દૃષ્ટા ચૈકાવલી તેન રૂપયૌવનશાલિની । દ્વિતીયા કામપત્નીવ ક્રીડમાના સુપઙ્કજૈઃ
એણે રૂપ અને યુવાનીથી ભરપૂર એકાવલીને સુંદર કમળો સાથે રમતી જોઈ, અને એને કામદેવની બીજી પત્ની સમજી.
મયોક્તૈકાવલી રાજન્ કોઽયં દૈત્યઃ સમાગતઃ । ગચ્છાવો રક્ષપાલાનાં મધ્યે પઙ્કજલોચને
હું એકાવલીને કહ્યું: 'પંકજનેત્ર, આ કયો દૈત્ય આવી ગયો છે? ચાલ, આપણે રક્ષકોની વચ્ચે જઈએ.'
વિમૃશ્યૈવ સખી ચાહં ત્વરયૈવ ગતે ભયાત્ । મધ્યે વૈ સૈનિકાનાં તુ સાયુધાનાં નૃપાત્મજ
આ રીતે વિચારીને, સખી, હું ભયથી તરત જ શસ્ત્રધારી સૈનિકોની વચ્ચે ચાલી ગઈ, રાજકુમાર.
કાલકેતુસ્તુ તાં દૃષ્ટ્વા મોહિનીં મદનાતુરઃ । ગદાં ગુર્વી ગૃહીત્વા તુ ધાવમાનઃ સમાગતઃ
પણ કાલકેતુએ એને જોઈને કામથી ઉન્મત્ત થઈ, ભારે ગદા લઈને દોડતો આવ્યો.
રક્ષકાન્દૂરતઃ કૃત્વા જગ્રાહામ્બુજલોચનામ્ । ત્રસ્તાં વેપથુસંયુક્તાં ક્રન્દમાનાં કૃશોદરીમ્
એણે રક્ષકોને દૂર હટાવીને, ડરીને કંપતી, રડતી અને પાતળી કમરની કમળનેત્ર કન્યાને પકડી લીધી.
ત્યજૈનાં માં ગૃહાણેતિ મયા ચોક્તોઽપિ દાનવઃ । ન માં જગ્રાહ કામાર્તસ્તાં ગૃહીત્વા વિનિઃસૃતઃ
હું બૂમ પાડી: 'એને છોડ, મને પકડી લે', છતાં પણ કામપીડિત દાનવે મને નહીં પકડ્યું, પણ એને પકડી લઈ ગયો.
તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો રક્ષકાસ્તં મહાબલમ્ । પ્રતિષિધ્ય તુ સંગ્રામં ચક્રુર્વિસ્મયકારકમ્
રક્ષકો એ મહાબળવાનને 'થેમો, થેમો' કહીને બૂમો પાડતા અને એનો રસ્તો અટકાવીને અદ્ભુત યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
તસ્યાપિ રાક્ષસાઃ ક્રૂરાઃ સર્વતઃ શસ્ત્રપાણયઃ । યુયુધૂ રક્ષકૈઃ સાર્ધં સ્વામિકાર્યે કૃતોદ્યમાઃ
તેના ક્રૂર રાક્ષસો પણ ચારે બાજુથી શસ્ત્રધારી બની રક્ષકો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, પોતાના સ્વામીના હુકમને પૂરો કરવા તત્પર હતાં.
સંગ્રામસ્તુ તદા જાતઃ કાલકેતોસ્તથા રણે । નિહત્ય રક્ષકાન્સર્વાન્ગૃહીત્વૈનાં મહાબલઃ
તે સમયે કાલકેતુ અને રક્ષકો વચ્ચે યુદ્ધ થયું; એ મહાબળવાને બધા રક્ષકોને મારી નાખ્યા અને એને પકડી લીધી.
યુક્તો રાક્ષસસૈન્યેન નિર્જગામ પુરં પ્રતિ । વીક્ષ્ય તાં રુદતીં બાલાં ગૃહીતા દાનવેન તુ
પછી એ રાક્ષસોની સેના સાથે પોતાના શહેર તરફ નીકળી પડ્યો; દાનવે પકડેલી અને રડતી એ બાળાને જોઈ.
પૃષ્ઠતોઽહં ગતા તત્ર યત્ર નીતા સખી મમ । વિક્રોશન્તી યથા સા માં પશ્યેદિતિ પદાનુગા
હું એની પાછળ ગઈ, જ્યાં મારી સખીને લઈ જવામાં આવી હતી, જેથી એ રડતી વખતે મને પગલાં પાછળ જોઈ શકે.
સાપિ મામાગતાં વીક્ષ્ય કિઞ્ચિત્સ્વસ્થાભવત્તદા । ગતાહં તત્સમીપે તુ તામાભાષ્ય પુનઃ પુનઃ
એણે મને આવતી જોઈને થોડું શાંત થઈ, હું એની નજીક ગઈ અને વારંવાર એને સંભળાવા લાગી.
સા માં પ્રાપ્યાતિદુઃખાર્તા સ્તમ્ભસ્વેદસમાકુલા । કણ્ઠે ગૃહીત્વા માં ભૂપ રુરોદ ભૃશદુઃખિતા
એ દુઃખથી ત્રસ્ત, શરીર પર પસીનો છલકતો અને એકદમ ગમગીન થઈ મારી પાસે આવી, રાજા. તેણે મારી ગળે હાથ નાખીને, ખૂબ જ દુઃખી થઈને રડવા લાગી.
સ મામાહ કાલકેતુઃ પ્રીતિપૂર્વમિદં વચઃ । સમાશ્વાસય ભીતાં ત્વં સખીં ચઞ્ચલલોચનામ્
પછી કાળકેતુએ પ્રેમપૂર્વક મને કહ્યું: 'તારી ડરેલી, ચંચલ આંખોવાળી સખીને તું શાંત કરી.'
પ્રાપ્તં મમાદ્ય નગરં દેવલોકસમં પ્રિયે । દાસોઽસ્મિ તવ રત્યા હિ કસ્માત્ક્રન્દસિ કાતરા
'પ્રિયે, આજે મારું શહેર, જે દેવલોક જેટલું સુખદ છે, તને મળ્યું છે. હું તારા આનંદ માટે તારો દાસ છું—ત્યારે તું કેમ ડરીને રડે છે?
કથયૈનાં સખીં તેઽદ્ય સ્વસ્થા ભવ સુલોચને । ઇત્યુક્ત્વા માં સખીપાર્શ્વે સમારોપ્ય રથોત્તમે
'આ વાત તારી સખીને આજે કહેજે, સુન્દર આંખોવાળી, અને તું નિર્ભય થા.' એવું કહી તેણે મને મારી સખી પાસે ઉત્તમ રથમાં બેસાડ્યું.
જગામ તરસા દુષ્ટઃ પુરે સ્વસ્ય મનોહરે । સૈન્યેન મહતા યુક્તઃ પ્રફુલ્લવદનામ્બુજઃ
એ દુષ્ટ, આનંદથી ખીલી ઉઠેલા ચહેરા સાથે, પોતાની મોહક નગરીમાં મોટું સેના લઇને ઝડપથી પ્રવેશ્યો.
એકાવલી તથા માં ચ સંસ્થાપ્ય ધવલે ગૃહે । રાક્ષસાન્ ગૃહરક્ષાર્થં કલ્પયામાસ કોટિશઃ
એણે એકાવલી અને મને એક સફેદ મહેલમાં રાખી, ઘરની રક્ષા માટે લાખો રાક્ષસો ગોઠવ્યા.
દ્વિતીયે દિવસે સોઽથ મામુવાચ રહો નૃપ । પ્રબોધય સખીં બાલાં શોચન્તીં વિરહાતુરામ્
બીજે દિવસે એણે એકાંતમાં મને કહ્યું, રાજા: 'તારી બાળ સખીને, જે વિયોગથી દુઃખી છે, તેને શાંત કર.'
પત્ની મે ભવ સુશ્રોણિ સુખં ભુઙ્ક્ષવ યથેપ્સિતમ્ । રાજ્યં ત્વદીયં ચન્દ્રાસ્યે સેવકોઽહં સદા તવ
'સુંદર કટિવાળી, તું મારી પત્ની બન, મનગમતું સુખ ભોગવી. ચંદ્રમુખી, આ રાજ્ય તું જ છે; હું તો સદા તારો સેવક છું.'
પુનરુક્તં મયા વાક્યં શ્રુત્વા તદ્ભાષિતં ખરમ્ । નાહં ક્ષમાપ્રિયં વક્તું ત્વમેનાં કથય પ્રભો
મારા મોઢેથી વારંવાર કડક શબ્દો સાંભળી, હું પ્રેમથી બોલી શકી નહીં; પ્રભુ, હવે તું જ તેને કહી દે.
ઇત્યુક્તે વચને દુષ્ટો મદનક્ષતમાનસઃ । ઉવાચ વિનયાદેનાં સખીં ક્ષામોદરીં પ્રિયામ્
આવી વાત સાંભળીને, પ્રેમથી ઘાયલ મન ધરાવતો એ દુષ્ટ, વિનમ્રતાથી પોતાની કાંપતી કમરવાળી પ્રિય સખીને સંબોધી બોલ્યો.
કૃશોદરિ ત્વયા મન્ત્રો નિક્ષિપ્તોઽસ્તિ મમોપરિ । તેન મે હૃદયં કાન્તે હૃતં તે વશતાં ગતમ્
'પાતળી કમરવાળી, તું મારા પર કોઈ મંત્ર ચલાવ્યો છે; એથી, પ્રિયે, મારું હૃદય તારા વશમાં થઈ ગયું છે.'
તેનાહં તવ દાસોઽદ્ય કૃતોઽસ્મીતિ વિનિશ્ચયઃ । ભજ માં કામબાણેન પીડિતં વિવશં ભૃશમ્
'એથી હવે હું તારો દાસ બની ગયો છું—આ નિશ્ચિત છે. પ્રેમના તીરો વાગીને હું બેભાન થયો છું, મને સ્વીકારી લે.'
યૌવનં યાતિ રમ્ભોરુ ચઞ્ચલં દુર્લભં તદા । સફલં કુરુ કલ્યાણિ પતિં માં પરિરભ્ય ચ
'રંભા જેવી જાંઘવાળી, યુવાની તો ક્ષણભંગુર અને દુર્લભ છે. હે શુભે, મને પતિ તરીકે અપનાવીને આ યુગને સાર્થક કર.'
એકાવલ્યુવાચ પિત્રાહં કલ્પિતા પૂર્વં દાતું રાજસુતાય વૈ । હૈહયસ્તુ મહાભાગ સ મયા મનસા વૃતઃ
એકાવલીએ કહ્યું: 'મારા પિતાએ પહેલેથી જ મને રાજકુમારને આપવાનું નક્કી કર્યું હતું; પણ, મહાભાગ્યશાળી, મેં તો મનમાં હૈહયને પસંદ કર્યો હતો.'
કથમન્યં ભજે કાન્તં ત્યક્ત્વા ધર્મં સનાતનમ્ । કન્યાધર્મં વિહાયાદ્ય વેત્સિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયમ્
'હું કેમ સનાતન ધર્મ છોડીને બીજાને પતિ તરીકે સ્વીકારું? આજે કન્યાધર્મ ત્યજી દઉં—શાસ્ત્રનો નિશ્ચય તને ખબર છે.'
યસ્મૈ દદ્યાત્પિતા કામં કન્યા તં પતિમાપ્નુયાત્ । પરતન્ત્રા સદા કન્યા ન સ્વાતન્ત્ર્યં કદાચન
'પિતા જેને ખુશીથી કન્યા આપે, એ જ તેનો પતિ બને છે. કન્યા તો હંમેશા પરાધીન હોય છે, કદી સ્વતંત્ર નથી.'
ઇત્યુક્તોઽપિ તયા પાપી વિરરામ ન મોહિતઃ । ન મુમોચ વિશાલાક્ષીં માં ચ પાર્શ્વસ્થિતાં તથા
એવું કહેવા છતાં પણ, એ પાપી મોહમાં પડીને શાંત થયો નહીં; વિશાળ આંખવાળી અને મારી બાજુએ ઊભેલી મને પણ છોડ્યો નહીં.
પાતાલવિવરે તસ્ય પુરં પરમસઙ્કટે । રાક્ષસૈ રક્ષિતં દુર્ગં મણ્ડિતં પરિખાવૃતમ્
પાતાળના એક ગહન ગુફામાં તેનું શહેર હતું, બહુ જ અઘળું પહોંચવું, રાક્ષસો દ્વારા રક્ષિત, કિલ્લે જેવું મજબૂત અને ખાઈઓથી ઘેરાયેલું.