રૈભ્યો નામ મહારાજઃ સન્તાનરહિતો ભૃશમ્ । તસ્ય ભાર્યા સુવિખ્યાતા રુક્મરેખેતિ નામતઃ
તે મહારાજાનું નામ રૈભ્ય છે, જે સંતાનથી વિહોણો છે; તેની પત્ની બહુ પ્રસિદ્ધ છે, નામ રુક્મરેખા.
સુરૂપા ચતુરા સાધ્વી સર્વલક્ષણસંયુતા । અપુત્રા દુઃખિતા કાન્તમિત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ
તે સુંદર, બુદ્ધિશાળી, સદ્ગુણવતી અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે; છતાં, સંતાન વિના અને દુઃખી, તે વારંવાર પોતાના પતિને કહેતી.
કિં જીવિતેન મે નાથ ધિગ્વૃથા જીવિતં મમ । વન્ધ્યાયાઃ સુખહીનાયા હ્યપુત્રાયા ધરાતલે
‘મારા જીવનનો શું ઉપયોગ, સ્વામી? આ વ્યર્થ જીવનને શરમ આવે. વંધ્યા, સુખ વિહોણી, સંતાન વિના સ્ત્રી માટે પૃથ્વી પર—’
ઇત્યેવં ભાર્યયા ભૂપઃ પ્રેરિતો મખમુત્તમમ્ । ચકાર બ્રાહ્મણાંસ્તજ્જ્ઞાનાહૂય વિધિવત્તદા
પત્ની દ્વારા પ્રેરિત થઈ, રાજાએ ઉત્તમ યજ્ઞ કર્યો, વિધિવત જ્ઞાનવાન બ્રાહ્મણોને બોલાવીને.
પુત્રકામો ધનં ભૂરિ દદાવથ યથોદિતમ્ । હૂયમાને ઘૃતેઽત્યર્થં પાવકાદતિસુપ્રભાત્
પુત્રની ઈચ્છાથી, તેણે ઘણું ધન આપ્યું, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે; ઘી હવનમાં અર્પણ કરતા, અગ્નિમાંથી અદભુત તેજ દેખાયું.
આવિર્બભૂવ ચાર્વઙ્ગી કન્યકા શુભલક્ષણા । બિમ્બોષ્ઠી સુદતી સુભ્રૂઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના
પછી એક સુંદર અંગવાળી, શુભ લક્ષણોથી યુક્ત કન્યા પ્રગટ થઈ; બિમ્બ ફળ જેવી ઓઠ, સુંદર દાંત, સુંદર ભ્રૂ, અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી ચહેરાવાળી.
કનકાભા સુકેશાન્તા રક્તપાણિતલા મૃદુઃ । સુરક્તનયના તન્વી રક્તપાદતલા ભૃશમ્
તેનું રંગ સોનાની જેમ ઝળહળતું હતું, વાળ નરમ અને સુંદર હતાં, હાથની તલીઓ લાલ અને કોમળ હતી; આંખો ખૂબ જ લાલ, શરીર પાતળું અને પગની તલીઓ પણ ખુબ જ લાલ હતી.
હુતાશનાત્સમુદ્ભૂતા હોત્રા સા સ્વીકૃતા તદા । હોતા પ્રોવાચ રાજાનં ગૃહીત્વા તાં સુમધ્યમામ્
હવનકુંડમાંથી જન્મેલી એ કન્યાને યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણે સ્વીકારી; પછી એ સુપાતળી કન્યાને લઈને યજ્ઞકર્તા રાજાને કહેવા લાગ્યા.
રાજન્ પુત્રીં ગૃહાણેમાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્ । એકાવલીવ સમ્ભૂતા હૂયમાનાદ્ધુતાશનાત્
રાજા, આ સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત દીકરીને સ્વીકારો; હવનકુંડમાંથી એકમાત્ર મણેકી માળાની જેમ એ પ્રગટ થઈ છે.
નામ્ના ચૈકાવલી લોકે ખ્યાતા પુત્રી ભવિષ્યતિ । સુખિતો ભવ ભૂપાલ પુત્ર્યા પુત્રસમાનયા
આ દીકરીનું નામ એકાવલી હશે અને આખી દુનિયામાં એ નામથી જાણીશે; હે ધરાપતિ, પુત્ર સમાન આ દીકરીથી ખુશ રહો.
સન્તોષં કુરુ રાજેન્દ્ર દત્તા દેવેન વિષ્ણુના । હોતુર્વાક્યં નૃપઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા તાં કન્યકાં શુભામ્
હે રાજાઓના રાજા, સંતોષ માનો, કેમ કે દેવી વિષ્ણુએ આ દીકરી આપી છે; યજ્ઞકર્તાના વચન સાંભળી અને એ શુભ કન્યાને જોઈને,
જગ્રાહ પરમપ્રીતો હોત્રા દત્તાં સુસમ્મતામ્ । ગૃહીત્વા નૃપતિસ્તાં તુ દદૌ પત્ન્યૈ વરાનનામ્
રાજા ખૂબ આનંદિત થઈને યજ્ઞકર્તા દ્વારા અપાયેલી અને સૌને પસંદ આવેલી કન્યાને સ્વીકારી; પછી એ કન્યાને લઈને રાજાએ પોતાની સુંદરમુખી પત્નીને આપી.
આભાષ્ય રુક્મરેખાયૈ ગૃહાણ સુભગે સુતામ્ । સા તાં કમલપત્રાક્ષીં પ્રાપ્ય કન્યાં મનોરમામ્
રુક્મરેખાને સંબોધીને તેણે કહ્યું, 'હે ભાગ્યશાળી, આ દીકરીને સ્વીકાર'; પછી તેણે કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી મનોહર કન્યાને પામી.
જહર્ષ મુદિતા રાજ્ઞી પુત્રં પ્રાપ્ય યથાસુખમ્ । ચકાર મઙ્ગલં કર્મ જાતકર્માદિકં શુભમ્
પુત્ર મળ્યા હોય તેમ રાણી આનંદથી ભરાઈ ગઈ; તેણે જન્મથી લઈને તમામ શુભ વિધિઓ કરી.
પુત્રજન્મસમુત્થં યત્તત્સર્વં વિધિવત્તતઃ । સમાપ્ય ચ મખં રાજા દ્વિજેભ્યો દક્ષિણાં શુભામ્
પુત્રના જન્મ સમયે જે જે વિધિઓ થવી જોઈએ એ બધું યોગ્ય રીતે થયું; અને યજ્ઞ પૂર્ણ કરીને રાજાએ બ્રાહ્મણોને શુભ દાન આપ્યું.
દત્ત્વા વિસૃજ્ય વિપ્રેન્દ્રાન્ મુદં પ્રાપ મહીપતિઃ । દિને દિનેઽસિતાપાઙ્ગી પુત્રવૃદ્ધ્યા ભૃશં બભૌ
દાન આપી અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને વિદાય આપી, રાજાને ખૂબ આનંદ થયો; દીકરીના વધતા ઉંમરથી કાળી આંખોવાળી રાણી દિન પ્રતિદિન વધારે તેજસ્વી લાગી.
મુદં ચ પરમાં પ્રાપ નૃપભાર્યા સુતાન્વિતા । ઉત્સવસ્તદ્દિને તસ્ય પ્રવૃત્તઃ સુતજન્મજઃ
રાજાની પત્ની દીકરી મળવાથી પરમ આનંદમાં આવી; એ દિવસે દીકરીના જન્મનું ઉત્સવ ઉજવાયું.
પુત્રી પુત્રસમાત્યર્થં બભૂવ વલ્લભા કિલ । રાજ્ઞો મન્ત્રિસુતા ચાહં સુબુદ્ધે મન્મથાકૃતે
દીકરી દરેક રીતે પુત્ર સમાન અને રાજાની પ્રિય બની; હું રાજાના મંત્રીની દીકરી છું, બુદ્ધિશાળી અને કામદેવ જેવી સુંદર.
યશોવતી ચ મે નામ સમાનં વય આવયોઃ । વયસ્યાહં કૃતા રાજ્ઞા ક્રીડનાય તયા સહ
મારું નામ યશોવતી છે અને અમારું ઉંમર પણ સરખું છે; રાજાએ મને તેની રમવાની સાથીની રીતે રાખી.
સદા સહચરી જાતા પ્રેમયુક્તા દિવાનિશમ્ । એકાવલી ગન્ધવન્તિ યત્ર પદ્માનિ પશ્યતિ
હંમેશા પ્રેમથી ભરપૂર રહીને હું તેની નજીકની સખી બની; એકાવલી જ્યાં પણ સુગંધિત કમળો જુએ ત્યાં આનંદ પામે છે.
તત્ર સા રમતે બાલા નાન્યત્ર સુખમાપ્નુયાત્ । સુદૂરે જાહ્નવીતીરે ભવન્તિ કમલાન્યપિ
એ બાલિકા એ જ જગ્યાએ રમે છે, બીજે ક્યાંય તેને આનંદ મળતો નથી; દૂર જાહ્નવીના કિનારે પણ કમળો ફૂલેલા હોય છે.
રમમાણા તત્ર યાતા મત્સમેતા સખીયુતા । મયા નિવેદિતં રાજન્ પુત્રી તે કમલાકરાન્
ત્યાં રમતી વખતે એ મારી અને બીજી સખીઓની સાથે જાય છે; હે રાજા, મેં તમને જણાવ્યું કે તમારી દીકરી કમળના તળાવો જોવા જાય છે.
પ્રેક્ષમાણાતિદૂરે સા પ્રયાતિ નિર્જને વને । નિષેધિતાથ પિત્રાસૌ ગૃહે કૃત્વા જલાશયાન્
દૂરથી કમળોને જોઈને એ નિર્જન વનમાં પહોંચી જાય છે; પછી પિતાએ મનાઈ કરતાં, એણે ઘરમાં જ કમળના તળાવો બનાવ્યા.
કમલાન્ વાપયિત્વાથ પુષ્પિતાન્ ભ્રમરાવૃતાન્ । તથાપિ નિર્યયૌ બાલા કમલાસક્તચેતના
કમળો ફૂલાવીને, ફૂલોથી ભરેલા અને ભમરા ગુંજતા એવા તળાવો બનાવ્યા; છતાં પણ એ બાલિકા, મન કમળમાં જ લાગેલું હોવાથી, બહાર જતી રહી.
તદા રાજ્ઞા રક્ષપાલાઃ પ્રેરિતાઃ શસ્ત્રપાણયઃ । એવં રક્ષાયુતા તન્વી મત્સમેતા સખીયુતા । ક્રીડાર્થં જાહ્નવીતોયે નિત્યમાયાતિ યાતિ ચ
તે સમયે રાજાએ મોકલેલા શસ્ત્રધારી રક્ષકો, એ નાજુક કન્યાને અને એની સખીઓને જહ્નવીના પાણીમાં રમવા આવતી-જતી વખતે હંમેશા એની સાથે જતાં અને એની રક્ષા કરતાં.
; હૈહયૈકવીરાય યશોવત્યૈકાવલીમોચનાય દેવીસ્વપ્નવર્ણનમ્ યશોવત્યુવાચ પ્રાતરુત્થાય તન્વઙ્ગી ચલિતા ચ સખીયુતા । ચામરૈર્વીજ્યમાના સા રક્ષિતા બહુરક્ષિભિઃ
યશોવતી બોલી: વહેલી સવારે એ સુકુમાર કન્યા પોતાની સખીઓ સાથે ઉઠીને નીકળી, ચામરાથી પંખો કરવામાં આવતી અને અનેક રક્ષકો દ્વારા સુરક્ષિત રાખવામાં આવતી.
સાયુધૈશ્ચાતિસન્નદ્ધૈઃ સહિતા વરવર્ણિની । ક્રીડાર્થમત્ર રાજેન્દ્ર સમ્પ્રાપ્તા નલિનીં શુભામ્
સજ્જ શસ્ત્રધારી સેવકોની સાથે, તેજસ્વી કન્યા અહીં સુંદર કમળવાળી તળાવ પાસે રમવા આવી, રાજા.
અહમપ્યનયા સાર્ધં ગઙ્ગાતીરે સમાગતા । અપ્સરોભિઃ સમેતા ચ કમલૈઃ ક્રીડમાનયા
હું પણ એની સાથે ગંગાના કિનારે પહોંચી, જ્યાં અપ્સરાઓ પણ જોડાઈ હતી અને એ કમળો સાથે રમતી હતી.
એકાવલી તથા ચાહં જાતે ક્રીડાપરે યદા । સહસૈવ તદાયાતો દાનવો બલસંયુતઃ
જ્યારે એકાવલી અને હું રમવામાં તલ્લીન હતાં, ત્યારે અચાનક એક શક્તિશાળી દાનવ આવી પહોંચ્યો.
કાલકેતુરિતિ ખ્યાતો રાક્ષસૈર્બહુભિર્યુતઃ । પરિઘાસિગદાચાપબાણતોમરપાણિભિઃ
તેનો નામ કાલકેતુ હતો, જે અનેક રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલો હતો અને બધા જ લોખંડની ગદા, તલવાર, ગદા, ધનુષ્ય, બાણ અને ભાલા લઈને આવ્યા હતા.