દત્તાત્રેયાદ્દૈવયોગાત્પ્રાપ્તાજ્જ્ઞાનિવરાચ્છુભાત્ । યોગેશ્વરીમહામન્ત્રં ત્રિલોકીતિલકાભિધમ્
દૈવી ક્રમથી, દત્તાત્રેય પાસેથી, યોગેશ્વરીનો મહામંત્ર, જે ત્રિલોકીનું શોભા છે અને પરમ જ્ઞાન આપે છે, તેણે પ્રાપ્ત કર્યો.
તેન સર્વજ્ઞતા જાતા સર્વાન્તશ્ચારિતા તથા । તયા સહ જગામાશુ પુરં તસ્ય સુદુર્ગમમ્
એ મંત્રથી સર્વજ્ઞતા અને આંતરિક શક્તિઓ જાગી. એના સાથે, તેણે તરત એ અત્યંત દુર્ગમ શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
રક્ષિતં રાક્ષસૈઘોરૈઃ પાતાલમિવ પન્નગૈઃ । યશોવત્યા ચ સૈન્યેન મહતા સંયુતો નૃપઃ
એ શહેર ભયાનક રાક્ષસો દ્વારા રક્ષાયેલું હતું, જેમ પાતાળને સાપો રક્ષે છે. રાજા યશોવતી અને વિશાળ સેના સાથે હતો.
તમાયાન્તં સમાલોક્ય દૂતાસ્તસ્ય ભયાતુરાઃ । ક્રોશન્તોઽભિયયુઃ પાર્શ્વં કાલકેતોસ્તરસ્વિનઃ
જ્યારે દૂતોએ તેને આવતો જોયો, ત્યારે તેઓ ભયથી ચીસો પાડી અને ઝડપથી કાલકેતુના પાસે દોડી ગયા.
તમૂચુઃ સહસા મત્વા રાક્ષસં કામમોહિતમ્ । એકાવલીસમીપસ્થં કુર્વન્તં વિનયાન્બહૂન્
તેઓએ અચાનક જ કહી દીધું, કારણ કે તેમને લાગ્યું કે આ રાક્ષસ કામવાસનાથી અંધ થયો છે, એકાવલીની બાજુમાં ઊભો છે અને ઘણી વિનમ્રતા બતાવી રહ્યો છે.
દૂતા ઊચુઃ રાજન્ યશોવતી નારી કામિન્યાઃ સહચારિણી । આયાતિ સહ સૈન્યેન રાજપુત્રેણ સંયુતા
દૂતોએ કહ્યું: રાજા, પ્રસિદ્ધ સ્ત્રી, જે કામવાસનાવાળીનું સાથી છે, તે રાજકુમાર અને તેની સેના સાથે આવી રહી છે.
જયન્તો વા મહારાજ કાર્તિકેયોઽથવા નુ કિમ્ । આગચ્છતિ બલોન્મત્તો વાહિનીસહિતઃ કિલ
મહારાજ, શું જયંત આવી રહ્યો છે કે કાર્તિકેય છે, કે બીજું કોઈ છે? કોઈ તો પોતાની શક્તિમાં મસ્ત થઈને, પોતાની સેના સાથે આવી રહ્યો છે.
સંયત્તો ભવ રાજેન્દ્ર સંગ્રામઃ સમુપસ્થિતઃ । દેવપુત્રેણ યુધ્યસ્વ ત્યજ વા કમલેક્ષણામ્
હવે તૈયાર થઈ જા, રાજાધિરાજ, યુદ્ધ તત્પર છે. દેવપુત્ર સાથે લડી લે અથવા કમળની આંખો વાળી કન્યાને છોડી દે.
ઇતો દૂરેઽસ્તિ સૈન્યં તદ્યોજનત્રયમાત્રતઃ । સજ્જો ભવ મહીપાલ દુન્દુભિં ઘોષયાશુ વૈ
અહીંથી માત્ર ત્રણ યોજન દૂર એક મોટી સેના છે. રાજા, તું તૈયાર થઈ જા અને તરત જ યુદ્ધના ઢોલ વગાડ.
વ્યાસ ઉવાચ તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ । રાક્ષસાન્પ્રેરયામાસ સાયુધાન્સબલાન્વહૂન્
વ્યાસ કહે છે: તેમનાં શબ્દો સાંભળી રાક્ષસ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને તેણે અનેક શસ્ત્રધારી અને શક્તિશાળી રાક્ષસોને મોકલ્યા.
ગચ્છધ્વં રાક્ષસાઃ સર્વે સમ્મુખાઃ શસ્ત્રપાણયઃ । તાનાજ્ઞાપ્ય કાલકેતુઃ પપ્રચ્છ પ્રણયાન્વિતઃ
રાક્ષસો, તમે બધા શસ્ત્રો લઈને સામે જાઓ. એમ કહીને કાલકેતુએ પ્રેમપૂર્વક પૂછ્યું:
એકાવલીં સમીપસ્થાં વિવશાં ભૃશદુઃખિતામ્ । કોઽયમાયાતિ તન્વઙ્ગિ પિતા તે વાપરઃ પુમાન્
એકાવલીની બાજુમાં, આ દુઃખી અને લાચાર સ્ત્રી પાસે કોણ આવી રહ્યો છે, સુકુમારી? શું એ તારો પિતા છે કે બીજો કોઈ પુરુષ?
ત્વદર્થે સૈન્યસંયુક્તો બ્રૂહિ સત્યં કૃશોદરિ । પિતા તે યદિ સમ્પ્રાપ્તો નેતું ત્વાં વિરહાતુરઃ
કૃશ કટિ વાળી, સાચું કહેજે, આ સેના તારા માટે જ આવી છે? જો તારો પિતા તને લઈ જવા, વિયોગમાં દુઃખી થઈને આવ્યો હોય—
જ્ઞાત્વા તે પિતરં સમ્યક્ સંગ્રામં ન કરોમ્યહમ્ । આનયિત્વા ગૃહે પૂજાં રત્નૈર્વસ્ત્રૈર્હયૈઃ શુભૈઃ
મને સારી રીતે ખબર પડી જાય કે એ તારો પિતા છે તો હું યુદ્ધ નહીં કરું. હું તેને મારા ઘરમાં લાવીને રત્નો, વસ્ત્રો અને સુંદર ઘોડાઓથી સન્માન આપીશ.
કરોમિ તસ્ય ચાતિથ્યં ગૃહે પ્રાપ્તસ્ય સર્વથા । અન્યશ્ચેદ્યદિ સમ્પ્રાપ્તસ્તં હન્મિ નિશિતૈઃ શરૈઃ
મારા ઘરમાં આવ્યા પછી હું તેને સર્વ રીતે આદર આપશ. પણ જો બીજો કોઈ આવ્યો હોય તો હું તેને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારી નાખીશ.
આનીતઃ કિલ કાલેન મરણાય મહાત્મના । તસ્માદ્વદ વિશાલાક્ષિ કોઽયમાયાતિ મન્દધીઃ
નિશ્ચયે જ એ મહાન આત્માએ કાળના કારણે મૃત્યુ માટે અહીં લાવ્યો છે. વિશાળ નેત્ર વાળી, કહો તો, આ મૂર્ખ કોણ આવી રહ્યો છે?
અજ્ઞાત્વા માં દુરાધર્ષં કાલરૂપં મહાબલમ્ । એકાવલ્યુવાચ ન જાનેઽહં મહાભાગ કોઽયમાયાતિ સત્વરઃ
મને ઓળખ્યા વિના, જે દુર્જય છે, કાળરૂપ છે અને મહાશક્તિશાળી છે— એકાવલી બોલી: મહાભાગ, હું નથી જાણતી કે આ કોણ છે, જે ઝડપથી આવી રહ્યો છે.
નમેઽસ્તિ વિદિતઃ કોઽપિ સ્થિતાયાસ્તવ બન્ધને । નાયં પિતા મે ન ભ્રાતા કોઽપ્યન્યોઽસ્તિ મહાબલઃ
તારા બંધનમાં રહીને મને કોઈ ઓળખાતો નથી. એ ન તો મારો પિતા છે, ન ભાઈ; બીજું કોઈ શક્તિશાળી પુરુષ આવી રહ્યો છે.
કિમર્થમિહ ચાયાતિ નાહં વેદ વિનિશ્ચયમ્ । દૈત્ય ઉવાચ એવં વદન્ત્યમી દૂતા વયસ્યા તે યશોવતી
એ અહીં શા માટે આવી રહ્યો છે, એ મને ચોક્કસ ખબર નથી. રાક્ષસે કહ્યું: દૂતો એમ કહે છે, તારી સખી યશોવતી—
સમાનીય ચ તં વીરમાગતેતિ કૃતોદ્યમા । ક્વ ગતા સા સખી કાન્તે વિદગ્ધા કાર્યનિશ્ચયે
એ વીરને લાવીને, 'એ આવી ગયો છે' એમ કહી તૈયાર છે. એ બુદ્ધિશાળી સખી, જે કામ નિશ્ચય કરવામાં પારંગત છે, હવે ક્યાં ગઈ?
નાન્યઃ કોઽપિ મમારાતિર્યો મે પ્રતિબલો ભવેત્ । વ્યાસ ઉવાચ એતસ્મિન્નન્તરે દૂતાસ્તત્રાન્યે વૈ સમાગતાઃ
મારો કોઈ શત્રુ કે બળમાં બરાબરી કરનાર બીજો નથી. વ્યાસ કહે છે: એ વચ્ચે ત્યાં બીજા દૂતો પણ આવી પહોંચ્યા.
તે હોચુસ્ત્વરિતા ભીતાઃ કાલકેતું ગૃહે સ્થિતમ્ । કિં સ્વસ્થોઽસિ મહારાજ સમીપે સૈન્યમાગતમ્
તેઓ ઝડપથી અને ભયભીત થઈને, ઘરમાં બેઠેલા કાલકેતુને બોલ્યા: મહારાજ, તું શાંતિથી કેમ બેઠો છે? સેના તો એકદમ નજીક આવી ગઈ છે.
નિર્ગચ્છ નગરાત્તૂર્ણં સૈન્યેન મહતાઽઽવૃતઃ । ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા કાલકેતુર્મહાબલઃ
"શહેર છોડીને તુરંત બહાર નીકળી જા, મોટાં સેના સાથે ઘેરાયેલો છે"—આવો સંદેશ સાંભળીને, મહાબલી કાલકેતુએ,
રથમારુહ્ય ત્વરિતો નિર્યયૌ સ્વપુરાદ્બહિઃ । એકવીરોઽપિ સહસા હયારૂઢઃ પ્રતાપવાન્
ઝડપથી પોતાની રથમાં ચઢ્યો અને પોતાના શહેરની બહાર નીકળી ગયો; એકલો હોવા છતાં, ઘોડા પર બેસી, બહાદુરીથી બહાર પડ્યો.
આગતસ્તત્ર કામિન્યા વિરહેણ સમાકુલઃ । યુદ્ધં તયોરભૂત્તત્ર વૃત્રવાસવયોરિવ
ત્યાં પહોંચીને, કામિનીથી વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ થયો; બંને વચ્ચે યુદ્ધ થયું, જે વૃત્ર અને ઇન્દ્રના યુદ્ધ જેવું જ ભયાનક હતું.
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્ । વર્તમાને તદા યુદ્ધે કાતરાણાં ભયાવહે
ઘણા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો છોડાતા, ચારે બાજુ દિશાઓ અગ્નિ જેવી જ્વલંત થઈ ગઈ; એ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, ડરાયેલા લોકોમાં ભય ફેલાઈ ગયો.
ગદયા તાડયામાસ દૈત્યં સિન્ધુસુતાસુતઃ । સ ગતાસુઃ પપાતોર્વ્યાં વજ્રાહત ઇવાચલઃ
સિંધુપુત્રીના પુત્રએ ગદા વડે દૈત્યને ઘા માર્યો; તે જીવ ગુમાવી જમીન પર પડી ગયો, જાણે વીજળીના ઘા થી પર્વત તૂટી પડ્યો હોય.
પલાયિત્વા ગતાઃ સર્વે રાક્ષસા ભયપીડિતાઃ । યશોવતી તતો ગત્વા વેગાદેકાવલીં તદા
બધા રાક્ષસો ડરીને ભાગી ગયા અને બચી નીકળી ગયા; ત્યાર પછી યશોવતી ઝડપથી એકાવલી પાસે પહોંચી.
ઉવાચ મધુરાં વાણીં વિસ્મિતા મુદિતા ભૃશમ્ । એહ્યાલિ નૃપપુત્રેણ દાનવોઽસૌ નિપાતિતઃ
આશ્ચર્યચકિત અને ખૂબ આનંદિત થઈ, તેણે મીઠાં શબ્દોમાં કહ્યું: "મિત્ર, રાજકુમારે એ દૈત્યને મારી નાખ્યો છે!"
એકવીરેણ ધીરેણ યુદ્ધં કૃત્વા સુદારુણમ્ । સ્કન્ધાવારેઽપ્યસૌ રાજા તિષ્ઠત્યદ્ય શ્રમાતુરઃ
એકલો અને ધીરજથી ભયાનક યુદ્ધ કરીને, એ રાજા હવે શિબિરમાં થાકથી કંટાળેલો બેઠો છે.