મુખં સમીક્ષ્યાતિમનોહરં ત- મુવાચ નેત્રામ્બુનિરુદ્ધકણ્ઠઃ । દત્તોઽસિ દેવેન જનાર્દનેન માત્રા હિ પુત્રાવમદુઃખભીતેઃ
પુત્રનું અત્યંત મનોહર મુખ જોઈને, આંખોમાંથી આંસુ આવી ગળો બંધાઈ ગયો, ત્યારે તેણે કહ્યું: 'પુત્ર, તને ભગવાન જનાર્દને આપ્યા છે, જેથી તારી માતા અને હું સંતાનના દુઃખથી મુક્ત થઈએ.'
તપ્તં મયા પુત્ર તપસ્તવાર્થે સુદુષ્કરં વર્ષશતં ચ પૂર્ણમ્ । તેનૈવ તુષ્ટેન રમાપ્રિયેણ દત્તોઽસિ સંસારસુખોદયાય
'પુત્ર, તારા માટે મેં સો વર્ષનું કઠિન તપ કર્યું છે. રમા પ્રિય ભગવાને પ્રસન્ન થઈને તને આપ્યો છે, જેથી આ સંસારમાં આનંદ અને સુખ મળે.'
માતા રમા ત્વાં તનુજં મદર્થે ત્યક્ત્વા ગતા સા હરિણા સમેતા । ધન્યા તુ સા યા પ્રહસન્તમઙ્કે કૃત્વા સુતં ત્વાં મુદિતાનના સ્યાત્
માતા લક્ષ્મીએ તને, પોતાના દીકરાને, મારા માટે છોડી દીધો અને હરિ સાથે મળી ગઈ. પણ એ ધન્ય છે, જે ખુશમિજાજે, હસતો તને પોતાના ખોળામાં બેસાડે.
ત્વમેવ સંસારસમુદ્રનૌકા- રૂપઃ કૃતઃ પુત્ર લક્ષ્મીધરેણ । ઇત્યેવમુક્ત્વા નૃપતિઃ સુતં તં મુદા સમાદાય યયૌ ગૃહાય
લક્ષ્મીએ તને, દીકરા, સંસારના દરિયાને પાર કરવા માટે નૌકા સમાન બનાવ્યો છે. આવું કહીને રાજાએ આનંદથી પોતાના દીકરાને લઈને ઘર તરફ રવાના થયો.
પુરીસમીપે નૃપમાગતં ત- માકર્ણ્ય સર્વે સચિવાસ્તુ રાજ્ઞઃ । યયુઃ સમીપં નૃપતેશ્ચ લોકાઃ સોપાયનાસ્તે સપુરોહિતાશ્ચ
રાજા શહેર પાસે આવ્યો છે એ સાંભળતાં જ બધા મંત્રીઓ અને લોકો, મુખ્ય પુજારી સાથે, ભેટો લઈને રાજાને મળવા ગયા.
બન્દીજના ગાયનકાશ્ચ સૂતાઃ સમાયયુઃ સમ્મુખમાશુ રાજ્ઞઃ । નૃપઃ પુરં પ્રાપ્ય પુરઃ સમાગતં જનં સમાશ્વાસ્ય વાક્યૈશ્ચ દૃષ્ટ્યા
ગાયક, ભાટો અને રથચાલકો ઝડપથી રાજાના સામે એકઠા થયા. રાજા શહેરમાં પહોંચ્યા પછી, એકઠા થયેલા લોકોને મીઠા શબ્દો અને દયાળુ નજરથી આશ્વાસન આપ્યું.
સમ્પૂજિતઃ પૌરજનેન રાજા વિવેશ પુત્રેણ યુતો નગર્યામ્ । માર્ગેષુ લાજૈઃ કુસુમૈઃ સમન્તા- દ્વિકીર્યમાણો નૃપતિર્જગામ
નાગરિકોએ સન્માન આપતાં રાજા પોતાના દીકરા સાથે શહેરમાં પ્રવેશ્યા. રસ્તાઓ પર બધે લાજ અને ફૂલો છાંટવામાં આવ્યા.
ગૃહં સમૃદ્ધં સચિવૈઃ સમેતઃ સુતં સમાદાય મુદા કરાભ્યામ્ । રાજ્યે દદૌ ચાથ સુતં મનોજ્ઞં સદ્યઃપ્રસૂતં ચ મનોભવાભમ્
મંત્રીઓ સાથે રાજા પોતાના સમૃદ્ધ ઘરમાં ગયો અને ખુશીથી દીકરાને હાથમાં લઈને બેઠો. પછી એ મનમોહક, તાજા જન્મેલા, કામદેવ જેવો દીકરો રાજયનું સુકાન સોંપ્યું.
રાજ્ઞી ગૃહીત્વાભિનવં તનૂજં પપ્રચ્છ રાજાનમનિન્દિતા સા । રાજન્ કુતશ્ચૈવ સુતઃ સુજન્મા પ્રાપ્તસ્ત્વયા મન્મથતુલ્યરૂપઃ
રાણી એ નવજાત દીકરાને લઈ, નિર્દોષપણે રાજાને પૂછ્યું: 'રાજા, તને આ સુંદર અને મનમોહક દીકરો ક્યાંથી મળ્યો?'
કેનૈષ દત્તઃ કથયાશુ કાન્ત ચેતો મદીયં પ્રહૃતં સુતેન । નૃપસ્તદોવાચ મુદાન્વિતોઽસૌ પ્રિયે રમેશેન સુતો હિ મહ્યમ્
'આ દીકરો કોને આપ્યો? જલ્દી કહો પ્રિય, કારણ કે મારું મન તો આ દીકરાથી મોહિત થઈ ગયું છે.' રાજાએ આનંદથી ઉત્તર આપ્યો: 'પ્રિયે, આ દીકરો મને રામેશ્વરે આપ્યો છે.'
લોલાક્ષિ દત્તઃ કમલાસમુત્થો જનાર્દનાંશોઽયમહીનસત્ત્વઃ । સા તં ગૃહીત્વા મુદમાપ રાજ્ઞી રાજા ચકારોત્સવમદ્ભુતં ચ
'હલચલભરી આંખવાળી, આ દીકરો લક્ષ્મીમાંથી જન્મેલો છે અને જનાર્દનનો અંશ ધરાવે છે, એ ગુણવાન છે.' રાણીએ દીકરાને લઈને આનંદ અનુભવ્યો અને રાજાએ અદ્ભુત ઉત્સવ કર્યો.
દદૌ ચ દાનં કિલ યાચકેભ્યો ગીતાનિ વાદ્યાનિ બહૂનિ નેદુઃ । કૃત્વોત્સવં ભૂપતિરાત્મજસ્ય નામૈકવીરેતિ ચકાર વિશ્રુતમ્
રાજાએ ભીખારીઓને દાન આપ્યું અને અનેક ગીતો તથા વાદ્યો વાગ્યા. દીકરાના ઉત્સવે રાજાએ તેનું નામ 'એકવીર' રાખ્યું, જે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થયું.
સુખં ચ સમ્પ્રાપ્ય મુદાન્વિતોઽસૌ નનન્દ દેવાધિપતુલ્યવીર્યઃ । પુત્રં હરે રૂપગુણાનુરૂપં સમ્પ્રાપ્ય વંશસ્ય ઋણાચ્ચ મુક્તઃ
સુખ પામી, દેવોના રાજા જેટલી શક્તિ ધરાવતો રાજા આનંદમાં રહ્યો. હરિ જેવા રૂપ અને ગુણ ધરાવતો દીકરો મળતાં, વંશનો ઋણ પણ ઉતરી ગયો.
ઇતિ સકલસુરાણામીશ્વરેણાર્પિતં તં સકલગુણગણાઢ્યં પુત્રમાસાદ્ય રાજા । વિવિધસુખવિનોદૈર્ભાર્યયા સેવ્યમાનો વ્યહરત નિજગેહે શક્રતુલ્યપ્રતાપઃ
આ રીતે, સર્વગુણોથી યુક્ત અને સર્વદેવોના સ્વામી દ્વારા અપાયેલો દીકરો મળતાં, રાજા પત્ની દ્વારા અનેક સુખ-વિનોદમાં સેવા પામતો, પોતાના ઘરમાં ઈન્દ્ર જેવો પ્રભાવ પામતો રહ્યો.
રાજપુત્ર્યાઃ એકાવલ્યાઃ વર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ જાતકર્માદિસંસ્કારાંશ્ચકાર નૃપતિસ્તદા । દિને દિને જગામાશુ વૃદ્ધિં બાલઃ સુલાલિતઃ
વ્યાસ કહે છે: રાજાએ દીકરાનું જન્મકર્મ અને અન્ય સંસ્કાર કર્યા. દિવસે દિવસે એ લાડકવાયા બાળક ઝડપથી વધતો ગયો.
નૃપઃ સંસારજં પ્રાપ્ય સુખં પુત્રસભુદ્ભવમ્ । ઋણત્રયવિમોક્ષં ચ મેને તેન મહાત્મના
રાજાએ દીકરા દ્વારા મળેલું ઘરેલું સુખ પામી, એ મહાન આત્માથી પોતાને ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત માન્યો.
ષષ્ઠેઽન્નપ્રાશનં તસ્ય કૃત્વા માસિ યથાવિધિ । તૃતીયેઽથ તથા વર્ષે ચૂડાકરણમુત્તમમ્
છઠ્ઠા મહિને, નિયમ પ્રમાણે, દીકરાનું અન્નપ્રાશન કર્યું અને ત્રીજા વર્ષે શ્રેષ્ઠ ચૂડાકરણ સંસ્કાર કર્યો.
ચકાર બ્રાહ્મણાન્ દ્રવ્યૈઃ સમ્પૂજ્ય વિવિધૈર્ધનૈઃ । ગોભિશ્ચ વિવિધૈર્દાનૈર્યાચકાનિતરાનપિ
રાજાએ બ્રાહ્મણોને વિવિધ દ્રવ્ય અને ધનથી સન્માન આપ્યો અને ગાય તથા અન્ય દાન ભીખારીઓને આપ્યા.
વર્ષે ચૈકાદશે તસ્ય મૌઞ્જીબન્ધનકર્મ વૈ । કારયિત્વા ધનુર્વેદમધ્યાપયત પાર્થિવઃ
એના અગિયારમા વર્ષે, રાજાએ મુંજ બંધાવડાવ્યું અને પછી ધનુર્વેદ શીખવાડ્યો.
અધીતવેદં પુત્રં તં રાજધર્મવિશારદમ્ । દૃષ્ટ્વા તસ્યાભિષેકાય મતિં ચક્રે જનાધિપઃ
પુત્રને વેદોમાં પારંગત અને રાજધર્મમાં કુશળ જોઈ, રાજાએ એના અભિષેકનો સંકલ્પ કર્યો.
પુષ્યાર્કયોગસંયુક્તે દિવસે નૃપસત્તમઃ । કારયામાસ સમ્ભારાનભિષેકાર્થમાદરાત્
પુષ્ય અને સૂર્યના શુભ સંયોગવાળા દિવસે, રાજાએ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક અભિષેક માટેની તમામ તૈયારીઓ કરાવી.
દ્વિજાનાહૂય વેદજ્ઞાન્ સર્વશાસ્ત્રવિચક્ષણાન્ । અભિષેકં ચકારાસૌ વિધિવત્ સ્વાત્મજસ્ય હ
રાજાએ વેદ અને શાસ્ત્રોમાં પારંગત બ્રાહ્મણોને બોલાવી, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે પોતાના પુત્રનો અભિષેક કરાવ્યો.
જલમાનીય તીર્થેભ્યઃ સાગરેભ્યશ્ચ પાર્થિવઃ । સ્વયં ચકાર વિથિવદભિષેકં શુભે દિને
રાજાએ પવિત્ર તીર્થો અને સમુદ્રોમાંથી પોતે જ પાણી લાવી, શુભ દિવસે નિયમ પ્રમાણે અભિષેક કર્યો.
ધનં દત્ત્વાથ વિપ્રેભ્યો રાજ્યં પુત્રે નિવેશ્ય સઃ । જગામ વનમેવાશુ સ્વર્ગકામઃ સ ભૂપતિઃ
પછી રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું અને પુત્રને રાજ્ય સોંપી, સ્વર્ગની ઇચ્છાથી ઝડપથી વનમાં ગયો.
એકવીરં નૃપં કૃત્વા સમ્માન્ય સચિવાનથ । ભાર્યયા સહ ભૂપાલઃ પ્રવિવેશ વનં વશી
પુત્રને એકમાત્ર રાજા બનાવી અને મંત્રીઓનું સન્માન કરી, સંયમી રાજાએ પત્ની સાથે વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
મૈનાકશિખરે રાજા કૃત્વા તાર્તીયમાશ્રમમ્ । નિત્યં પત્રફલાહારશ્ચિન્તયામાસ પાર્વતીમ્
મૈનાક પર્વતની ચોટી પર રાજાએ ત્રીજું આશ્રમ બનાવ્યું અને પાંદડા-ફળ ખાઈને હંમેશાં પાર્વતીજીનું સ્મરણ કરતો રહ્યો.
એવં સ નૃપતિઃ કૃત્વા દિષ્ટાન્તે સહ ભાર્યયા । મૃતોઽસૌ વાસવં લોકં ગતઃ પુણ્યેન કર્મણા
આ રીતે, રાજાએ પોતાના ભાગ્ય પ્રમાણે પત્ની સાથે જીવન વિતાવી, મૃત્યુ પામ્યા પછી સારા કર્મથી ઇન્દ્રલોકને પ્રાપ્ત કર્યો.
ઇન્દ્રલોકં પિતા પ્રાપ્ત ઇતિ શ્રુત્વાથ હૈહયઃ । ચકાર વેદનિર્દિષ્ટં કર્મ ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકમ્
પિતા ઇન્દ્રલોકમાં ગયા છે એવું સાંભળી, હૈહય રાજાએ વેદમાં જણાવેલા પ્રમાણે અંત્યેષ્ટિવિધિ કરી.
કૃત્વોત્તરાઃ ક્રિયાઃ સર્વાઃ પિતુઃ પાર્થિવનન્દનઃ । રાજ્યં ચકાર મેધાવી પિત્રા દત્તં સુસમ્મતમ્
પિતાના બધા અંતિમ સંસ્કાર પૂર્ણ કરી, બુદ્ધિશાળી રાજકુમારે પિતાએ આપેલું અને સર્વેને માન્ય એવું રાજ્ય સંભાળ્યું.
એકવીરોઽથ ધર્મજ્ઞઃ પ્રાપ્ય રાજ્યમનુત્તમમ્ । બુભુજે વિવિધાન્ ભોગાન્સચિવૈશ્ચ સુમાનિતઃ
પછી એકમાત્ર પરાક્રમી અને ધર્મજ્ઞ રાજાએ શ્રેષ્ઠ રાજ્ય પામીને, મંત્રીઓ દ્વારા બહુ સન્માન પામી વિવિધ સુખોનો આનંદ માણ્યો.