તત્ર તિષ્ઠતિ દુઃખાર્તા સખી મે પ્રાણવલ્લભા । તેનાહં વિરહેણાત્ર રારટીમિ સુદુઃખિતા
ત્યાં મારી પ્રાણપ્રિય સખી દુઃખમાં રહી રહી છે. એના વિયોગમાં હું અહીં ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડું છું.
એકવીર ઉવાચ કથં ત્વમત્ર સમ્પ્રાપ્તા પુરાત્તસ્ય દુરાત્મનઃ । વિસ્મયો મે મહાનત્ર તત્ત્વં બ્રૂહિ વરાનને
એકવીરએ કહ્યું: એ દુષ્ટના ઘરમાંથી તું અહીં કેવી રીતે આવી? મને આ વાત પર બહુ આશ્ચર્ય થાય છે—સુંદરિ, સાચું સાચું કહે.
ત્વયા ચ કથિતં વાક્યં સન્દિગ્ધં ભાતિ ભામિનિ । હૈહયાર્થે કલ્પિતા સા પિત્રેતિ મમ સામ્પ્રતમ્
તારે જે કહેલું છે એ વાત મને શંકાસ્પદ લાગે છે, સુંદરિ. હવે મને એવું લાગે છે કે હૈહય માટે જ એના પિતા વિશેની વાત બનાવવામાં આવી છે.
હૈહયો નામ રાજાહં નાન્યોઽસ્તિ પૃથિવીપતિઃ । મદર્થે કથિતા સા કિં સખી તવ સુલોચના
હું હૈહય નામનો રાજા છું—પૃથ્વી પર બીજો કોઈ રાજા નથી. શું તારી સુંદર આંખોવાળી સખીનો ઉલ્લેખ મારા માટે જ કર્યો હતો?
એતન્મે સંશયં સુભ્રુ છેત્તુમર્હસિ ભામિનિ । અહં તામાનયિષ્યામિ તં હત્વા રાક્ષસાધમમ્
સુંદર ભ્રૂવાળી, તું મારી આ શંકા દૂર કર. હું એ દોષી રાક્ષસને મારીને તારી સખીને પાછી લાવીશ.
સ્થાનં દર્શય મે તસ્ય યદિ જાનાસિ સુવ્રતે । રાજ્ઞે નિવેદિતં કિં વા તત્પિત્રે ચાતિદુઃખિતા
સુવ્રતે, જો તને ખબર હોય તો એનું સ્થાન મને બતાવ. શું એ વાત રાજાને કે એના પિતાને, જે ખૂબ દુઃખી છે, કહી છે?
યસ્યૈષા વલ્લભા પુત્રી ન કિં જાનાતિ તાં હૃતામ્ । નોદ્યમઃ કિં કૃતસ્તેન તતો મોચનહેતવે
જેની એ પ્રિય પુત્રી છે, શું તેને ખબર નથી કે એનું અપહરણ થયું છે? તો પછી એણે મુક્તિ માટે પ્રયત્ન શા માટે કર્યો નથી?
બન્દીકૃતાં સુતાં જ્ઞાત્વા કથં તિષ્ઠતિ સુસ્થિરઃ । અસમર્થો નૃપઃ કિં વા કારણં બ્રૂહિ સત્વરમ્
પોતાની પુત્રી બંધનમાં છે એ જાણીને પણ એ રાજા શાંતિથી કેમ બેઠો છે? શું એ અસમર્થ છે કે બીજું કોઈ કારણ છે? જલદી કહે.
ત્વયા મેઽપહૃતં ચેતો ગુણાનુક્ત્વા હ્યમાનુષાન્ । સખ્યાઃ પઙ્કજપત્રાક્ષિ કૃતઃ કામવશો ભૃશમ્
પદ્મપત્ર જેવી આંખોવાળી, તું મારી સખીના અસામાન્ય ગુણો કહીને મારું મન ચોરી લીધું છે; હવે હું કામના વશમાં થઈ ગયો છું.
કદા પશ્યામિ તાં કાન્તાં મોચયિત્વાતિસઙ્કટાત્ । ઇતિ મે હૃદયં ચાદ્ય કરોત્યતિમનોરથમ્
ક્યારે હું એ પ્રિયાને ભારે સંકટમાંથી મુક્ત કરીને જોઈશ? આજે મારું હૃદય એ જ ઇચ્છાથી ભરાયું છે.
બ્રૂહિ મે ગમનોપાયં પુરે તસ્યાતિદુર્ગમે । કથં ત્વમાગતા તસ્માત્સઙ્કટાદત્ર તદ્વદ
એના શહેરમાં જવું બહુ જ મુશ્કેલ છે—મને ત્યાં પહોંચવાનો ઉપાય કહે. તું એ સંકટમાંથી અહીં કેવી રીતે આવી, એ પણ કહે.
યશોવત્યુવાચ બાલભાવાન્મયા મન્ત્રો ભગવત્યા વિશાંપતે । પ્રાપ્તોઽસ્તિ બ્રાહ્મણાત્સિદ્ધાત્સબીજધ્યાનપૂર્વકઃ
યશોવતીએ કહ્યું: બાળપણમાં મને એક સિદ્ધ બ્રાહ્મણ પાસેથી બીજાક્ષર સાથે ધ્યાન કરવાનું, ભગવતી માટેનું મંત્ર મળ્યું હતું, રાજન.
તત્રાવસ્થિતયા રાજન્ મયા ચિત્તે વિચારિતમ્ । આરાધયામિ સતતં ચણ્ડિકાં ચણ્ડવિક્રમામ્
રાજા, ત્યાં રહીને મેં મનમાં નક્કી કર્યું કે હું ચંડિકાનું સતત આરાધન કરું—જે અત્યંત પરાક્રમી છે.
સા દેવી સેવિતા કામં બન્ધમોક્ષં કરિષ્યતિ । ભક્તાનુકમ્પિની શક્તિઃ સમર્થા સર્વસાધને
એ દેવી, જ્યારે ભક્તિપૂર્વક સેવાય છે, ત્યારે બંધનમાંથી મુક્તિ જરૂર આપે છે; ભક્તો પર દયા કરનારી એ શક્તિ બધું સાધવામાં સમર્થ છે.
યા વિશ્વં સૃજતે શક્ત્યા પાલયત્યેવ સા પુનઃ । કલ્પાન્તે સંહરત્યેવ નિરાકારા નિરાશ્રયા
જે પોતાની શક્તિથી જગતનું સર્જન કરે છે, જાળવે છે અને કલ્પના અંતે સ્વરૂપરહિત બની બધું સંહારી લે છે—એ દેવી આધારરહિત છે.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા દેવીં વિશ્વેશ્વરીં શિવામ્ । ધ્યાત્વા રક્તામ્બરાં સૌમ્યાં સુરક્તનયનાં હૃદિ
આવી રીતે મનમાં વિશ્વની ઈશ્વરી, કલ્યાણમયી દેવીનું ચિંતન કરીને, હું મનમાં લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, સૌમ્ય અને લાલ આંખોવાળી દેવીનું ધ્યાન કરતું હતું.
સંસ્મૃત્ય મનસા રૂપં મન્ત્રજાપ્યપરાભવમ્ । ઉપાસિતા મયા દેવી માસમેકં સમાધિના
મારે મનમાં એનું રૂપ સ્મરીને, મંત્રજાપમાં લીન રહી, એક મહિનો સુધી સમાધિથી દેવીની ઉપાસના કરી.
સ્વપ્ને મમ સમાયાતા ભક્તિભાવેન તોષિતા । મામાહામૃતયા વાચા કિં સુપ્તાસીતિ ચણ્ડિકા
મારી ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, ચંડિકા દેવી સ્વપ્નમાં આવી અને અમૃત જેવી વાણીથી પૂછ્યું: 'શું તું ઊંઘી રહી છે?'
ઉત્તિષ્ઠ યાહિ તરસા ગઙ્ગાતીરં મનોહરમ્ । આગમિષ્યતિ તત્રાસૌ હૈહયો નૃપપુઙ્ગવઃ
ઉઠ, જલદી ગંગાના મનમોહક કિનારે જા; ત્યાં હૈહય વંશનો મહાન રાજા આવશે.
એકવીરો મહાબાહુઃ સર્વશત્રુવિમર્દનઃ । દત્તાત્રેયેણ મન્મન્ત્રો મહાવિદ્યાભિધઃ પરઃ
એ એકલો વિર છે, બલવાન છે, બધા દુશ્મનોને હરાવનાર છે; દત્તાત્રેયે એને મહાન વિદ્યા રૂપ મંત્ર આપ્યો છે.
દત્તોઽસ્મૈ સોઽપિ સતતં મામુપાસ્તેઽતિભક્તિતઃ । મય્યાસક્તમતિર્નિત્યં મમ પૂજાપરાયણઃ
એ મંત્ર દત્તાત્રેયે એને આપ્યો છે અને એ સતત મારી ભક્તિથી મારી પૂજા કરે છે; એની બુદ્ધિ હંમેશા મારામાં જ જોડાયેલી છે.
મામેવ સર્વભૂતેષુ ધ્યાયન્નાસ્તે ચ મત્પરઃ । સ તે દુઃખવિનાશં વૈ કરિષ્યતિ મહામતિઃ
એ મહાન બુદ્ધિ ધરાવનાર, બધા જીવોમાં મારું ધ્યાન કરે છે અને મારામાં તત્પર રહે છે; એ તારો દુઃખ અવશ્ય દૂર કરશે.
માસુતો વિહરંસ્તત્ર તવ ત્રાતા ભવિષ્યતિ । હત્વા તં રાક્ષસં ઘોરં મોચયિષ્યતિ માનિનીમ્
ત્યાં એક મહિનો રહે ત્યારે એ તારો રક્ષક બનશે, એ ભયાનક રાક્ષસને મારીને ગર્વી સ્ત્રીને મુક્ત કરશે.
એકાવલીમેકવીરઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ । પશ્ચાત્સૈવ પતિઃ કાર્યસ્ત્વયા રાજસુતઃ શુભઃ
એ એકલો વિર, સર્વ શાસ્ત્રોમાં પંડિત અને એકાવલી—પછી એ રાજકુમારને તું પતિ રૂપે સ્વીકારજે.
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી પ્રબુદ્ધાહં તદૈવ હિ । કથિતં સ્વપ્નવૃત્તાન્તં દેવ્યાશ્ચારાધનં તથા
આ રીતે દેવી બોલી અને અદૃશ્ય થઈ ગઈ; એ જ ક્ષણે હું જાગી અને સ્વપ્નમાં જે બન્યું અને દેવીની પૂજાનું વર્ણન કર્યું.
પ્રસન્નવદના જાતા શ્રુત્વા સા કમલેક્ષણા । વિશેષેણ ચ સન્તુષ્ટા મામુવાચ શુચિસ્મિતા
આ સાંભળીને કમળની આંખોવાળી એ સ્ત્રી આનંદિત થઈ, વિશેષ ખુશ થઈ અને શુદ્ધ સ્મિત સાથે મને કહ્યું.
ગચ્છ તત્ર ત્વરાયુક્તા કુરુ કાર્યં મમ પ્રિયે । સત્યવાક્યા ભગવતી સાવાં મોક્ષં વિધાસ્યતિ
"મારા પ્રિયે, તું ત્યાં જલદી જઈને મારું કાર્ય પૂરું કર; સત્યવચનવાળી ભગવાન તને પણ મને પણ મોક્ષ આપશે."
ઇત્યાજ્ઞપ્તા તયા ચાહં સખ્યા વૈ પ્રેમયુક્તયા । મત્વોપસરણં યુક્તં તસ્માત્સ્થાનાત્તદા નૃપ
એ પ્રેમભરી સખી દ્વારા આ રીતે આજ્ઞા મળતાં, રાજા, હું એ સ્થળ છોડવું યોગ્ય માન્યું.
ચાલિતાહં તતઃ શીઘ્રં મહાદેવીપ્રસાદતઃ । માર્ગજ્ઞાનં શીઘ્રગતિર્મયા પ્રાપ્તા નૃપાત્મજ
પછી મહાદેવીની કૃપાથી હું તરત જ ચાલવા લાગી; માર્ગનું જ્ઞાન અને ઝડપથી આગળ વધવાની શક્તિ મને મળી, રાજકુમાર.
ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં કારણં મમ દુઃખજમ્ । કસ્ત્વં કસ્ય સુતશ્ચેતિ વદ વીર યથા તથા
હવે તારા પ્રશ્ન મુજબ મારા દુઃખનું કારણ બધું કહી દીધું; હવે તું કોણ છે અને કોના પુત્ર છે, એ સાચું-સાચું કહેજે, વિર.