ઇત્યુક્તઃ શશિના તત્ર ગુરુરત્યન્તદુઃખિતઃ । જગામ સ્વગૃહં તૂર્ણં ચિન્તાવિષ્ટઃ સ્મરાતુરઃ
ચંદ્રે આવું કહ્યુ ત્યારે ગુરુ ખૂબ દુઃખી થઈને, ચિંતામાં અને પ્રેમમાં પીડાતો, ઝડપથી પોતાના ઘરે ગયો.
દિનાનિ કતિચિત્તત્ર સ્થિત્વા ચિન્તાતુરો ગુરુઃ । યયાવથ ગૃહં તસ્ય ત્વરિતશ્ચૌષધીપતેઃ
ત્યાં થોડા દિવસ રહી ગુરુ ચિંતાથી પીડાઈને, ઔષધીના સ્વામીના ઘરે ઝડપથી ગયો.
સ્થિતઃ ક્ષત્રા નિષિદ્ધોઽસૌ દ્વારદેશે રુષાન્વિતઃ । નાજગામ શશી તત્ર ચુકોપાતિ બૃહસ્પતિઃ
ત્યાં ક્ષત્રિયોએ તેને દરવાજા પર રોકી દીધો, ગુસ્સાથી ભરેલો હતો; ચંદ્ર બહાર આવ્યો નહીં, અને બૃહસ્પતિનો ગુસ્સો વધુ વધી ગયો.
અયં મે શિષ્યતાં યાતો ગુરુપત્નીં તુ માતરમ્ । જગ્રાહ બલતોઽધર્મી શિક્ષણીયો મયાધુના
'આ મારો શિષ્ય બનીને, ગુરુપત્ની જે મારી માતા સમાન છે, તેને બળજબરીથી લઈ ગયો છે; હવે આ અધર્મીને હું શીખ આપવી જ જોઈએ.'
ઉવાચ વાચં કોપાત્તુ દ્વારદેશસ્થિતો બહિઃ । કિં શેષે ભવને મન્દ પાપાચાર સુરાધમ
દ્વાર પાસે બહાર ઊભા રહીને, ગુસ્સામાં તેણે કહ્યું: 'તું ઘરમાં કેમ પડ્યો છે, મૂર્ખ, પાપી, દેવોમાં સૌથી નીચો!'
દેહિ મે કામિનીં શીઘ્રં નોચેચ્છાપં દદામ્યહમ્ । કરોમિ ભસ્મસાન્નૂનં ન દદાસિ પ્રિયાં મમ
મારી પ્રિય સ્ત્રીને તરત આપી દે, નહીં તો હું તને શાપ આપીશ; જો તું મારી પ્રિયાને નહીં આપે, તો હું તને રાખ પણ કરી નાખીશ.
સૂત ઉવાચ ક્રૂરાણિ ચૈવમાદીનિ ભાષણાનિ બૃહસ્પતેઃ । શ્રુત્વા દ્વિજપતિઃ શીઘ્રં નિર્ગતઃ સદનાદ્બહિઃ
સૂતે કહ્યું: બૃહસ્પતિના આવા કઠોર શબ્દો સાંભળી, દ્વિજપતિ ઝડપથી ઘરમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
તમુવાચ હસન્સોમઃ કિમિદં બહુ ભાષસે । ન તે યોગ્યાસિતાપાઙ્ગી સર્વલક્ષણસંયુતા
સોમએ હસતાં કહ્યું: 'આટલું બધું કેમ બોલે છે? એ કાળી આંખોવાળી, સર્વ ગુણવંતી સ્ત્રી તારી લાયક નથી.'
કુરૂપાં ચ સ્વસદૃશીં ગૃહાણાન્યાં સ્ત્રિયં દ્વિજ । ભિક્ષુકસ્ય ગૃહે યોગ્યા નેદૃશી વરવર્ણિની
એ દ્વિજ, તારી જેવી રૂપહીન બીજી કોઈ સ્ત્રી લઈ જા; આવી સુંદર સ્ત્રી ભીખારીના ઘરમાં યોગ્ય નથી.
રતિઃ સ્વસદૃશે કાન્તે નાર્યાઃ કિલ નિગદ્યતે । ત્વં ન જાનાસિ મન્દાત્મન્ કામશાસ્ત્રવિનિર્ણયમ્
કહે છે કે, પ્રેમમાં આનંદ તો પોતાના જેવાં પ્રિયજનમાં જ મળે છે; અરે મૂર્ખ, તને તો કામશાસ્ત્રનું જ્ઞાન જ નથી.
યથેષ્ટં ગચ્છ દુર્બુદ્ધે નાહં દાસ્યામિ કામિનીમ્ । યચ્છક્યં કુરુ તત્કામં ન દેયા વરવર્ણિની
દુરબુદ્ધિ, તને જ્યાં મન થાય ત્યાં જઈશ, પણ હું તને એ સ્ત્રી કદી આપવાનો નથી; તારા બળે જે થાય તે કરી લે, પણ આ સુંદર સ્ત્રી નહીં મળે.
કામાર્તસ્ય ચ તે શાપો ન માં બાધિતુમર્હતિ । નાહં દદે ગુરો કાન્તાં યથેચ્છસિ તથા કુરુ
તારા કામથી ભરેલા શાપે મને કશું નહીં થાય; ગુરુ, હું મારી પ્રિયાને તને નહીં આપું, તને જે કરવું હોય તે કરી લે.
સૂત ઉવાચ ઇત્યુક્તઃ શશિના ચેજ્યશ્ચિન્તામાપ રુષાન્વિતઃ । જગામ તરસા સદ્મ ક્રોધયુક્તઃ શચીપતેઃ
સૂતે કહ્યું: ચંદ્રદેવે આવી રીતે કહ્યાથી બૃહસ્પતિ ગુસ્સો અને ચિંતા સાથે ભરાઈ ગયો અને ક્રોધથી ભરેલો, ઝડપથી શચીપતિ ઇન્દ્રના ઘરમાં ગયો.
દૃષ્ટ્વા શતક્રતુસ્તત્ર ગુરું દુઃખાતુરં સ્થિતમ્ । પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાદ્યૈઃ પૂજયિત્વા સુસંસ્થિતઃ
ત્યાં શતક્રતુએ પોતાના ગુરુને દુઃખી અને વ્યાકુળ બેઠેલા જોયા, તો પગધોવા, અર્ધ્ય અને પાનીઅાદિથી સન્માનપૂર્વક પૂજા કરી.
પપ્રચ્છ પરમોદારસ્તં તથાવસ્થિતં ગુરુમ્ । કા ચિન્તા તે મહાભાગ શોકાર્તોઽસિ મહામુને
પછી એ મહાદાનશીલ ઇન્દ્રે પોતાના ગુરુને પૂછ્યું: 'મહાભાગ, તને કઈ ચિંતા છે? મહામુને, તું આવો શોકી કેમ છે?'
કેનાપમાનિતોઽસિ ત્વં મમ રાજ્યે ગુરુશ્ચ મે । ત્વદધીનમિદં સર્વં સૈન્યં લોકાધિપૈઃ સહ
'મારા રાજ્યમાં તને કોણે અપમાન આપ્યું, ગુરુ? આ આખું સેના અને લોકપતિઓ પણ તારા આદેશમાં છે.'
બહ્મા વિષ્ણુસ્તથા શમ્ભુર્યે ચાન્યે દેવસત્તમાઃ । કરિષ્યન્તિ ચ સાહાય્યં કા ચિન્તા વદ સામ્પ્રતમ્
'બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને બીજા બધા ઉત્તમ દેવતાઓ પણ તારી મદદ કરશે. હવે તને શું ચિંતા છે, મને સ્પષ્ટ કહો.'
ગુરુરુવાચ શશિનાપહૃતા ભાર્યા તારા મમ સુલોચના । ન દદાતિ સ દુષ્ટાત્મા પ્રાર્થિતોઽપિ પુનઃ પુનઃ
ગુરુએ કહ્યું: 'મારી સુંદર આંખોવાળી પત્ની તારા, ચંદ્રદેવ લઈ ગયો છે. હું વારંવાર વિનંતી કરું છતા પણ એ દુષ્ટ મને પાછી આપતો નથી.'
કિં કરોમિ સુરેશાન ત્વમેવ શરણં મમ । સાહાય્યં કુરુ દેવેશ દુઃખિતોઽસ્મિ શતક્રતો
'હવે હું શું કરું, દેવોના સ્વામી? તું જ મારું આશ્રય છે. હે શતક્રતુ, દુઃખી છું, મારી મદદ કર.'
ઇન્દ્ર ઉવાચ મા શોકં કુરુ ધર્મજ્ઞ દાસોઽસ્મિ તવ સુવ્રત । આનયિષ્યામ્યહં નૂનં ભાર્યાં તવ મહામતે
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'ધર્મજ્ઞ, શોક ના કર, હું તારો દાસ છું, સુવ્રત. મહામતિ, હું ચોક્કસ તારી પત્નીને પાછી લાવીશ.'
પ્રેષિતે ચેન્મયા દૂતે ન દાસ્યતિ મદાકુલઃ । તતો યુદ્ધં કરિષ્યામિ દેવસૈન્યૈઃ સમાવૃતઃ
'જો હું દૂત મોકલું અને એ અહંકારી ચંદ્ર તારી પત્નીને પાછી ન આપે, તો હું દેવસેનાઓ સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
ઇત્યાશ્વાસ્ય ગુરું શક્રો દૂતં વક્તૃવિચક્ષણમ્ । પ્રેષયામાસ સોમાય વાર્તાશંસિનમદ્ભુતમ્
આ રીતે ગુરુને આશ્વાસન આપી, શક્રે વાક્પટુ દૂતને સોમદેવ પાસે મોકલ્યો, જે સંદેશા પહોંચાડે.
સ ગત્વા શશિલોકં તુ ત્વરિતઃ સુવિચક્ષણઃ । ઉવાચ વચનેનૈવ વચનં રોહિણીપતિમ્
તે ચતુર અને ઝડપથી ચંદ્રલોકે પહોંચ્યો અને રોહિણીપતિને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
પ્રેષિતોઽહં મહાભાગ શક્રેણ ત્વાં વિવક્ષયા । કથિતં પ્રભુણા યચ્ચ તદ્બ્રવીમિ મહામતે
હે મહાભાગ્યશાળી, હું ઇન્દ્ર દ્વારા તને સંદેશ આપવા મોકલાયો છું. પ્રભુએ જે કહ્યું છે, એ જ હું તને કહું છું, હે બુદ્ધિશાળી.
ધર્મજ્ઞોઽસિ મહાભાગ નીતિં જાનાસિ સુવ્રત । અત્રિઃ પિતા તે ધર્માત્મા ન નિદ્યં કર્તુમર્હસિ
હે મહાભાગ, તું ધર્મને જાણે છે અને સારા આચરણમાં નિષ્ઠાવાન છે. તારો પિતા અત્રિ પણ ધર્મનિષ્ઠ છે. તારે એવું કંઈ કરવું નહીં જેનાથી નિંદા થાય.
ભાર્યા રક્ષ્યા સર્વભૂતૈર્યથાશક્તિ હ્યતન્દ્રિતૈઃ । તદર્થે કલહઃ કામં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
પત્નીનું રક્ષણ દરેકે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને જાગૃત રહીને કરવું જોઈએ. એ માટે ઝઘડો થાય તો તેમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.
યથા તવ તથા તસ્ય યત્નઃ સ્યાદ્દારરક્ષણે । આત્મવત્સર્વભૂતાનિ ચિન્તય ત્વં સુધાનિધે
જેમ તું પોતાની પત્નીનું રક્ષણ કરે છે, તેમ બીજાએ પણ કરવું જોઈએ. હે અમૃતના ધન, બધા જીવને તું પોતાને સમાન સમજ.
અષ્ટાવિંશતિસંખ્યાસ્તે કામિન્યો દક્ષજાઃ શુભાઃ । ગુરુપત્નીં કથં ભોક્તું ત્વમિચ્છસિ સુધાનિધે
તારી પાસે દક્ષની અઠ્ઠાવીસ સુંદર પુત્રીઓ પત્નીરૂપે છે. હે અમૃતધારી, તો પછી તને ગુરુપત્ની પ્રત્યે ઇચ્છા કેમ થાય છે?
સ્વર્ગે સદા વસન્ત્યેતા મેનકાદ્યા મનોરમાઃ । ભુંક્ષ્વ તાઃ સ્વેચ્છયા કામં મુઞ્ચ પત્નીં ગુરોરપિ
મેનકા જેવી મનોહર સ્ત્રીઓ હંમેશા સ્વર્ગમાં વસે છે. તું ઇચ્છા પ્રમાણે તેમનો આનંદ માણ, પણ ગુરુપત્નીને છોડ.
ઈશ્વરા યદિ કુર્વન્તિ જુગુપ્સિતમહન્તયા । અજ્ઞાસ્તદનુવર્તન્તે તદા ધર્મક્ષયો ભવેત્
મહાન લોકો જો નિંદનીય કાર્ય કરે, તો અજ્ઞાન લોકો પણ તેમનું અનુસરણ કરે છે. એથી ધર્મનો નાશ થાય છે.