નાન્યઃ કોઽપિ મમારાતિર્યો મે પ્રતિબલો ભવેત્ । વ્યાસ ઉવાચ એતસ્મિન્નન્તરે દૂતાસ્તત્રાન્યે વૈ સમાગતાઃ
મારો કોઈ શત્રુ કે બળમાં બરાબરી કરનાર બીજો નથી. વ્યાસ કહે છે: એ વચ્ચે ત્યાં બીજા દૂતો પણ આવી પહોંચ્યા.
તે હોચુસ્ત્વરિતા ભીતાઃ કાલકેતું ગૃહે સ્થિતમ્ । કિં સ્વસ્થોઽસિ મહારાજ સમીપે સૈન્યમાગતમ્
તેઓ ઝડપથી અને ભયભીત થઈને, ઘરમાં બેઠેલા કાલકેતુને બોલ્યા: મહારાજ, તું શાંતિથી કેમ બેઠો છે? સેના તો એકદમ નજીક આવી ગઈ છે.
નિર્ગચ્છ નગરાત્તૂર્ણં સૈન્યેન મહતાઽઽવૃતઃ । ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા કાલકેતુર્મહાબલઃ
"શહેર છોડીને તુરંત બહાર નીકળી જા, મોટાં સેના સાથે ઘેરાયેલો છે"—આવો સંદેશ સાંભળીને, મહાબલી કાલકેતુએ,
રથમારુહ્ય ત્વરિતો નિર્યયૌ સ્વપુરાદ્બહિઃ । એકવીરોઽપિ સહસા હયારૂઢઃ પ્રતાપવાન્
ઝડપથી પોતાની રથમાં ચઢ્યો અને પોતાના શહેરની બહાર નીકળી ગયો; એકલો હોવા છતાં, ઘોડા પર બેસી, બહાદુરીથી બહાર પડ્યો.
આગતસ્તત્ર કામિન્યા વિરહેણ સમાકુલઃ । યુદ્ધં તયોરભૂત્તત્ર વૃત્રવાસવયોરિવ
ત્યાં પહોંચીને, કામિનીથી વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ થયો; બંને વચ્ચે યુદ્ધ થયું, જે વૃત્ર અને ઇન્દ્રના યુદ્ધ જેવું જ ભયાનક હતું.
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્ । વર્તમાને તદા યુદ્ધે કાતરાણાં ભયાવહે
ઘણા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો છોડાતા, ચારે બાજુ દિશાઓ અગ્નિ જેવી જ્વલંત થઈ ગઈ; એ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, ડરાયેલા લોકોમાં ભય ફેલાઈ ગયો.
ગદયા તાડયામાસ દૈત્યં સિન્ધુસુતાસુતઃ । સ ગતાસુઃ પપાતોર્વ્યાં વજ્રાહત ઇવાચલઃ
સિંધુપુત્રીના પુત્રએ ગદા વડે દૈત્યને ઘા માર્યો; તે જીવ ગુમાવી જમીન પર પડી ગયો, જાણે વીજળીના ઘા થી પર્વત તૂટી પડ્યો હોય.
પલાયિત્વા ગતાઃ સર્વે રાક્ષસા ભયપીડિતાઃ । યશોવતી તતો ગત્વા વેગાદેકાવલીં તદા
બધા રાક્ષસો ડરીને ભાગી ગયા અને બચી નીકળી ગયા; ત્યાર પછી યશોવતી ઝડપથી એકાવલી પાસે પહોંચી.
ઉવાચ મધુરાં વાણીં વિસ્મિતા મુદિતા ભૃશમ્ । એહ્યાલિ નૃપપુત્રેણ દાનવોઽસૌ નિપાતિતઃ
આશ્ચર્યચકિત અને ખૂબ આનંદિત થઈ, તેણે મીઠાં શબ્દોમાં કહ્યું: "મિત્ર, રાજકુમારે એ દૈત્યને મારી નાખ્યો છે!"
એકવીરેણ ધીરેણ યુદ્ધં કૃત્વા સુદારુણમ્ । સ્કન્ધાવારેઽપ્યસૌ રાજા તિષ્ઠત્યદ્ય શ્રમાતુરઃ
એકલો અને ધીરજથી ભયાનક યુદ્ધ કરીને, એ રાજા હવે શિબિરમાં થાકથી કંટાળેલો બેઠો છે.
દર્શનં કાઙ્ક્ષમાણસ્તે શ્રુતરૂપગુણસ્તવ । પશ્ય તં કુટિલાપાઙ્ગિ મનોભવસમં નૃપમ્
તે તારી સુંદરતા અને ગુણોની વાત સાંભળી, તને જોવા માટે આતુર છે; વક્ર નજરવાળી, તું એ રાજાને જો, જે મનમોહન દેવ સમાન છે.
કથિતા ત્વં મયા પૂર્વં તસ્યાગ્રે જાહ્નવીતટે । પૂર્ણાનુરાગઃ સઞ્જાતસ્તેનાસૌ વિરહાતુરઃ
હું પહેલેથી જ તારી વાત તેને જાહ્નવીના કાંઠે કહી હતી; હવે તે તારા માટે પૂર્ણ પ્રેમથી વ્યાકુળ છે અને વિયોગમાં તડપે છે.
વાઞ્છતિ ત્વાં ચારુરૂપાં દ્રષ્ટું નૃપતિનન્દનઃ । સા તસ્યા વચનં શ્રુત્વા ગમનાય મનો દધે
રાજકુમાર તને જોવા માટે, સુંદર રૂપવતી, તારી ઈચ્છા રાખે છે; એના શબ્દો સાંભળી, તેણે મનમાં ત્યાં જવાની ઠરાવ કરી.
લજ્જમાના ભૃશં ભીત્યા કૌમારં પ્રાપ્તયા તયા । કથં તસ્ય મુખં દ્રક્ષ્યે કુમારી હ્યવશા ભૃશમ્
લાજ અને ભારે ભયથી ભરાઈ, નવયૌવનમાં પગલાં મૂકીને, તેણે વિચાર્યું: "હું કેવી રીતે એનું મુખ જોઈ શકીશ, હું તો એકલી અને નાદાન કન્યા છું!"
સ માં ગૃહ્ણાતિ કામાર્ત ઇતિ ચિન્તાકુલા સતી । યશોવત્યા યુતા તત્ર નરયાનસ્થિતા યયૌ
"એ મને કામના વશ થઈ પકડી લેશે"—આવી ચિંતા સાથે, યશોવતી સાથે એ શિબિર પાસે પહોંચી અને ઊભી રહી.
સ્કન્ધાવારેઽતિમલિના મલિનામ્બરધારિણી । તામાગતાં વિશાલાક્ષીં દૃષ્ટ્વા રાજસુતોઽબ્રવીત્
શિબિરમાં, બહુ મેલાં કપડાં પહેરીને અને અત્યંત મલિન અવસ્થામાં, વિશાળ નેત્રવાળી એ આવી ત્યારે, રાજકુમારે તેને જોયા પછી કહ્યું:
દર્શનં દેહિ તન્વઙ્ગિ તૃષિતે નયને મમ । કામાતુરં ચ તં વીક્ષ્ય તાં ચ લજ્જાભરાવૃતામ્
"પાતળી કાયા વાળી, મને તારો દર્શન આપ, કેમ કે મારી આંખો તરસી ગઈ છે"; તેને પ્રેમથી વ્યાકુળ જોઈ અને તેણીને લાજથી ઢંકાયેલી જોઈ,
નીતિજ્ઞા શિષ્ટમાર્ગજ્ઞા તમુવાચ યશોવતી । રાજપુત્ર પિતાપ્યસ્યાસ્ત્વામેનાં દાતુમિચ્છતિ
યોગ્ય વર્તન અને સદ્ગુણોની જાણકાર યશોવતીએ કહ્યું: "રાજકુમાર, તેના પિતા પણ તને તેને આપવાની ઈચ્છા રાખે છે."
એષાપિ ત્વદ્વશા નૂનં ભવિતા સઙ્ગમસ્તવ । કાલં પ્રતીક્ષ્ય રાજેન્દ્ર નયૈનાં પિતુરન્તિકમ્
"આ પણ નિશ્ચિતપણે તારી જ થશે; તારો મિલન થશે. યોગ્ય સમયની રાહ જો, રાજાધિરાજ, અને તેને તેના પિતા પાસે લઈ જા."
સ વિવાહવિધિં કૃત્વા દાસ્યતીતિ વિનિશ્ચયઃ । સ તસ્યા વચનં તથ્યં મત્વા સૈન્યસમન્વિતઃ
"એ તને વિધાનપૂર્વક લગ્ન કરીને આપશે—આ નિશ્ચિત છે." એના શબ્દો સાચા માની, તે પોતાની સેના સાથે,
સમેતઃ કામિનીભ્યાં તુ યયૌ તત્પિતુરાશ્રમમ્ । રાજપુત્રીં તથાયાતાં શ્રુત્વા પ્રેમસમન્વિતઃ
પોતાના પ્રિય સાથીઓ સાથે તે પિતાના આશ્રમ તરફ ગયો. રાજકુમારી આવી છે એ સાંભળીને, તે પ્રેમથી ભરાઈ ગયો.
પ્રયયૌ સમ્મુખસ્તૂર્ણં સચિવૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ । બહુભિર્દિવસૈર્દૃષ્ટા પુત્રી સા મલિનામ્બરા
મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો, તે ઝડપથી તેની સામે ગયો. ઘણા દિવસો પછી, તેણે પોતાની પુત્રીને મળીને, મલિન વસ્ત્રોમાં જોઈ.
યશોવત્યા તુ વૃત્તાન્તઃ કથિતો વિસ્તરાત્પુનઃ । એકવીરં મિલિત્વાસૌ ગૃહમાનીય ચાદરાત્
યશોવતીએ આખો પ્રસંગ વિગતે કહ્યો. પછી એકવીર સાથે મળી, તેને માનપૂર્વક ઘરે લઈ આવી.
પુણ્યેઽહ્નિ કારયામાસ વિવાહં વિધિપૂર્વકમ્ । પારિબર્હં તતો દત્ત્વા સમ્પૂજ્ય વિધિવત્તદા
શુભ દિવસે, વિધિપૂર્વક લગ્ન કરાવ્યા. પછી પરંપરાગત ભેટ આપી, યોગ્ય રીતે તેમનું સન્માન કર્યું.
પુત્રીં વિસર્જયામાસ યશોવત્યા સમન્વિતામ્ । એવં વિવાહે સંવૃત્તે રમાપુત્રો મુદાન્વિતઃ
પછી પુત્રીને યશોવતી સાથે વિદાય આપી. આમ લગ્ન પૂર્ણ થયા ત્યારે રમાપુત્ર આનંદથી ભરાઈ ગયો.
ગૃહં પ્રાપ્ય બહૂન્ભોગામ્બુભુજે પ્રિયયા સમમ્ । બભૂવ તસ્યાં પુત્રસ્તુ કૃતવીર્યાભિધઃ કિલ । તત્સુતઃ કાર્તવીર્યસ્તુ વંશોઽયં કથિતો મયા
પછી ઘરે પહોંચી, પ્રિય સાથે અનેક સુખો માણ્યા. તેને એક પુત્ર થયો, નામ કૃતવીર્ય. તેનો પુત્ર કાર્તવીર્ય થયો. આ વંશની વાત મેં કહી.
; અમ્બિકાયાઃ નિયોગાત્પુત્રોત્પાદનાય ગર્ભધારણવર્ણનમ્ રાજોવાચ ભગવંસ્ત્વન્મુખામ્ભોજાચ્ચ્યુતં દિવ્યકથારસમ્ । ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ પિબંસ્તુ સુધયા સમમ્
રાજાએ કહ્યું: ભગવન, તમારા કમળ જેવા મુખમાંથી નીકળતી દિવ્ય કથાઓનું અમૃત પીતા પણ મને ક્યારેય તૃપ્તિ થતી નથી.
વિચિત્રમિદમાખ્યાનં કથિતં ભવતા મમ । હૈહયાનાં સમુત્પત્તિર્વિસ્તરાદ્વિસ્મયપ્રદા
આ અદ્ભુત વાર્તા તમે મને કહી, હૈહય વંશની વિગતવાર ઉત્પત્તિ, ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
પરં કૌતૂહલં મેઽત્ર યદ્વિષ્ણુઃ કમલાપતિઃ । દેવદેવો જગન્નાથઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારકઃ
મને curiosity છે કે, લક્ષ્મીપતિ, દેવોના દેવ, જગન્નાથ, સર્વનું સર્જન, પાલન અને સંહાર કરનાર વિષ્ણુ—
સોઽપ્યશ્વભાવમાપન્નો ભગવાન્હરિરચ્યુતઃ । પરતન્ત્રઃ કથં જાતઃ સ્વતન્ત્રઃ પુરુષોત્તમઃ
—એ સ્વતંત્ર, અચલ હરિ, કેવી રીતે ઘોડાની યોનિમાં જન્મ્યા અને બીજા પર આધારિત બન્યા?