પૃષ્ઠતોઽહં ગતા તત્ર યત્ર નીતા સખી મમ । વિક્રોશન્તી યથા સા માં પશ્યેદિતિ પદાનુગા
હું એની પાછળ ગઈ, જ્યાં મારી સખીને લઈ જવામાં આવી હતી, જેથી એ રડતી વખતે મને પગલાં પાછળ જોઈ શકે.
સાપિ મામાગતાં વીક્ષ્ય કિઞ્ચિત્સ્વસ્થાભવત્તદા । ગતાહં તત્સમીપે તુ તામાભાષ્ય પુનઃ પુનઃ
એણે મને આવતી જોઈને થોડું શાંત થઈ, હું એની નજીક ગઈ અને વારંવાર એને સંભળાવા લાગી.
સા માં પ્રાપ્યાતિદુઃખાર્તા સ્તમ્ભસ્વેદસમાકુલા । કણ્ઠે ગૃહીત્વા માં ભૂપ રુરોદ ભૃશદુઃખિતા
એ દુઃખથી ત્રસ્ત, શરીર પર પસીનો છલકતો અને એકદમ ગમગીન થઈ મારી પાસે આવી, રાજા. તેણે મારી ગળે હાથ નાખીને, ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડવા લાગી.
સ મામાહ કાલકેતુઃ પ્રીતિપૂર્વમિદં વચઃ । સમાશ્વાસય ભીતાં ત્વં સખીં ચઞ્ચલલોચનામ્
પછી કાળકેતુએ પ્રેમપૂર્વક મને કહ્યું: 'તારી ડરેલી, ચંચલ આંખોવાળી સખીને તું શાંત કરી.'
પ્રાપ્તં મમાદ્ય નગરં દેવલોકસમં પ્રિયે । દાસોઽસ્મિ તવ રત્યા હિ કસ્માત્ક્રન્દસિ કાતરા
'પ્રિયે, આજે મારું શહેર, જે દેવલોક જેટલું સુખદ છે, તને મળ્યું છે. હું તારા આનંદ માટે તારો દાસ છું—ત્યારે તું કેમ ડરીને રડે છે?
કથયૈનાં સખીં તેઽદ્ય સ્વસ્થા ભવ સુલોચને । ઇત્યુક્ત્વા માં સખીપાર્શ્વે સમારોપ્ય રથોત્તમે
'આ વાત તારી સખીને આજે કહેજે, સુન્દર આંખોવાળી, અને તું નિર્ભય થા.' એવું કહી તેણે મને મારી સખી પાસે ઉત્તમ રથમાં બેસાડ્યું.
જગામ તરસા દુષ્ટઃ પુરે સ્વસ્ય મનોહરે । સૈન્યેન મહતા યુક્તઃ પ્રફુલ્લવદનામ્બુજઃ
એ દુષ્ટ, આનંદથી ખીલી ઉઠેલા ચહેરા સાથે, પોતાની મોહક નગરીમાં મોટું સેના લઇને ઝડપથી પ્રવેશ્યો.
એકાવલી તથા માં ચ સંસ્થાપ્ય ધવલે ગૃહે । રાક્ષસાન્ ગૃહરક્ષાર્થં કલ્પયામાસ કોટિશઃ
એણે એકાવલી અને મને એક સફેદ મહેલમાં રાખી, ઘરની રક્ષા માટે લાખો રાક્ષસો ગોઠવ્યા.
દ્વિતીયે દિવસે સોઽથ મામુવાચ રહો નૃપ । પ્રબોધય સખીં બાલાં શોચન્તીં વિરહાતુરામ્
બીજે દિવસે એણે એકાંતમાં મને કહ્યું, રાજા: 'તારી બાળ સખીને, જે વિયોગથી દુઃખી છે, તેને શાંત કર.'
પત્ની મે ભવ સુશ્રોણિ સુખં ભુઙ્ક્ષવ યથેપ્સિતમ્ । રાજ્યં ત્વદીયં ચન્દ્રાસ્યે સેવકોઽહં સદા તવ
'સુંદર કટિવાળી, તું મારી પત્ની બન, મનગમતું સુખ ભોગવી. ચંદ્રમુખી, આ રાજ્ય તું જ છે; હું તો સદા તારો સેવક છું.'
પુનરુક્તં મયા વાક્યં શ્રુત્વા તદ્ભાષિતં ખરમ્ । નાહં ક્ષમાપ્રિયં વક્તું ત્વમેનાં કથય પ્રભો
મારા મોઢેથી વારંવાર કડક શબ્દો સાંભળી, હું પ્રેમથી બોલી શકી નહીં; પ્રભુ, હવે તું જ તેને કહી દે.
ઇત્યુક્તે વચને દુષ્ટો મદનક્ષતમાનસઃ । ઉવાચ વિનયાદેનાં સખીં ક્ષામોદરીં પ્રિયામ્
આવી વાત સાંભળીને, પ્રેમથી ઘાયલ મન ધરાવતો એ દુષ્ટ, વિનમ્રતાથી પોતાની કાંપતી કમરવાળી પ્રિય સખીને સંબોધી બોલ્યો.
કૃશોદરિ ત્વયા મન્ત્રો નિક્ષિપ્તોઽસ્તિ મમોપરિ । તેન મે હૃદયં કાન્તે હૃતં તે વશતાં ગતમ્
'પાતળી કમરવાળી, તું મારા પર કોઈ મંત્ર ચલાવ્યો છે; એથી, પ્રિયે, મારું હૃદય તારા વશમાં થઈ ગયું છે.'
તેનાહં તવ દાસોઽદ્ય કૃતોઽસ્મીતિ વિનિશ્ચયઃ । ભજ માં કામબાણેન પીડિતં વિવશં ભૃશમ્
'એથી હવે હું તારો દાસ બની ગયો છું—આ નિશ્ચિત છે. પ્રેમના તીરો વાગીને હું બેભાન થયો છું, મને સ્વીકારી લે.'
યૌવનં યાતિ રમ્ભોરુ ચઞ્ચલં દુર્લભં તદા । સફલં કુરુ કલ્યાણિ પતિં માં પરિરભ્ય ચ
'રંભા જેવી જાંઘવાળી, યુવાની તો ક્ષણભંગુર અને દુર્લભ છે. હે શુભે, મને પતિ તરીકે અપનાવીને આ યુગને સાર્થક કર.'
એકાવલ્યુવાચ પિત્રાહં કલ્પિતા પૂર્વં દાતું રાજસુતાય વૈ । હૈહયસ્તુ મહાભાગ સ મયા મનસા વૃતઃ
એકાવલીએ કહ્યું: 'મારા પિતાએ પહેલેથી જ મને રાજકુમારને આપવાનું નક્કી કર્યું હતું; પણ, મહાભાગ્યશાળી, મેં તો મનમાં હૈહયને પસંદ કર્યો હતો.'
કથમન્યં ભજે કાન્તં ત્યક્ત્વા ધર્મં સનાતનમ્ । કન્યાધર્મં વિહાયાદ્ય વેત્સિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયમ્
'હું કેમ સનાતન ધર્મ છોડીને બીજાને પતિ તરીકે સ્વીકારું? આજે કન્યાધર્મ ત્યજી દઉં—શાસ્ત્રનો નિશ્ચય તને ખબર છે.'
યસ્મૈ દદ્યાત્પિતા કામં કન્યા તં પતિમાપ્નુયાત્ । પરતન્ત્રા સદા કન્યા ન સ્વાતન્ત્ર્યં કદાચન
'પિતા જેને ખુશીથી કન્યા આપે, એ જ તેનો પતિ બને છે. કન્યા તો હંમેશા પરાધીન હોય છે, કદી સ્વતંત્ર નથી.'
ઇત્યુક્તોઽપિ તયા પાપી વિરરામ ન મોહિતઃ । ન મુમોચ વિશાલાક્ષીં માં ચ પાર્શ્વસ્થિતાં તથા
એવું કહેવા છતાં પણ, એ પાપી મોહમાં પડીને શાંત થયો નહીં; વિશાળ આંખવાળી અને મારી બાજુએ ઊભેલી મને પણ છોડ્યો નહીં.
પાતાલવિવરે તસ્ય પુરં પરમસઙ્કટે । રાક્ષસૈ રક્ષિતં દુર્ગં મણ્ડિતં પરિખાવૃતમ્
પાતાળના એક ગહન ગુફામાં તેનું શહેર હતું, બહુ જ અઘળું પહોંચવું, રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત, કિલ્લે જેવું મજબૂત અને ખાઈઓથી ઘેરાયેલું.
તત્ર તિષ્ઠતિ દુઃખાર્તા સખી મે પ્રાણવલ્લભા । તેનાહં વિરહેણાત્ર રારટીમિ સુદુઃખિતા
ત્યાં મારી પ્રાણપ્રિય સખી દુઃખમાં રહી રહી છે. એના વિયોગમાં હું અહીં ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડું છું.
એકવીર ઉવાચ કથં ત્વમત્ર સમ્પ્રાપ્તા પુરાત્તસ્ય દુરાત્મનઃ । વિસ્મયો મે મહાનત્ર તત્ત્વં બ્રૂહિ વરાનને
એકવીરએ કહ્યું: એ દુષ્ટના ઘરમાંથી તું અહીં કેવી રીતે આવી? મને આ વાત પર બહુ આશ્ચર્ય થાય છે—સુંદરિ, સાચું સાચું કહે.
ત્વયા ચ કથિતં વાક્યં સન્દિગ્ધં ભાતિ ભામિનિ । હૈહયાર્થે કલ્પિતા સા પિત્રેતિ મમ સામ્પ્રતમ્
તારે જે કહેલું છે એ વાત મને શંકાસ્પદ લાગે છે, સુંદરિ. હવે મને એવું લાગે છે કે હૈહય માટે જ એના પિતા વિશેની વાત બનાવવામાં આવી છે.
હૈહયો નામ રાજાહં નાન્યોઽસ્તિ પૃથિવીપતિઃ । મદર્થે કથિતા સા કિં સખી તવ સુલોચના
હું હૈહય નામનો રાજા છું—પૃથ્વી પર બીજો કોઈ રાજા નથી. શું તારી સુંદર આંખોવાળી સખીનો ઉલ્લેખ મારા માટે જ કર્યો હતો?
એતન્મે સંશયં સુભ્રુ છેત્તુમર્હસિ ભામિનિ । અહં તામાનયિષ્યામિ તં હત્વા રાક્ષસાધમમ્
સુંદર ભ્રૂવાળી, તું મારી આ શંકા દૂર કર. હું એ દોષી રાક્ષસને મારીને તારી સખીને પાછી લાવીશ.
સ્થાનં દર્શય મે તસ્ય યદિ જાનાસિ સુવ્રતે । રાજ્ઞે નિવેદિતં કિં વા તત્પિત્રે ચાતિદુઃખિતા
સુવ્રતે, જો તને ખબર હોય તો એનું સ્થાન મને બતાવ. શું એ વાત રાજાને કે એના પિતાને, જે ખૂબ દુઃખી છે, કહી છે?
યસ્યૈષા વલ્લભા પુત્રી ન કિં જાનાતિ તાં હૃતામ્ । નોદ્યમઃ કિં કૃતસ્તેન તતો મોચનહેતવે
જેની એ પ્રિય પુત્રી છે, શું તેને ખબર નથી કે એનું અપહરણ થયું છે? તો પછી એણે મુક્તિ માટે પ્રયત્ન શા માટે કર્યો નથી?
બન્દીકૃતાં સુતાં જ્ઞાત્વા કથં તિષ્ઠતિ સુસ્થિરઃ । અસમર્થો નૃપઃ કિં વા કારણં બ્રૂહિ સત્વરમ્
પોતાની પુત્રી બંધનમાં છે એ જાણીને પણ એ રાજા શાંતિથી કેમ બેઠો છે? શું એ અસમર્થ છે કે બીજું કોઈ કારણ છે? જલદી કહે.
ત્વયા મેઽપહૃતં ચેતો ગુણાનુક્ત્વા હ્યમાનુષાન્ । સખ્યાઃ પઙ્કજપત્રાક્ષિ કૃતઃ કામવશો ભૃશમ્
પદ્મપત્ર જેવી આંખોવાળી, તું મારી સખીના અસામાન્ય ગુણો કહીને મારું મન ચોરી લીધું છે; હવે હું કામના વશમાં થઈ ગયો છું.
કદા પશ્યામિ તાં કાન્તાં મોચયિત્વાતિસઙ્કટાત્ । ઇતિ મે હૃદયં ચાદ્ય કરોત્યતિમનોરથમ્
ક્યારે હું એ પ્રિયાને ભારે સંકટમાંથી મુક્ત કરીને જોઈશ? આજે મારું હૃદય એ જ ઇચ્છાથી ભરાયું છે.