દર્શનં કાઙ્ક્ષમાણસ્તે શ્રુતરૂપગુણસ્તવ । પશ્ય તં કુટિલાપાઙ્ગિ મનોભવસમં નૃપમ્
તે તારી સુંદરતા અને ગુણોની વાત સાંભળી, તને જોવા માટે આતુર છે; વક્ર નજરવાળી, તું એ રાજાને જો, જે મનમોહન દેવ સમાન છે.
કથિતા ત્વં મયા પૂર્વં તસ્યાગ્રે જાહ્નવીતટે । પૂર્ણાનુરાગઃ સઞ્જાતસ્તેનાસૌ વિરહાતુરઃ
હું પહેલેથી જ તારી વાત તેને જાહ્નવીના કાંઠે કહી હતી; હવે તે તારા માટે પૂર્ણ પ્રેમથી વ્યાકુળ છે અને વિયોગમાં તડપે છે.
વાઞ્છતિ ત્વાં ચારુરૂપાં દ્રષ્ટું નૃપતિનન્દનઃ । સા તસ્યા વચનં શ્રુત્વા ગમનાય મનો દધે
રાજકુમાર તને જોવા માટે, સુંદર રૂપવતી, તારી ઈચ્છા રાખે છે; એના શબ્દો સાંભળી, તેણે મનમાં ત્યાં જવાની ઠરાવ કરી.
લજ્જમાના ભૃશં ભીત્યા કૌમારં પ્રાપ્તયા તયા । કથં તસ્ય મુખં દ્રક્ષ્યે કુમારી હ્યવશા ભૃશમ્
લાજ અને ભારે ભયથી ભરાઈ, નવયૌવનમાં પગલાં મૂકીને, તેણે વિચાર્યું: "હું કેવી રીતે એનું મુખ જોઈ શકીશ, હું તો એકલી અને નાદાન કન્યા છું!"
સ માં ગૃહ્ણાતિ કામાર્ત ઇતિ ચિન્તાકુલા સતી । યશોવત્યા યુતા તત્ર નરયાનસ્થિતા યયૌ
"એ મને કામના વશ થઈ પકડી લેશે"—આવી ચિંતા સાથે, યશોવતી સાથે એ શિબિર પાસે પહોંચી અને ઊભી રહી.
સ્કન્ધાવારેઽતિમલિના મલિનામ્બરધારિણી । તામાગતાં વિશાલાક્ષીં દૃષ્ટ્વા રાજસુતોઽબ્રવીત્
શિબિરમાં, બહુ મેલાં કપડાં પહેરીને અને અત્યંત મલિન અવસ્થામાં, વિશાળ નેત્રવાળી એ આવી ત્યારે, રાજકુમારે તેને જોયા પછી કહ્યું:
દર્શનં દેહિ તન્વઙ્ગિ તૃષિતે નયને મમ । કામાતુરં ચ તં વીક્ષ્ય તાં ચ લજ્જાભરાવૃતામ્
"પાતળી કાયા વાળી, મને તારો દર્શન આપ, કેમ કે મારી આંખો તરસી ગઈ છે"; તેને પ્રેમથી વ્યાકુળ જોઈ અને તેણીને લાજથી ઢંકાયેલી જોઈ,
નીતિજ્ઞા શિષ્ટમાર્ગજ્ઞા તમુવાચ યશોવતી । રાજપુત્ર પિતાપ્યસ્યાસ્ત્વામેનાં દાતુમિચ્છતિ
યોગ્ય વર્તન અને સદ્ગુણોની જાણકાર યશોવતીએ કહ્યું: "રાજકુમાર, તેના પિતા પણ તને તેને આપવાની ઈચ્છા રાખે છે."
એષાપિ ત્વદ્વશા નૂનં ભવિતા સઙ્ગમસ્તવ । કાલં પ્રતીક્ષ્ય રાજેન્દ્ર નયૈનાં પિતુરન્તિકમ્
"આ પણ નિશ્ચિતપણે તારી જ થશે; તારો મિલન થશે. યોગ્ય સમયની રાહ જો, રાજાધિરાજ, અને તેને તેના પિતા પાસે લઈ જા."
સ વિવાહવિધિં કૃત્વા દાસ્યતીતિ વિનિશ્ચયઃ । સ તસ્યા વચનં તથ્યં મત્વા સૈન્યસમન્વિતઃ
"એ તને વિધાનપૂર્વક લગ્ન કરીને આપશે—આ નિશ્ચિત છે." એના શબ્દો સાચા માની, તે પોતાની સેના સાથે,
સમેતઃ કામિનીભ્યાં તુ યયૌ તત્પિતુરાશ્રમમ્ । રાજપુત્રીં તથાયાતાં શ્રુત્વા પ્રેમસમન્વિતઃ
પોતાના પ્રિય સાથીઓ સાથે તે પિતાના આશ્રમ તરફ ગયો. રાજકુમારી આવી છે એ સાંભળીને, તે પ્રેમથી ભરાઈ ગયો.
પ્રયયૌ સમ્મુખસ્તૂર્ણં સચિવૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ । બહુભિર્દિવસૈર્દૃષ્ટા પુત્રી સા મલિનામ્બરા
મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો, તે ઝડપથી તેની સામે ગયો. ઘણા દિવસો પછી, તેણે પોતાની પુત્રીને મળીને, મલિન વસ્ત્રોમાં જોઈ.
યશોવત્યા તુ વૃત્તાન્તઃ કથિતો વિસ્તરાત્પુનઃ । એકવીરં મિલિત્વાસૌ ગૃહમાનીય ચાદરાત્
યશોવતીએ આખો પ્રસંગ વિગતે કહ્યો. પછી એકવીર સાથે મળી, તેને માનપૂર્વક ઘરે લઈ આવી.
પુણ્યેઽહ્નિ કારયામાસ વિવાહં વિધિપૂર્વકમ્ । પારિબર્હં તતો દત્ત્વા સમ્પૂજ્ય વિધિવત્તદા
શુભ દિવસે, વિધિપૂર્વક લગ્ન કરાવ્યા. પછી પરંપરાગત ભેટ આપી, યોગ્ય રીતે તેમનું સન્માન કર્યું.
પુત્રીં વિસર્જયામાસ યશોવત્યા સમન્વિતામ્ । એવં વિવાહે સંવૃત્તે રમાપુત્રો મુદાન્વિતઃ
પછી પુત્રીને યશોવતી સાથે વિદાય આપી. આમ લગ્ન પૂર્ણ થયા ત્યારે રમાપુત્ર આનંદથી ભરાઈ ગયો.
ગૃહં પ્રાપ્ય બહૂન્ભોગામ્બુભુજે પ્રિયયા સમમ્ । બભૂવ તસ્યાં પુત્રસ્તુ કૃતવીર્યાભિધઃ કિલ । તત્સુતઃ કાર્તવીર્યસ્તુ વંશોઽયં કથિતો મયા
પછી ઘરે પહોંચી, પ્રિય સાથે અનેક સુખો માણ્યા. તેને એક પુત્ર થયો, નામ કૃતવીર્ય. તેનો પુત્ર કાર્તવીર્ય થયો. આ વંશની વાત મેં કહી.
; અમ્બિકાયાઃ નિયોગાત્પુત્રોત્પાદનાય ગર્ભધારણવર્ણનમ્ રાજોવાચ ભગવંસ્ત્વન્મુખામ્ભોજાચ્ચ્યુતં દિવ્યકથારસમ્ । ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ પિબંસ્તુ સુધયા સમમ્
રાજાએ કહ્યું: ભગવન, તમારા કમળ જેવા મુખમાંથી નીકળતી દિવ્ય કથાઓનું અમૃત પીતા પણ મને ક્યારેય તૃપ્તિ થતી નથી.
વિચિત્રમિદમાખ્યાનં કથિતં ભવતા મમ । હૈહયાનાં સમુત્પત્તિર્વિસ્તરાદ્વિસ્મયપ્રદા
આ અદ્ભુત વાર્તા તમે મને કહી, હૈહય વંશની વિગતવાર ઉત્પત્તિ, ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
પરં કૌતૂહલં મેઽત્ર યદ્વિષ્ણુઃ કમલાપતિઃ । દેવદેવો જગન્નાથઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારકઃ
મને curiosity છે કે, લક્ષ્મીપતિ, દેવોના દેવ, જગન્નાથ, સર્વનું સર્જન, પાલન અને સંહાર કરનાર વિષ્ણુ—
સોઽપ્યશ્વભાવમાપન્નો ભગવાન્હરિરચ્યુતઃ । પરતન્ત્રઃ કથં જાતઃ સ્વતન્ત્રઃ પુરુષોત્તમઃ
—એ સ્વતંત્ર, અચલ હરિ, કેવી રીતે ઘોડાની યોનિમાં જન્મ્યા અને બીજા પર આધારિત બન્યા?
એતન્મે સંશયં બ્રહ્મઞ્છેત્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્ । સર્વજ્ઞસ્ત્વં મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રૂહિ વૃત્તાન્તમદ્ભુતમ્
હે બ્રહ્મન, કૃપા કરીને મારા આ સંશયને દૂર કરો. તમે સર્વજ્ઞ છો, મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને આ અદ્ભુત વાર્તા કહો.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ સન્દેહસ્યાસ્ય નિર્ણયમ્ । યથા શ્રુતં મયા પૂર્વં નારદાન્મુનિસત્તમાત્
વ્યાસે કહ્યું: રાજન, સાંભળો, હું આ સંશયનું નિવારણ કહું છું, જે મેં પહેલાં મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ પાસેથી સાંભળ્યું હતું.
બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રો નારદો નામ તાપસઃ । સર્વજ્ઞઃ સર્વગઃ શાન્તઃ સર્વલોકપ્રિયઃ કવિઃ
બ્રહ્માના મનથી જન્મેલા પુત્ર નારદ, તે તપસ્વી, સર્વજ્ઞ, સર્વત્ર વિહરતા, શાંત, સર્વલોકપ્રિય અને કવિ છે.
સ ચૈકદા મુનિશ્રેષ્ઠો વિચરન્પૃથિવીમિમામ્ । વાદયન્મહતીં વીણાં સ્વરતાનસમન્વિતામ્
એક વખત એ મુનિશ્રેષ્ઠ પૃથ્વી પર ફરતા હતા, અને મધુર સ્વરોથી મહાન વીણા વગાડતા હતા.
બૃહદ્રથન્તરાદીનાં સામ્નાં ભેદાનનેકશઃ । ગાયન્ગાયત્રમમૃતં સમ્પ્રાપ્તોઽથ મમાશ્રમમ્
બૃહદ, રથંતર વગેરે સામગાનના અનેક પ્રકારો ગાતા, અમૃત જેવું ગીત ગાતા-ગાતા, પછી મારા આશ્રમમાં આવ્યા.
શમ્યાપ્રાસં મહાતીર્થં સરસ્વત્યાઃ સુપાવનમ્ । નિવાસં મુનિમુખ્યાનાં શર્મદં જ્ઞાનદં તથા
શમ્યાપ્રાસ એ મહાપવિત્ર તીર્થ, સરસ્વતીના કાંઠે, મહામુનિઓનું નિવાસસ્થાન, સુખ અને જ્ઞાન આપનાર છે.
તમાગતમહં પ્રેક્ષ્ય બ્રહ્મપુત્રં મહાદ્યુતિમ્ । અભ્યુત્થાનાદિકં સર્વં કૃતવાનર્ચનાદિકમ્
બ્રહ્મપુત્ર, તેજસ્વી નારદને આવતાં જોઈ, મેં તમામ આવકાર અને પૂજાની વિધિઓ કરી.
અર્ઘ્યપાદ્યવિધિં કૃત્વા તસ્યાસનસ્થિતસ્ય ચ । ઉપવિષ્ટઃ સમીપેઽહં મુનેરમિતતેજસઃ
પાણી, પાદ્ય વગેરે આપીને, તેમને આસન પર બેસાડ્યા. પછી હું પણ અમિત તેજવાળા મુનિની પાસે બેઠો.
દૃષ્ટ્વા વિશ્રમિણં શાન્તં નારદં જ્ઞાનપારદમ્ । તમપૃચ્છમહં રાજન્ યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાધુના
હું જ્યારે શાંત અને જ્ઞાનમાં પારંગત એવા નારદજીને આરામ કરતા જોયા, રાજા, ત્યારે મેં એમને એ જ વાત પુછી હતી, જે તું હમણાં મને પુછ્યો છે.
અસારેઽસ્મિંસ્તુ સંસારે પ્રાણિનાં કિં સુખં મુને । ન પશ્યામિ વિનિશ્ચિત્ય કદાચિત્કુત્રચિત્ક્વચિત્
મુને, આ નાશવંત દુનિયામાં જીવતો જીવ માટે સાચું સુખ ક્યાં છે? હું તો બધે, દરેક સમયે વિચારું છું, પણ ક્યાંયે સુખ દેખાતું નથી.