એકસ્મિન્ દિવસે રાજા મન્ત્રિપુત્રૈઃ સમન્વિતઃ । જગામ જાહ્નવીતીરે હયારૂઢઃ પ્રતાપવાન્
એક દિવસે, શક્તિશાળી રાજા મંત્રીપુત્રો સાથે ઘોડા પર ચડીને જાહ્નવીના કાંઠે ગયો.
સમ્પશ્યન્ પાદપાન્ રમ્યાન્ કોકિલાલાપસંયુતાન્ । પુષ્પિતાન્ ફલસંયુક્તાન્ ષટ્પદાલિવિરાજિતાન્
ત્યાં તેણે કોકિલના કલરવથી ગૂંજી રહેલા, ફૂલેલા અને ફળોથી ભરેલા, મધમાખીઓથી શોભતા સુંદર વૃક્ષો જોયા.
મુનીનામાશ્રમાન્દિવ્યાન્ વેદધ્વનિનિનાદિતાન્ । હોમધૂમાવૃતાકાશાન્ મૃગશાવસમાવૃતાન્
તેણે ઋષિઓના દિવ્ય આશ્રમો જોયા, જ્યાં વેદમંત્રોનું પઠન થતું, હવનના ધૂમાડાથી આકાશ ઢંકાયું અને કિશોર હરણો ફરતા.
કેદારાઞ્છાલિસમ્પક્વાન્ ગોપિકાભિઃ સુરક્ષિતાન્ । પ્રફુલ્લપઙ્કજારામાન્નિકુઞ્જાંશ્ચ મનોરમાન્
તેને ગોપિકાઓ દ્વારા રક્ષાયેલા પાકેલા પાકના ખેતરો, ફૂલેલા કમળવાળા તળાવો અને મનોહર બાવડીઓ દેખાઈ.
પ્રેક્ષમાણઃ પ્રિયાલાંસ્તુ ચમ્પકાન્ પનસદ્રુમાન્ । બકુલાંસ્તિલકાન્નીપાન્મન્દારાંશ્ચ પ્રફુલ્લિતાન્
તેણે પ્રિયાળ, ચંપક, પનસ, બકુલ, તિલક, નીપ અને સંપૂર્ણ ફૂલેલા મંદાર વૃક્ષો નિહાળ્યા.
શાલાંસ્તાલાંસ્તમાલાંશ્ચ જમ્બૂચૂતકદમ્બકાન્ । સ ગચ્છઞ્જાહ્નવીતોયે પ્રફુલ્લં શતપત્રકમ્
તે જતાં જતાં જાહ્નવીના પાણી પાસે શાલ, તાળ, તમાલ, જામુન, કેરી અને કદંબ વૃક્ષો અને એક ફૂલેલું કમળ જોયું.
પઙ્કજં ચાતિગન્ધાઢ્યમપશ્યદવનીપતિઃ । દક્ષિણે જલજસ્યાથ પાર્શ્વે કમલલોચનામ્
પૃથ્વીના રાજાએ અત્યંત સુગંધિત કમળ જોયું અને તેના દક્ષિણ બાજુએ કમળની આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને જોયી.
કનકાભાં સુકેશીં ચ કમ્બુગ્રીવાં કૃશોદરીમ્ । બિમ્બોષ્ઠી સુન્દરીં કિઞ્ચિત્સમુદ્યત્સુપયોધરામ્
તે સ્ત્રી સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળી, સુંદર વાળવાળી, શંખ જેવી ગળાવાળી, પાતળી કમરવાળી, બિંબફળ જેવા હોઠવાળી, સુંદર અને થોડું ઊંચા, ગોળ અને આકર્ષક સ્તનવાળી હતી.
સુનાસાં ચારુસર્વાઙ્ગીમપશ્યત્ કન્યકાં નૃપઃ । રુદતીં તાં સખીં ત્યક્ત્વા વિહ્વલાં દુઃખપીડિતામ્
રાજાએ એક સુંદર નાકવાળી અને સૌંદર્યથી ભરેલી કન્યાને જોયી, જે રડી રહી હતી, તેની સખી તેને છોડીને ગઈ હતી, અને દુઃખથી વ્યથિત હતી.
સાશ્રુનેત્રાં ક્રન્દમાનાં વિજને કુરરીમિવ । સંવીક્ષ્ય રાજા પપ્રચ્છ કન્યકાં શોકકારણમ્
રાજાએ તેને જોયી, આંખોમાં આંસુ ભરેલા અને એકાંતમાં પંખીની જેમ રડતી, તો કન્યાને પૂછ્યું કે તું શા માટે દુઃખી છે?
સુનસે બ્રૂહિ કાસિ ત્વં કસ્ય પુત્રી શુભાનને । ગન્ધર્વી દેવકન્યાથ કથં રોદિષિ સુન્દરિ
સુંદર નાકવાળી, તું કોણ છે? તું કોની દીકરી છે, શુભ ચહેરાવાળી? તું ગંધર્વી છે કે દેવકન્યા? સુંદર, તું શા માટે રડી રહી છે?
કથમેકાકિની બાલે ત્યક્તા કેન પિકસ્વરે । પતિસ્તે ક્વ ગતઃ કાન્તે પિતા વા બ્રૂહિ સામ્પ્રતમ્
બાળિકા, તું એકલી કેવી રીતે રહી ગઈ, અને કોના કારણે, પિકાની જેમ રડતી? તારો પતિ ક્યાં ગયો, પ્રિય, કે તારો પિતા? મને હવે કહો.
કિં તે દુઃખમરાલભ્રુ કથયાદ્ય મમાન્તિકે । કરોમિ દુઃખનાશં તે સર્વથૈવ કૃશોદરિ
અરે, નાજુક ભ્રૂવાળી, તને કયું દુઃખ છે? અહીં મને કહો. હું તારા દુઃખને અવશ્ય દૂર કરીશ, નાજુક કમરવાળી.
ન રાજ્યે મમ તન્વઙ્ગિ પીડાં કોઽપિ કરોત્યલમ્ । ન ભયં ચૌરજં કાન્તે ન રાક્ષસભયં તથા
મારા રાજ્યમાં, નાજુક અંગવાળી, કોઈ તને આવું દુઃખ નથી આપતો; ચોરનો ડર નથી, પ્રિય, અને રાક્ષસનો પણ ડર નથી.
મયિ શાસતિ ભૂપાલે નોત્પાતા દારુણા ભુવિ । ભયં ન વ્યાઘ્રસિંહેભ્યો ન ભયં કસ્યચિદ્ભવેત્
જ્યારે હું, રાજા, શાસન કરું છું, ત્યારે પૃથ્વી પર કોઈ ભયંકર આપત્તિ આવતી નથી; વાઘ કે સિંહથી ડર નથી, અને કોઈથી પણ ડર નથી.
વદ વામોરુ કસ્માત્ત્વં વિલાપં જાહ્નવીતટે । કરોષિ ત્રાણહીનાત્ર કિં તે દુઃખં વદસ્વ મે
સુંદર જાંઘવાળી, મને કહો, તું ગંગાના કિનારે શા માટે રડતી છે, રક્ષણ વિના? તને કયું દુઃખ છે, મને કહો.
હન્મ્યહં દુઃખમત્યુગ્રં પ્રાણિનાં પૃથિવીતલે । દૈવં ચ માનુષં કાન્તે વ્રતમેતન્મમાદ્ભુતમ્
પૃથ્વી પર જીવાતાં પ્રાણીઓનું સૌથી ભયંકર દુઃખ પણ હું નાશ કરી દઈશ; ભલે તે દૈવ હોય કે માનવ, પ્રિય, આ મારું અદભુત વ્રત છે.
વિશાલલોચને બ્રૂહિ કરોમિ તવ ચિન્તિતમ્ । ઇત્યુક્તે વચને રાજ્ઞા શ્રુત્વોવાચ મૃદુસ્વના
વિશાળ આંખવાળી, બોલ, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ. રાજાએ આવું કહ્યું ત્યારે, તેણે નરમ અવાજે જવાબ આપ્યો.
શૃણુ રાજેન્દ્ર વક્ષ્યામિ મમ શોકસ્ય કારણમ્ । વિપત્તિરહિતઃ પ્રાણી કથં રુદતિ ભૂપતે
રાજાધિરાજ, સાંભળો, હું મારા દુઃખનું કારણ કહું છું. જે પ્રાણી પાસે આપત્તિ નથી, તે કેમ રડી શકે, રાજા?
પ્રબ્રવીમિ મહાબાહો યદર્થં રુદતી ત્વહમ્ । તવ રાજ્યાદન્યદેશે રાજા પરમધાર્મિકઃ
મહાબળશાળી, હું તને કહું છું કે હું શા માટે રડી રહી છું: તારા રાજ્ય સિવાય બીજા દેશમાં એક રાજા છે, જે ખૂબ ધર્મી છે.
રૈભ્યો નામ મહારાજઃ સન્તાનરહિતો ભૃશમ્ । તસ્ય ભાર્યા સુવિખ્યાતા રુક્મરેખેતિ નામતઃ
તે મહારાજાનું નામ રૈભ્ય છે, જે સંતાનથી વિહોણો છે; તેની પત્ની બહુ પ્રસિદ્ધ છે, નામ રુક્મરેખા.
સુરૂપા ચતુરા સાધ્વી સર્વલક્ષણસંયુતા । અપુત્રા દુઃખિતા કાન્તમિત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ
તે સુંદર, બુદ્ધિશાળી, સદ્ગુણવતી અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે; છતાં, સંતાન વિના અને દુઃખી, તે વારંવાર પોતાના પતિને કહેતી.
કિં જીવિતેન મે નાથ ધિગ્વૃથા જીવિતં મમ । વન્ધ્યાયાઃ સુખહીનાયા હ્યપુત્રાયા ધરાતલે
‘મારા જીવનનો શું ઉપયોગ, સ્વામી? આ વ્યર્થ જીવનને શરમ આવે. વંધ્યા, સુખ વિહોણી, સંતાન વિના સ્ત્રી માટે પૃથ્વી પર—’
ઇત્યેવં ભાર્યયા ભૂપઃ પ્રેરિતો મખમુત્તમમ્ । ચકાર બ્રાહ્મણાંસ્તજ્જ્ઞાનાહૂય વિધિવત્તદા
પત્ની દ્વારા પ્રેરિત થઈ, રાજાએ ઉત્તમ યજ્ઞ કર્યો, વિધિવત જ્ઞાનવાન બ્રાહ્મણોને બોલાવીને.
પુત્રકામો ધનં ભૂરિ દદાવથ યથોદિતમ્ । હૂયમાને ઘૃતેઽત્યર્થં પાવકાદતિસુપ્રભાત્
પુત્રની ઈચ્છાથી, તેણે ઘણું ધન આપ્યું, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે; ઘી હવનમાં અર્પણ કરતા, અગ્નિમાંથી અદભુત તેજ દેખાયું.
આવિર્બભૂવ ચાર્વઙ્ગી કન્યકા શુભલક્ષણા । બિમ્બોષ્ઠી સુદતી સુભ્રૂઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના
પછી એક સુંદર અંગવાળી, શુભ લક્ષણોથી યુક્ત કન્યા પ્રગટ થઈ; બિમ્બ ફળ જેવી ઓઠ, સુંદર દાંત, સુંદર ભ્રૂ, અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી ચહેરાવાળી.
કનકાભા સુકેશાન્તા રક્તપાણિતલા મૃદુઃ । સુરક્તનયના તન્વી રક્તપાદતલા ભૃશમ્
તેનું રંગ સોનાની જેમ ઝળહળતું હતું, વાળ નરમ અને સુંદર હતાં, હાથની તલીઓ લાલ અને કોમળ હતી; આંખો ખૂબ જ લાલ, શરીર પાતળું અને પગની તલીઓ પણ ખુબ જ લાલ હતી.
હુતાશનાત્સમુદ્ભૂતા હોત્રા સા સ્વીકૃતા તદા । હોતા પ્રોવાચ રાજાનં ગૃહીત્વા તાં સુમધ્યમામ્
હવનકુંડમાંથી જન્મેલી એ કન્યાને યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણે સ્વીકારી; પછી એ સુપાતળી કન્યાને લઈને યજ્ઞકર્તા રાજાને કહેવા લાગ્યા.
રાજન્ પુત્રીં ગૃહાણેમાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્ । એકાવલીવ સમ્ભૂતા હૂયમાનાદ્ધુતાશનાત્
રાજા, આ સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત દીકરીને સ્વીકારો; હવનકુંડમાંથી એકમાત્ર મણેકી માળાની જેમ એ પ્રગટ થઈ છે.
નામ્ના ચૈકાવલી લોકે ખ્યાતા પુત્રી ભવિષ્યતિ । સુખિતો ભવ ભૂપાલ પુત્ર્યા પુત્રસમાનયા
આ દીકરીનું નામ એકાવલી હશે અને આખી દુનિયામાં એ નામથી જાણીશે; હે ધરાપતિ, પુત્ર સમાન આ દીકરીથી ખુશ રહો.