પુનરુક્તં મયા વાક્યં શ્રુત્વા તદ્ભાષિતં ખરમ્ । નાહં ક્ષમાપ્રિયં વક્તું ત્વમેનાં કથય પ્રભો
મારા મોઢેથી વારંવાર કડક શબ્દો સાંભળી, હું પ્રેમથી બોલી શકી નહીં; પ્રભુ, હવે તું જ તેને કહી દે.
ઇત્યુક્તે વચને દુષ્ટો મદનક્ષતમાનસઃ । ઉવાચ વિનયાદેનાં સખીં ક્ષામોદરીં પ્રિયામ્
આવી વાત સાંભળીને, પ્રેમથી ઘાયલ મન ધરાવતો એ દુષ્ટ, વિનમ્રતાથી પોતાની કાંપતી કમરવાળી પ્રિય સખીને સંબોધી બોલ્યો.
કૃશોદરિ ત્વયા મન્ત્રો નિક્ષિપ્તોઽસ્તિ મમોપરિ । તેન મે હૃદયં કાન્તે હૃતં તે વશતાં ગતમ્
'પાતળી કમરવાળી, તું મારા પર કોઈ મંત્ર ચલાવ્યો છે; એથી, પ્રિયે, મારું હૃદય તારા વશમાં થઈ ગયું છે.'
તેનાહં તવ દાસોઽદ્ય કૃતોઽસ્મીતિ વિનિશ્ચયઃ । ભજ માં કામબાણેન પીડિતં વિવશં ભૃશમ્
'એથી હવે હું તારો દાસ બની ગયો છું—આ નિશ્ચિત છે. પ્રેમના તીરો વાગીને હું બેભાન થયો છું, મને સ્વીકારી લે.'
યૌવનં યાતિ રમ્ભોરુ ચઞ્ચલં દુર્લભં તદા । સફલં કુરુ કલ્યાણિ પતિં માં પરિરભ્ય ચ
'રંભા જેવી જાંઘવાળી, યુવાની તો ક્ષણભંગુર અને દુર્લભ છે. હે શુભે, મને પતિ તરીકે અપનાવીને આ યુગને સાર્થક કર.'
એકાવલ્યુવાચ પિત્રાહં કલ્પિતા પૂર્વં દાતું રાજસુતાય વૈ । હૈહયસ્તુ મહાભાગ સ મયા મનસા વૃતઃ
એકાવલીએ કહ્યું: 'મારા પિતાએ પહેલેથી જ મને રાજકુમારને આપવાનું નક્કી કર્યું હતું; પણ, મહાભાગ્યશાળી, મેં તો મનમાં હૈહયને પસંદ કર્યો હતો.'
કથમન્યં ભજે કાન્તં ત્યક્ત્વા ધર્મં સનાતનમ્ । કન્યાધર્મં વિહાયાદ્ય વેત્સિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયમ્
'હું કેમ સનાતન ધર્મ છોડીને બીજાને પતિ તરીકે સ્વીકારું? આજે કન્યાધર્મ ત્યજી દઉં—શાસ્ત્રનો નિશ્ચય તને ખબર છે.'
યસ્મૈ દદ્યાત્પિતા કામં કન્યા તં પતિમાપ્નુયાત્ । પરતન્ત્રા સદા કન્યા ન સ્વાતન્ત્ર્યં કદાચન
'પિતા જેને ખુશીથી કન્યા આપે, એ જ તેનો પતિ બને છે. કન્યા તો હંમેશા પરાધીન હોય છે, કદી સ્વતંત્ર નથી.'
ઇત્યુક્તોઽપિ તયા પાપી વિરરામ ન મોહિતઃ । ન મુમોચ વિશાલાક્ષીં માં ચ પાર્શ્વસ્થિતાં તથા
એવું કહેવા છતાં પણ, એ પાપી મોહમાં પડીને શાંત થયો નહીં; વિશાળ આંખવાળી અને મારી બાજુએ ઊભેલી મને પણ છોડ્યો નહીં.
પાતાલવિવરે તસ્ય પુરં પરમસઙ્કટે । રાક્ષસૈ રક્ષિતં દુર્ગં મણ્ડિતં પરિખાવૃતમ્
પાતાળના એક ગહન ગુફામાં તેનું શહેર હતું, બહુ જ અઘળું પહોંચવું, રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત, કિલ્લે જેવું મજબૂત અને ખાઈઓથી ઘેરાયેલું.
તત્ર તિષ્ઠતિ દુઃખાર્તા સખી મે પ્રાણવલ્લભા । તેનાહં વિરહેણાત્ર રારટીમિ સુદુઃખિતા
ત્યાં મારી પ્રાણપ્રિય સખી દુઃખમાં રહી રહી છે. એના વિયોગમાં હું અહીં ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડું છું.
એકવીર ઉવાચ કથં ત્વમત્ર સમ્પ્રાપ્તા પુરાત્તસ્ય દુરાત્મનઃ । વિસ્મયો મે મહાનત્ર તત્ત્વં બ્રૂહિ વરાનને
એકવીરએ કહ્યું: એ દુષ્ટના ઘરમાંથી તું અહીં કેવી રીતે આવી? મને આ વાત પર બહુ આશ્ચર્ય થાય છે—સુંદરિ, સાચું સાચું કહે.
ત્વયા ચ કથિતં વાક્યં સન્દિગ્ધં ભાતિ ભામિનિ । હૈહયાર્થે કલ્પિતા સા પિત્રેતિ મમ સામ્પ્રતમ્
તારે જે કહેલું છે એ વાત મને શંકાસ્પદ લાગે છે, સુંદરિ. હવે મને એવું લાગે છે કે હૈહય માટે જ એના પિતા વિશેની વાત બનાવવામાં આવી છે.
હૈહયો નામ રાજાહં નાન્યોઽસ્તિ પૃથિવીપતિઃ । મદર્થે કથિતા સા કિં સખી તવ સુલોચના
હું હૈહય નામનો રાજા છું—પૃથ્વી પર બીજો કોઈ રાજા નથી. શું તારી સુંદર આંખોવાળી સખીનો ઉલ્લેખ મારા માટે જ કર્યો હતો?
એતન્મે સંશયં સુભ્રુ છેત્તુમર્હસિ ભામિનિ । અહં તામાનયિષ્યામિ તં હત્વા રાક્ષસાધમમ્
સુંદર ભ્રૂવાળી, તું મારી આ શંકા દૂર કર. હું એ દોષી રાક્ષસને મારીને તારી સખીને પાછી લાવીશ.
સ્થાનં દર્શય મે તસ્ય યદિ જાનાસિ સુવ્રતે । રાજ્ઞે નિવેદિતં કિં વા તત્પિત્રે ચાતિદુઃખિતા
સુવ્રતે, જો તને ખબર હોય તો એનું સ્થાન મને બતાવ. શું એ વાત રાજાને કે એના પિતાને, જે ખૂબ દુઃખી છે, કહી છે?
યસ્યૈષા વલ્લભા પુત્રી ન કિં જાનાતિ તાં હૃતામ્ । નોદ્યમઃ કિં કૃતસ્તેન તતો મોચનહેતવે
જેની એ પ્રિય પુત્રી છે, શું તેને ખબર નથી કે એનું અપહરણ થયું છે? તો પછી એણે મુક્તિ માટે પ્રયત્ન શા માટે કર્યો નથી?
બન્દીકૃતાં સુતાં જ્ઞાત્વા કથં તિષ્ઠતિ સુસ્થિરઃ । અસમર્થો નૃપઃ કિં વા કારણં બ્રૂહિ સત્વરમ્
પોતાની પુત્રી બંધનમાં છે એ જાણીને પણ એ રાજા શાંતિથી કેમ બેઠો છે? શું એ અસમર્થ છે કે બીજું કોઈ કારણ છે? જલદી કહે.
ત્વયા મેઽપહૃતં ચેતો ગુણાનુક્ત્વા હ્યમાનુષાન્ । સખ્યાઃ પઙ્કજપત્રાક્ષિ કૃતઃ કામવશો ભૃશમ્
પદ્મપત્ર જેવી આંખોવાળી, તું મારી સખીના અસામાન્ય ગુણો કહીને મારું મન ચોરી લીધું છે; હવે હું કામના વશમાં થઈ ગયો છું.
કદા પશ્યામિ તાં કાન્તાં મોચયિત્વાતિસઙ્કટાત્ । ઇતિ મે હૃદયં ચાદ્ય કરોત્યતિમનોરથમ્
ક્યારે હું એ પ્રિયાને ભારે સંકટમાંથી મુક્ત કરીને જોઈશ? આજે મારું હૃદય એ જ ઇચ્છાથી ભરાયું છે.
બ્રૂહિ મે ગમનોપાયં પુરે તસ્યાતિદુર્ગમે । કથં ત્વમાગતા તસ્માત્સઙ્કટાદત્ર તદ્વદ
એના શહેરમાં જવું બહુ જ મુશ્કેલ છે—મને ત્યાં પહોંચવાનો ઉપાય કહે. તું એ સંકટમાંથી અહીં કેવી રીતે આવી, એ પણ કહે.
યશોવત્યુવાચ બાલભાવાન્મયા મન્ત્રો ભગવત્યા વિશાંપતે । પ્રાપ્તોઽસ્તિ બ્રાહ્મણાત્સિદ્ધાત્સબીજધ્યાનપૂર્વકઃ
યશોવતીએ કહ્યું: બાળપણમાં મને એક સિદ્ધ બ્રાહ્મણ પાસેથી બીજાક્ષર સાથે ધ્યાન કરવાનું, ભગવતી માટેનું મંત્ર મળ્યું હતું, રાજન.
તત્રાવસ્થિતયા રાજન્ મયા ચિત્તે વિચારિતમ્ । આરાધયામિ સતતં ચણ્ડિકાં ચણ્ડવિક્રમામ્
રાજા, ત્યાં રહીને મેં મનમાં નક્કી કર્યું કે હું ચંડિકાનું સતત આરાધન કરું—જે અત્યંત પરાક્રમી છે.
સા દેવી સેવિતા કામં બન્ધમોક્ષં કરિષ્યતિ । ભક્તાનુકમ્પિની શક્તિઃ સમર્થા સર્વસાધને
એ દેવી, જ્યારે ભક્તિપૂર્વક સેવાય છે, ત્યારે બંધનમાંથી મુક્તિ જરૂર આપે છે; ભક્તો પર દયા કરનારી એ શક્તિ બધું સાધવામાં સમર્થ છે.
યા વિશ્વં સૃજતે શક્ત્યા પાલયત્યેવ સા પુનઃ । કલ્પાન્તે સંહરત્યેવ નિરાકારા નિરાશ્રયા
જે પોતાની શક્તિથી જગતનું સર્જન કરે છે, જાળવે છે અને કલ્પના અંતે સ્વરૂપરહિત બની બધું સંહારી લે છે—એ દેવી આધારરહિત છે.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા દેવીં વિશ્વેશ્વરીં શિવામ્ । ધ્યાત્વા રક્તામ્બરાં સૌમ્યાં સુરક્તનયનાં હૃદિ
આવી રીતે મનમાં વિશ્વની ઈશ્વરી, કલ્યાણમયી દેવીનું ચિંતન કરીને, હું મનમાં લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, સૌમ્ય અને લાલ આંખોવાળી દેવીનું ધ્યાન કરતું હતું.
સંસ્મૃત્ય મનસા રૂપં મન્ત્રજાપ્યપરાભવમ્ । ઉપાસિતા મયા દેવી માસમેકં સમાધિના
મારે મનમાં એનું રૂપ સ્મરીને, મંત્રજાપમાં લીન રહી, એક મહિનો સુધી સમાધિથી દેવીની ઉપાસના કરી.
સ્વપ્ને મમ સમાયાતા ભક્તિભાવેન તોષિતા । મામાહામૃતયા વાચા કિં સુપ્તાસીતિ ચણ્ડિકા
મારી ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, ચંડિકા દેવી સ્વપ્નમાં આવી અને અમૃત જેવી વાણીથી પૂછ્યું: 'શું તું ઊંઘી રહી છે?'
ઉત્તિષ્ઠ યાહિ તરસા ગઙ્ગાતીરં મનોહરમ્ । આગમિષ્યતિ તત્રાસૌ હૈહયો નૃપપુઙ્ગવઃ
ઉઠ, જલદી ગંગાના મનમોહક કિનારે જા; ત્યાં હૈહય વંશનો મહાન રાજા આવશે.
એકવીરો મહાબાહુઃ સર્વશત્રુવિમર્દનઃ । દત્તાત્રેયેણ મન્મન્ત્રો મહાવિદ્યાભિધઃ પરઃ
એ એકલો વિર છે, બલવાન છે, બધા દુશ્મનોને હરાવનાર છે; દત્તાત્રેયે એને મહાન વિદ્યા રૂપ મંત્ર આપ્યો છે.