોનો પ્રચારક છે, તે જાણતાં જ ઘૃણાસ્પદ કામ કેવી રીતે કરી શકે? આ તો ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
પુનરુક્તો હ્યહં માત્રા રુદત્યા ભૃશમન્તિકે । પુત્રશોકાતિતપ્તા યા વંશરક્ષણકામ્યયા
મારી માતાએ, જે પુત્રના દુઃખથી ખૂબ જ વ્યથિત અને વંશ બચાવવા ઇચ્છતી હતી, રડતી-રડતી મારી પાસે ફરીથી મને કહેવા માટે પ્રેર્યા.
પારાશર્ય ન તે દોષો વચનાન્મમ પુત્રક । ગુરૂણાં વચનં તથ્યં સદોષમપિ માનવૈઃ
પારાશર્ય, મારા પુત્ર, તું મારી વાત પર ચાલ્યો છે એટલે તારી કોઈ ભૂલ નથી; મોટા લોકોની વાત, ભલે તેમાં ખામી હોય, પણ માણસોએ અનુસરી જવી જોઈએ.
કર્તવ્યમવિચાર્યૈવ શિષ્ટાચારપ્રમાણતઃ । વચનં કુરુ મે પુત્ર ન તે દોષોઽસ્તિ માનદ
શ્રેષ્ઠ લોકોના વર્તનને ધ્યાને રાખીને, કોઈ પણ કાર્ય નિશ્ચયપૂર્વક કરવું જોઈએ; તેથી, મારા પુત્ર, મારી વાત માન, તારી કોઈ ભૂલ નથી, માન આપનાર.
પુત્રસ્ય જનનં કૃત્વા સુખિની કુરુ માતરમ્ । વિશેષેણ તુ સન્તપ્તાં મગ્નાં શોકાર્ણવે સુત
પુત્ર જન્માવીને તું તારી માતાને ખુશ કર, ખાસ કરીને તે તો દુઃખના સાગરમાં ડૂબેલી અને ખૂબ જ વ્યથિત છે, હે બાળક.
ઇતિ તાં બ્રુવતીં શ્રુત્વા તદા સુરનદીસુતઃ । મામુવાચ વિશેષજ્ઞઃ સૂક્ષ્મધર્મસ્ય નિર્ણયે
એવી રીતે તેની વાત સાંભળીને, ત્યારે દેવનદીના પુત્રે, જે સૂક્ષ્મ ધર્મને સમજવામાં નિપુણ હતો, મને કહ્યું.
દ્વૈપાયન વિચારોઽત્ર ન કર્તવ્યસ્ત્વયાનઘ । માતુર્વચનમાદાય વિહરસ્વ યથાસુખમ્
દ્વૈપાયન, હે નિર્દોષ, અહીં તારે વિચાર કરવાની જરૂર નથી; તું તારી માતાની વાત સ્વીકાર અને મનપસંદ રીતે વર્ત.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા માતુશ્ચ પ્રાર્થનં તથા । નિઃશઙ્કોઽહં તદા જાતઃ કાર્યે તસ્મિઞ્જુગુપ્સિતે
વ્યાસ કહે છે: તેની વાત અને મારી માતાની વિનંતી સાંભળીને, હું એ નિંદિત કાર્ય માટે નિઃશંક બની ગયો.
અમ્બિકાયાં પ્રવૃત્તોઽહમૃતુમત્યાં મુદા નિશિ । મયિ વિમનસાયાં તુ તાપસે કુત્સિતે ભૃશમ્
રાતે, હું ઋતુમતી અંબિકા પાસે આનંદપૂર્વક ગયો; પણ તે, તપસ્વીને જોઈને, ખૂબ જ ઉદાસ થઈ ગઈ.
શપ્તા મયા સા સુશ્રોણી પ્રસઙ્ગે પ્રથમે તદા । અન્ધસ્તે ભવિતા પુત્રો યતો નેત્રે નિમીલિતે
પ્રથમ સંસર્ગ સમયે, મેં એ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીને શાપ આપ્યો: 'તમે આંખો બંધ કરી, એટલે તમારો પુત્ર અંધ હશે.'
દ્વિતીયેઽહ્નિ મુનિશ્રેષ્ઠ પૃષ્ટો માત્રા રહઃ પુનઃ । ભવિષ્યતિ સુતઃ પુત્ર કાશિરાજસુતોદરે
બીજા દિવસે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારી માતાએ ફરીથી એકાંતમાં પૂછ્યું, ત્યારે મેં કહ્યું: 'કાશીરાજની પુત્રીના ગર્ભમાં પુત્ર જન્મશે.'
મયોક્તા જનની તત્ર વ્રીડાનમ્રમુખેન હ । વિનેત્રો ભવિતા પુત્રો માતઃ શાપાન્મમૈવ હિ
ત્યાં, મેં મારી માતાને, જે શરમથી મુંહ નીચે કરી હતી, કહ્યું: 'માતા, મારા શાપથી તમારો પુત્ર અંધ થશે.'
તયા નિર્ભર્ત્સિતસ્તત્ર કઠોરવચસા મુને । કથં પુત્ર ત્વયા શપ્તા પુત્રસ્તેઽન્ધો ભવિષ્યતિ
તે સમયે, મને માતાએ કઠોર શબ્દોમાં ડાંટ્યું: 'પુત્ર, તું તારા પોતાના પુત્રને કેમ શાપ આપ્યો, જેથી તે અંધ બની જશે?'
; વ્યાસસ્વકીયમોહવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ વાસવી ચકિતા જાતા શ્રુત્વા મે વાક્યમીદૃશમ્ । દાશેયી મામુવાચેદં પુત્રાર્થે ભૃશમાતુરા
વ્યાસ કહે છે: મારી વાત સાંભળીને વાસવી અચકાઈ ગઈ; દાસીની પુત્રી, પુત્રની ઇચ્છાથી ખૂબ જ વ્યથિત, મને 이렇게 બોલી.
અમ્બાલિકા વધૂર્ધન્યા કાશિરાજસુતા સુત । ભાર્યા વિચિત્રવીર્યસ્ય વિધવા શોકસંયુતા
અંબાલિકા, ધન્ય વધૂ, કાશીરાજની પુત્રી, વિचित्रવીર્યની પત્ની હતી અને હવે વિધવા બની દુઃખમાં હતી.
સર્વલક્ષણસમ્પન્ના રૂપયૌવનશાલિની । તસ્યાં જનય સઙ્ગં ત્વં કૃત્વા પુત્રં સુસમ્મતમ્
તેમાં બધા શુભ લક્ષણો હતા, સુંદરતા અને યુવાનપણું હતું; તું તેના સાથે સંસર્ગ કરીને સર્વેને પસંદ પડે એવો પુત્ર જન્માવ.
નાન્ધો રાજાધિકારી સ્યાત્તસ્માત્પુત્ર મનોહરમ્ । ઉત્પાદય રાજપુત્ર્યાં વચનાન્મમ માનદ
અંધ માણસ રાજા ન બની શકે; તેથી, હે માન આપનાર, મારી આજ્ઞાથી રાજકુમારી સાથે મનપસંદ પુત્ર જન્માવ.
ઇત્યુક્તોઽહં તદા માત્રા સ્થિતસ્તત્ર ગજાહ્વયે । યાવદૃતુમતી જાતા કાશિરાજસુતા મુને
મારી માતાએ એવી રીતે કહ્યું, ત્યારે હું ગજાહ્વયમાં રહ્યો, જ્યાં સુધી કાશીરાજની પુત્રી ઋતુમતી થાય, હે મુનિ.
એકાન્તે શયનાગારે પ્રાપ્તા સા મમ સન્નિધૌ । લજ્જમાના સુકેશાન્તા સ્વશ્વશ્રૂવચનાત્તદા
એકાંતમાં શયનગૃહમાં, મારી હાજરીમાં, તે એકલી આવી; તેના સુંદર વાળ નીચે ઝૂકેલા, શરમાતી, અને શ્વશ્રૂના કહ્યા મુજબ.
દૃષ્ટ્વા માં જટિલં દાન્તં તાપસં રસવર્જિતમ્ । સા સ્વેદવદના જાતા પાણ્ડુરા વિમના ભૃશમ્
મને જોઈને—જટાવાળું, સંયમિત, તપસ્વી અને રાસથી વિમુક્ત—તેના ચહેરા પર પसीનો આવી ગયો, તે ફકી પડી, અને ખૂબ જ ઉદાસ થઈ ગઈ.
કુપિતોઽહં તદા દૃષ્ટ્વા કામિનીં નિશિ સઙ્ગતામ્ । વેપમાનાં સ્થિતાં પાર્શ્વે હ્યબ્રવં તામહં રુષા
રાતે, મારી બાજુમાં, કામના ભરેલી, કાંપતી સ્ત્રીને જોઈને હું ગુસ્સે થઈ ગયો અને તેને કડક શબ્દોમાં કહ્યું.
દૃષ્ટ્વા માં યદિ ગર્વેણ પાણ્ડુવર્ણા સમાવૃતા । અતસ્તે તનયઃ પાણ્ડુર્ભવિષ્યતિ સુમધ્યમે
જો તું અહંકારથી મને જોઈને ફકી પડી જાય, તો, સુમધ્યમ, તારો પુત્ર પણ ફકી રંગનો થશે.
ઇત્યુક્ત્વા નિશિ તત્રૈવ સ્થિતોઽમ્બાલિકયા યુતઃ । ભુક્ત્વા તાં નિશિ નિર્યાતઃ સ્થાનમાપૃચ્છ્ય માતરમ્
આ રીતે કહીને, હું એ રાતે અંબાલિકા સાથે રહ્યો; રાતે એક થઈ, પછી તેની માતાને વિદાય લઈ, ત્યાંથી નીકળી ગયો.
તતસ્તાભ્યાં સુતૌ કાલે પ્રસૂતાવન્ધપાણ્ડુરૌ । ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાણ્ડુશ્ચ પ્રથિતૌ સમ્બભૂવતુઃ
પછી, સમય આવતા, એ બંનેમાંથી બે પુત્રો જન્મ્યા—એક અંધ અને એક ફકી; ધૃતરાષ્ટ્ર અને પાંડુ, બંને પ્રસિદ્ધ થયા.
માતા મે વિમના જાતા તાદૃશૌ વીક્ષ્ય તૌ સુતૌ । તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે મામાહૂય તદાબ્રવીત્
મારી માતા એ બંને પુત્રોને એવા જોઈને દુઃખી થઈ ગઈ; પછી, એક વર્ષ પછી, તેણે મને બોલાવીને કહ્યું.
દ્વૈપાયન સુતૌ જાતૌ રાજ્યયોગ્યૌ ન તાદૃશૌ । અન્યં મનોહરં પુત્રં સમુત્પાદય મે પ્રિયમ્
દ્વૈપાયન, બે પુત્રો રાજય માટે યોગ્ય તો છે, પણ મનગમતા નથી; મને એક વધુ મનમોહક અને પ્રિય પુત્ર આપ.