દ્વીપે જાતો જનન્યાહં સંત્યક્તસ્તત્ક્ષણાદપિ । અનાશ્રયો વને વૃદ્ધિં પ્રાપ્તઃ કર્માનુસારતઃ
મારો જન્મ એક ટાપુ પર થયો, ત્યારે જ મારી માતાએ મને છોડી દીધો. હું તો વનમાં આશ્રય વિના, કર્મ પ્રમાણે મોટો થયો.
તપસ્તપ્તં મયા ચોગ્રં પર્વતે બહુવાર્ષિકમ્ । પુત્રકામેન દેવર્ષે શઙ્કરઃ સમુપાસિતઃ
દેવમુની, પુત્રની ઈચ્છાથી મેં પર્વત પર ઘણાં વર્ષો સુધી કઠોર તપ કર્યું અને શંકર ભગવાનની ભક્તિ કરી.
તતો મયા શુકઃ પ્રાપ્તઃ પુત્રો જ્ઞાનવતાં વરઃ । પાઠિતસ્તુ મયા સમ્યગ્વેદાનાં સાર આદિતઃ
પછી મને જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર શુક મળ્યો. મેં તેને વેદનો સાર આરંભથી જ સારી રીતે શીખવ્યો.
સ ત્યક્ત્વા માં ગતઃ ક્વાપિ રુદન્તં વિરહાતુરમ્ । લોકાલ્લોકાન્તરં સાધો વચનાત્તવ બોધિતઃ
પછી એ મને છોડી ક્યાંક ચાલ્યો ગયો. હું તો વિયોગમાં રડતો અને દુ:ખી હતો. તારા ઉપદેશથી એ લોકથી લોકમાં ફરતો જાગૃત થયો.
તતોઽહં પુત્રસન્તપ્તસ્ત્યક્ત્વા મેરું મહાગિરિમ્ । માતરં મનસા કૃત્વા સમ્પ્રાપ્તઃ કુરુજાઙ્ગલમ્
પછી પુત્રના શોકથી વ્યાકુળ થઈ, મેં મહાન મેરુ પર્વત છોડી દીધો અને મનમાં માતાને રાખી, હું કુરુજાંગલમાં આવ્યો.
પુત્રસ્નેહાદતિતરાં કૃશાઙ્ગઃ શોકસંયુતઃ । જાનન્મિથ્યેતિ સંસારં માયાપાશનિયન્ત્રિતઃ
પુત્રપ્રેમથી મારું શરીર બહુ દુર્બળ થઈ ગયું, મનમાં દુ:ખ ભરાઈ ગયું. આ સંસાર મિથ્યા છે એ જાણતો હતો, છતાં માયાના બંધનમાં બંધાયેલો રહ્યો.
તતો રાજ્ઞા વૃતાં જ્ઞાત્વા માતરં વાસવીં શુભામ્ । સ્થિતોઽત્રૈવાશ્રમં કૃત્વા સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે
પછી જાણ્યું કે મારી માતા વસવીને રાજાએ પસંદ કરી છે. હું અહીં સરસ્વતીના સુંદર કાંઠે આશ્રમ બનાવી સ્થિર થયો.
શન્તનુઃ સ્વર્ગતિં પ્રાપ્તો વિધુરા જનની સ્થિતા । પુત્રદ્વયયુતા સાધ્વી ભીષ્મેણ પ્રતિપાલિતા
શાંતનુ સ્વર્ગે ગયા; માતા વિધુરા પોતાના બે પુત્રો સાથે રહી, અને ભીષ્મે એ સતી સ્ત્રીની રક્ષા કરી.
ચિત્રાઙ્ગદઃ કૃતો રાજા ગઙ્ગાપુત્રેણ ધીમતા । કાલેન સોઽપિ મે ભ્રાતા મૃતઃ કામસમદ્યુતિઃ
ગંગાપુત્ર ભીષ્મે ચિત્રાંગદને રાજા બનાવ્યો. સમય જતાં એ મારા ભાઈ પણ, કામ અને તેજથી ભરપૂર, મૃત્યુ પામ્યા.
તતઃ સત્યવતી માતા નિમગ્ના શોકસાગરે । ચિત્રાઙ્ગદં મૃતં પુત્રં રુરોદ ભૃશમાતુરા
પછી માતા સત્યવતી દુ:ખના દરિયામાં ડૂબી ગઈ; મરેલા પુત્ર ચિત્રાંગદ માટે એ બહુ રડી.
સમ્પ્રાપ્તોઽહં મહાભાગ જ્ઞાત્વા તાં દુઃખિતાં સતીમ્ । આશ્વાસિતા મયાત્યર્થં ભીષ્મેણ ચ મહાત્મના
હે મહાભાગ, જ્યારે મેં જાણ્યું કે એ સતી દુ:ખી છે, ત્યારે હું ભીષ્મ મહાત્મા સાથે ત્યાં ગયો અને એને ઘણું સાંત્વન આપ્યું.
વિચિત્રવીર્યસ્ત્વપરો વીર્યવાન્પૃથિવીપતિઃ । કૃતો ભીષ્મેણ ભ્રાતા વૈ સ્ત્રીરાજ્યવિમુખેન હ
વિચિત્રવીર્ય, બીજો ભાઈ, શક્તિશાળી અને ધરતીનો રાજા, ભીષ્મ દ્વારા રાજા બનાવાયો, જે સ્ત્રીરાજ્યથી વિમુખ હતો.
કાશિરાજસુતે રમ્યે વિજિત્ય પૃથિવીપતીન્ । ભીષ્મેણાનીય સ્વબલાત્કન્યકે દ્વે સમર્પિતે
ભીષ્મે કાશીરાજાની બે સુંદર પુત્રીઓને પોતાના બળથી પૃથ્વીના રાજાઓને જીત્યા પછી લાવી, ભાઈને આપી દીધી.
સત્યવત્યૈ શુભે કાલે વિવાહઃ પરિકલ્પિતઃ । ભ્રાતુર્વિચિત્રવીર્યસ્ય તદાહં સુખિતોઽભવમ્
સરસ સમય આવે સત્યવતી માટે વિવાહનું આયોજન થયું. એ સમયે વિचित्रવીર્યના લગ્નમાં હું આનંદિત થયો.
પુનઃ સોઽપિ મૃતો ભ્રાતા યક્ષ્મણા પીડિતો ભૃશમ્ । અનપત્યો યુવા ધન્વી માતા મે દુઃખિતાભવત્
પછી એ ભાઈ પણ ક્ષયરોગથી ખૂબ પીડાઈ મૃત્યુ પામ્યા. એ યુવાન, નિસંતાન અને ધનુર્ધર હતા. મારી માતા ખૂબ દુ:ખી થઈ.
કાશિરાજસુતે દ્વે તુ મૃતં દૃષ્ટ્વા પતિં તદા । પતિવ્રતાધર્મપરે ભગિન્યૌ સમ્બભૂવતુઃ
કાશીરાજાની બંને પુત્રીઓએ પતિના મૃત્યુ પછી પativ્રતા અને ધર્મનિષ્ઠ બની, બંને બહેનો એકસાથે રહી.
તે ઊચતુઃ સતીં શ્વશ્રૂં રુદતીં ભૃશદુઃખિતામ્ । પતિના સહગામિન્યૌ ભવિષ્યાવો હુતાશને
તેઓએ પોતાની શ્વશુ, સતીને, જે રડી રહી હતી અને ખૂબ જ દુઃખી હતી, કહ્યું: 'અમે અમારા પતિ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશીશુ અને તેમનો અનુસરણ કરીશુ.'
પુત્રેણ સહ તે શ્વશ્રુ સ્વર્ગે ગત્વાથ નન્દને । સુખેન વિહરિષ્યાવઃ પતિના સહ સંયુતે
'શ્વશુજી, અમે તમારા પુત્ર સાથે સ્વર્ગમાં, નંદનવનમાં જઈશુ અને ત્યાં પતિ સાથે મળીને આનંદથી વિહાર કરીશુ.'
નિવારિતે તદા માત્રા વધ્વૌ તસ્માન્મહોદ્યમાત્ । સ્નેહભાવં સમાશ્રિત્ય ભીષ્મસ્ય વચનાત્તદા
ત્યારે માતાએ પ્રેમવશે અને ભીષ્મના ઉપદેશ પ્રમાણે, એ બંને વહુઓને એ મહાન નિશ્ચયથી અટકાવ્યા.
ગાઙ્ગેયેન ચ માત્રા મે સમ્મન્ત્ર્ય ચ પરસ્પરમ્ । કૃત્વૌર્ધ્વદૈહિકં સર્વં સંસ્મૃતોઽહં ગજાહ્વયે
ગંગાપુત્ર અને મારી માતાએ પરસ્પર ચર્ચા કરી અને બધા અંત્યેષ્ટિવિધિ કર્યા પછી, મને ગજાહ્વયમાં યાદ કરવામાં આવ્યો.
સ્મૃતમાત્રસ્તુ માત્રા વૈ જ્ઞાત્વા ભાવં મનોગતમ્ । તરસૈવાગતશ્ચાહં નગરં નાગસાહ્વયમ્
મારી માતાએ મને મનથી યાદ કરતાં અને પોતાની ભાવના સમજતાં જ, હું તરત જ નાગસાહ્વય નામના શહેરમાં આવી પહોંચ્યો.
પ્રણમ્ય માતરં મૂર્ધ્ના સંસ્થિતોઽથ કૃતાઞ્જલિઃ । તામબ્રવં સુતપ્તાઙ્ગીં પુત્રશોકેન કર્શિતામ્
હું માથું ઝુકાવીને માતાને વંદન કરીને, હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો અને પુત્રશોકથી દુઃખી અને દુર્બળ થયેલી માતાને કહ્યું.
માતસ્ત્વયા કિમાહૂતો મનસાહં તપસ્વિનિ । આજ્ઞાપય મહત્કાર્યે દાસોઽસ્મિ કરવાણિ કિમ્
'માતા, તમે મને મનમાં કેમ બોલાવ્યા? હે તપસ્વિ, તમે જે મહાન કાર્ય માટે આજ્ઞા આપો, હું તમારો દાસ છું, શું કરું?'
ત્વં મે તીર્થં પરં માતર્દેવશ્ચ પ્રથિતઃ પરઃ । આગતશ્ચિન્તિતશ્ચાત્ર બ્રૂહિ કૃત્યં તવ પ્રિયમ્
'માતા, તમે મારા માટે સર્વોત્તમ તીર્થ અને સર્વશ્રેષ્ઠ દેવતા છો. તમે મને યાદ કર્યો એટલે હું અહીં આવ્યો છું, હવે તમારું મનગમતું કાર્ય કહો.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વાહં સ્થિતસ્તત્ર માતુરગ્રે યદા મુને । તદા સા મામુવાચેદં પશ્યન્તી ભીષ્મમન્તિકે
વ્યાસ કહે છે: આમ કહીને હું મારી માતા સામે ઊભો રહ્યો, હે મુનિ, ત્યારે માતાએ ભીષ્મ તરફ જોઈને મને કહ્યું.
પુત્ર તેઽદ્ય મૃતો ભ્રાતા પીડિતો રાજયક્ષ્મણા । તેનાહં દુઃખિતા જાતા વંશચ્છેદભયાદિહ
'પુત્ર, આજે તારો ભાઈ રાજયક્ષ્મા રોગથી પીડાઈને મૃત્યુ પામ્યો છે. એથી હું વંશનાશના ભયથી દુઃખી થઈ છું.'
તસ્માત્ત્વમદ્ય મેધાવિન્ મયાહૂતઃ સમાધિના । ગાઙ્ગેયસ્ય મતેનાત્ર પારાશર્યાર્થસિદ્ધયે
'એ કારણે, હે બુદ્ધિશાળી, મેં ધ્યાનથી તને આજે બોલાવ્યો છે. ગંગાપુત્રની સંમતિથી, પારાશરપુત્રના હિત માટે તને બોલાવ્યું છે.'
કુલં સ્થાપય નષ્ટં ત્વં શન્તનોર્નામકારણાત્ । રક્ષ માં દુઃખતઃ કૃષ્ણ વંશચ્છેદોદ્ભવાદ્દ્રુતમ્
'શાંતનુના નામ માટે તું નષ્ટ થયેલો વંશ પુનઃ સ્થાપિત કર. હે કૃષ્ણ, વંશનાશના ભયથી મને દુઃખમાંથી બચાવ.'
કાશિરાજસુતે ભાર્યે ભ્રાતુસ્તવ યવીયસઃ । સાધોર્વિચિત્રવીર્યસ્ય રૂપયૌવનભૂષિતે
'કાશીરાજાની પુત્રીઓ, તારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યની પત્નીઓ, સૌ ગુણવતી અને રૂપ-યૌવનથી શોભાયમાન છે.'
તાભ્યાં સઙ્ગમ્ય મેધાવિન્ પુત્રોત્પાદનકં કુરુ । રક્ષસ્વ ભારતં વંશં નાત્ર દોષોઽસ્તિ કર્હિચિત્
'હે બુદ્ધિમાન, એ બંને સાથે સંયોગ કરીને સંતાન પ્રાપ્તિ કર, અને ભારતવંશની રક્ષા કર. આમાં ક્યારેય કોઈ દોષ નથી.'