પુષ્યાર્કયોગસંયુક્તે દિવસે નૃપસત્તમઃ । કારયામાસ સમ્ભારાનભિષેકાર્થમાદરાત્
પુષ્ય અને સૂર્યના શુભ સંયોગવાળા દિવસે, રાજાએ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક અભિષેક માટેની તમામ તૈયારીઓ કરાવી.
દ્વિજાનાહૂય વેદજ્ઞાન્ સર્વશાસ્ત્રવિચક્ષણાન્ । અભિષેકં ચકારાસૌ વિધિવત્ સ્વાત્મજસ્ય હ
રાજાએ વેદ અને શાસ્ત્રોમાં પારંગત બ્રાહ્મણોને બોલાવી, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે પોતાના પુત્રનો અભિષેક કરાવ્યો.
જલમાનીય તીર્થેભ્યઃ સાગરેભ્યશ્ચ પાર્થિવઃ । સ્વયં ચકાર વિથિવદભિષેકં શુભે દિને
રાજાએ પવિત્ર તીર્થો અને સમુદ્રોમાંથી પોતે જ પાણી લાવી, શુભ દિવસે નિયમ પ્રમાણે અભિષેક કર્યો.
ધનં દત્ત્વાથ વિપ્રેભ્યો રાજ્યં પુત્રે નિવેશ્ય સઃ । જગામ વનમેવાશુ સ્વર્ગકામઃ સ ભૂપતિઃ
પછી રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું અને પુત્રને રાજ્ય સોંપી, સ્વર્ગની ઇચ્છાથી ઝડપથી વનમાં ગયો.
એકવીરં નૃપં કૃત્વા સમ્માન્ય સચિવાનથ । ભાર્યયા સહ ભૂપાલઃ પ્રવિવેશ વનં વશી
પુત્રને એકમાત્ર રાજા બનાવી અને મંત્રીઓનું સન્માન કરી, સંયમી રાજાએ પત્ની સાથે વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
મૈનાકશિખરે રાજા કૃત્વા તાર્તીયમાશ્રમમ્ । નિત્યં પત્રફલાહારશ્ચિન્તયામાસ પાર્વતીમ્
મૈનાક પર્વતની ચોટી પર રાજાએ ત્રીજું આશ્રમ બનાવ્યું અને પાંદડા-ફળ ખાઈને હંમેશાં પાર્વતીજીનું સ્મરણ કરતો રહ્યો.
એવં સ નૃપતિઃ કૃત્વા દિષ્ટાન્તે સહ ભાર્યયા । મૃતોઽસૌ વાસવં લોકં ગતઃ પુણ્યેન કર્મણા
આ રીતે, રાજાએ પોતાના ભાગ્ય પ્રમાણે પત્ની સાથે જીવન વિતાવી, મૃત્યુ પામ્યા પછી સારા કર્મથી ઇન્દ્રલોકને પ્રાપ્ત કર્યો.
ઇન્દ્રલોકં પિતા પ્રાપ્ત ઇતિ શ્રુત્વાથ હૈહયઃ । ચકાર વેદનિર્દિષ્ટં કર્મ ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકમ્
પિતા ઇન્દ્રલોકમાં ગયા છે એવું સાંભળી, હૈહય રાજાએ વેદમાં જણાવેલા પ્રમાણે અંત્યેષ્ટિવિધિ કરી.
કૃત્વોત્તરાઃ ક્રિયાઃ સર્વાઃ પિતુઃ પાર્થિવનન્દનઃ । રાજ્યં ચકાર મેધાવી પિત્રા દત્તં સુસમ્મતમ્
પિતાના બધા અંતિમ સંસ્કાર પૂર્ણ કરી, બુદ્ધિશાળી રાજકુમારે પિતાએ આપેલું અને સર્વેને માન્ય એવું રાજ્ય સંભાળ્યું.
એકવીરોઽથ ધર્મજ્ઞઃ પ્રાપ્ય રાજ્યમનુત્તમમ્ । બુભુજે વિવિધાન્ ભોગાન્સચિવૈશ્ચ સુમાનિતઃ
પછી એકમાત્ર પરાક્રમી અને ધર્મજ્ઞ રાજાએ શ્રેષ્ઠ રાજ્ય પામીને, મંત્રીઓ દ્વારા બહુ સન્માન પામી વિવિધ સુખોનો આનંદ માણ્યો.
એકસ્મિન્ દિવસે રાજા મન્ત્રિપુત્રૈઃ સમન્વિતઃ । જગામ જાહ્નવીતીરે હયારૂઢઃ પ્રતાપવાન્
એક દિવસે, શક્તિશાળી રાજા મંત્રીપુત્રો સાથે ઘોડા પર ચડીને જાહ્નવીના કાંઠે ગયો.
સમ્પશ્યન્ પાદપાન્ રમ્યાન્ કોકિલાલાપસંયુતાન્ । પુષ્પિતાન્ ફલસંયુક્તાન્ ષટ્પદાલિવિરાજિતાન્
ત્યાં તેણે કોકિલના કલરવથી ગૂંજી રહેલા, ફૂલેલા અને ફળોથી ભરેલા, મધમાખીઓથી શોભતા સુંદર વૃક્ષો જોયા.
મુનીનામાશ્રમાન્દિવ્યાન્ વેદધ્વનિનિનાદિતાન્ । હોમધૂમાવૃતાકાશાન્ મૃગશાવસમાવૃતાન્
તેણે ઋષિઓના દિવ્ય આશ્રમો જોયા, જ્યાં વેદમંત્રોનું પઠન થતું, હવનના ધૂમાડાથી આકાશ ઢંકાયું અને કિશોર હરણો ફરતા.
કેદારાઞ્છાલિસમ્પક્વાન્ ગોપિકાભિઃ સુરક્ષિતાન્ । પ્રફુલ્લપઙ્કજારામાન્નિકુઞ્જાંશ્ચ મનોરમાન્
તેને ગોપિકાઓ દ્વારા રક્ષાયેલા પાકેલા પાકના ખેતરો, ફૂલેલા કમળવાળા તળાવો અને મનોહર બાવડીઓ દેખાઈ.
પ્રેક્ષમાણઃ પ્રિયાલાંસ્તુ ચમ્પકાન્ પનસદ્રુમાન્ । બકુલાંસ્તિલકાન્નીપાન્મન્દારાંશ્ચ પ્રફુલ્લિતાન્
તેણે પ્રિયાળ, ચંપક, પનસ, બકુલ, તિલક, નીપ અને સંપૂર્ણ ફૂલેલા મંદાર વૃક્ષો નિહાળ્યા.
શાલાંસ્તાલાંસ્તમાલાંશ્ચ જમ્બૂચૂતકદમ્બકાન્ । સ ગચ્છઞ્જાહ્નવીતોયે પ્રફુલ્લં શતપત્રકમ્
તે જતાં જતાં જાહ્નવીના પાણી પાસે શાલ, તાળ, તમાલ, જામુન, કેરી અને કદંબ વૃક્ષો અને એક ફૂલેલું કમળ જોયું.
પઙ્કજં ચાતિગન્ધાઢ્યમપશ્યદવનીપતિઃ । દક્ષિણે જલજસ્યાથ પાર્શ્વે કમલલોચનામ્
પૃથ્વીના રાજાએ અત્યંત સુગંધિત કમળ જોયું અને તેના દક્ષિણ બાજુએ કમળની આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને જોયી.
કનકાભાં સુકેશીં ચ કમ્બુગ્રીવાં કૃશોદરીમ્ । બિમ્બોષ્ઠી સુન્દરીં કિઞ્ચિત્સમુદ્યત્સુપયોધરામ્
તે સ્ત્રી સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળી, સુંદર વાળવાળી, શંખ જેવી ગળાવાળી, પાતળી કમરવાળી, બિંબફળ જેવા હોઠવાળી, સુંદર અને થોડું ઊંચા, ગોળ અને આકર્ષક સ્તનવાળી હતી.
સુનાસાં ચારુસર્વાઙ્ગીમપશ્યત્ કન્યકાં નૃપઃ । રુદતીં તાં સખીં ત્યક્ત્વા વિહ્વલાં દુઃખપીડિતામ્
રાજાએ એક સુંદર નાકવાળી અને સૌંદર્યથી ભરેલી કન્યાને જોયી, જે રડી રહી હતી, તેની સખી તેને છોડીને ગઈ હતી, અને દુઃખથી વ્યથિત હતી.
સાશ્રુનેત્રાં ક્રન્દમાનાં વિજને કુરરીમિવ । સંવીક્ષ્ય રાજા પપ્રચ્છ કન્યકાં શોકકારણમ્
રાજાએ તેને જોયી, આંખોમાં આંસુ ભરેલા અને એકાંતમાં પંખીની જેમ રડતી, તો કન્યાને પૂછ્યું કે તું શા માટે દુઃખી છે?
સુનસે બ્રૂહિ કાસિ ત્વં કસ્ય પુત્રી શુભાનને । ગન્ધર્વી દેવકન્યાથ કથં રોદિષિ સુન્દરિ
સુંદર નાકવાળી, તું કોણ છે? તું કોની દીકરી છે, શુભ ચહેરાવાળી? તું ગંધર્વી છે કે દેવકન્યા? સુંદર, તું શા માટે રડી રહી છે?
કથમેકાકિની બાલે ત્યક્તા કેન પિકસ્વરે । પતિસ્તે ક્વ ગતઃ કાન્તે પિતા વા બ્રૂહિ સામ્પ્રતમ્
બાળિકા, તું એકલી કેવી રીતે રહી ગઈ, અને કોના કારણે, પિકાની જેમ રડતી? તારો પતિ ક્યાં ગયો, પ્રિય, કે તારો પિતા? મને હવે કહો.
કિં તે દુઃખમરાલભ્રુ કથયાદ્ય મમાન્તિકે । કરોમિ દુઃખનાશં તે સર્વથૈવ કૃશોદરિ
અરે, નાજુક ભ્રૂવાળી, તને કયું દુઃખ છે? અહીં મને કહો. હું તારા દુઃખને અવશ્ય દૂર કરીશ, નાજુક કમરવાળી.
ન રાજ્યે મમ તન્વઙ્ગિ પીડાં કોઽપિ કરોત્યલમ્ । ન ભયં ચૌરજં કાન્તે ન રાક્ષસભયં તથા
મારા રાજ્યમાં, નાજુક અંગવાળી, કોઈ તને આવું દુઃખ નથી આપતો; ચોરનો ડર નથી, પ્રિય, અને રાક્ષસનો પણ ડર નથી.
મયિ શાસતિ ભૂપાલે નોત્પાતા દારુણા ભુવિ । ભયં ન વ્યાઘ્રસિંહેભ્યો ન ભયં કસ્યચિદ્ભવેત્
જ્યારે હું, રાજા, શાસન કરું છું, ત્યારે પૃથ્વી પર કોઈ ભયંકર આપત્તિ આવતી નથી; વાઘ કે સિંહથી ડર નથી, અને કોઈથી પણ ડર નથી.
વદ વામોરુ કસ્માત્ત્વં વિલાપં જાહ્નવીતટે । કરોષિ ત્રાણહીનાત્ર કિં તે દુઃખં વદસ્વ મે
સુંદર જાંઘવાળી, મને કહો, તું ગંગાના કિનારે શા માટે રડતી છે, રક્ષણ વિના? તને કયું દુઃખ છે, મને કહો.
હન્મ્યહં દુઃખમત્યુગ્રં પ્રાણિનાં પૃથિવીતલે । દૈવં ચ માનુષં કાન્તે વ્રતમેતન્મમાદ્ભુતમ્
પૃથ્વી પર જીવાતાં પ્રાણીઓનું સૌથી ભયંકર દુઃખ પણ હું નાશ કરી દઈશ; ભલે તે દૈવ હોય કે માનવ, પ્રિય, આ મારું અદભુત વ્રત છે.
વિશાલલોચને બ્રૂહિ કરોમિ તવ ચિન્તિતમ્ । ઇત્યુક્તે વચને રાજ્ઞા શ્રુત્વોવાચ મૃદુસ્વના
વિશાળ આંખવાળી, બોલ, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ. રાજાએ આવું કહ્યું ત્યારે, તેણે નરમ અવાજે જવાબ આપ્યો.
શૃણુ રાજેન્દ્ર વક્ષ્યામિ મમ શોકસ્ય કારણમ્ । વિપત્તિરહિતઃ પ્રાણી કથં રુદતિ ભૂપતે
રાજાધિરાજ, સાંભળો, હું મારા દુઃખનું કારણ કહું છું. જે પ્રાણી પાસે આપત્તિ નથી, તે કેમ રડી શકે, રાજા?
પ્રબ્રવીમિ મહાબાહો યદર્થં રુદતી ત્વહમ્ । તવ રાજ્યાદન્યદેશે રાજા પરમધાર્મિકઃ
મહાબળશાળી, હું તને કહું છું કે હું શા માટે રડી રહી છું: તારા રાજ્ય સિવાય બીજા દેશમાં એક રાજા છે, જે ખૂબ ધર્મી છે.