કસ્યાયં બાલકઃ કાન્ત ત્યક્તઃ કેન ચ કાનને । પુત્રોઽયં મમ દેવેન દત્તસ્ત્ર્યમ્બકપાણિના
પ્રિય, આ બાળક કોનું છે? અને કોણે તેને જંગલમાં મૂકી દીધો? શું દેવે, ત્ર્યંબકના હાથથી, મને પુત્ર આપ્યો છે?
ચમ્પક ઉવાચ પ્રિયે ગત્વાદ્ય પૃચ્છેયં શક્રં સર્વજ્ઞમાશુ વૈ । દેવો વા દાનવો વાપિ ગન્ધર્વો વા શિશુઃ કિલ
ચંપકે કહ્યું: પ્રिये, આજે હું ઝડપથી સર્વજ્ઞ ઇન્દ્ર પાસે જઈશ અને પૂછીશ કે આ બાળક દેવ છે, દાનવ છે કે ગંધર્વ છે.
તેનાજ્ઞપ્તઃ કરિષ્યામિ પુત્રં પ્રાપ્તં વનાદમુમ્ । અપૃષ્ટ્વા નૈવ કર્તવ્યં કાર્યં કિઞ્ચિન્મયા ધ્રુવમ્
તેની આજ્ઞા મળ્યા પછી જ હું આ જંગલમાં મળેલા બાળક વિશે કંઈક કરીશ; પૂછ્યા વિના હું કશુ પણ કરવું યોગ્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા તાં ગૃહીત્વા તં વિમાનેનાથ ચમ્પકઃ । યયૌ શક્રપુરં તૂર્ણં હર્ષેણોત્ફુલ્લલોચનઃ
આ રીતે કહી, ચંપકે તેને અને બાળકને vimāna માં બેસાડી, આનંદથી ભરેલા નેત્રો સાથે ઝડપથી ઇન્દ્રના શહેરમાં ગયો.
પ્રણમ્ય પાદયોઃ પ્રીત્યા ચમ્પકસ્તુ શચીપતિમ્ । નિવેદ્ય બાલકં પ્રાહ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ
ચંપકે શ્રદ્ધાપૂર્વક ઇન્દ્રના પગે વંદન કર્યું, હાથ જોડી બાળક રજૂ કર્યો અને નમ્રતાથી બોલ્યો.
દેવદેવ મયા લબ્ધસ્તીર્થે પરમપાવને । કાલિન્દીતમસાસઙ્ગે બાલકોઽયં સ્મરપ્રભઃ
દેવોના દેવ, મને આ તેજસ્વી બાળક કાલિન્દી અને તમસા નદીઓના પવિત્ર સંગમ પર મળ્યો છે.
કસ્યાયં બાલકઃ કાન્તઃ કથં ત્યક્તઃ શચીપતે । આજ્ઞા ચેત્તવ દેવેશ કુર્વેઽહં બાલકં સુતમ્
શચીપતિ, આ સુંદર બાળક કોનું છે અને કેમ તેને છોડવામાં આવ્યો? જો આપની આજ્ઞા હોય, તો હું આ બાળકને પોતાનો પુત્ર બનાવું.
અતીવ સુન્દરો બાલઃ પ્રિયાયા વલ્લભઃ સુતઃ । કૃત્રિમસ્તુ સુતઃ પ્રોક્તો ધર્મશાસ્ત્રેષુ સર્વથા
આ બાળક ખૂબ જ સુંદર છે, મારી પ્રિય પત્ની માટે લાડકવાયો પુત્ર છે; પણ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર આવું મળેલું બાળક દત્તક પુત્ર કહેવાય છે.
ઇન્દ્ર ઉવાચ પુત્રોઽયં વાસુદેવસ્ય વાજિરૂપધરસ્ય હ । હૈહયોઽયં મહાભાગ લક્ષ્મ્યાં જાતઃ પરન્તપઃ
ઇન્દ્રે કહ્યું: આ વાસુદેવનો પુત્ર છે, જે ઘોડાના રૂપમાં આવ્યા હતા; આ મહાન હૈહય છે, જે લક્ષ્મીમાંથી જન્મ્યો છે, હે પરાક્રમી.
ઉત્પાદિતો ભગવતા કાર્યાર્થં કિલ બાલકઃ । દાતું નૃપતયે નૂનં યયાતિતનયાય ચ
ભગવાને આ બાળકને વિશેષ કાર્ય માટે ઉત્પન્ન કર્યો છે; તેને રાજાને, એટલે કે યયાતિના પુત્રને, આપવાનો છે.
હરિણા પ્રેરિતઃ સોઽદ્ય રાજા પરમધાર્મિકઃ । આગમિષ્યતિ પુત્રાર્થં તીર્થે તસ્મિન્મનોરમે
હરિના પ્રેરિત તે પરમ ધર્મી રાજા આજે પુત્રની ઇચ્છાથી એ પવિત્ર અને મનોહર તીર્થસ્થાને આવશે.
તાવત્ત્વં ગચ્છ તત્રૈવ ગૃહીત્વા બાલકં શુભમ્ । યાવન્ન યાતિ નૃપતિર્ગ્રહીતું હરિણેરિતઃ
તેથી, તું તરત જ એ શુભ બાળકને લઈને ત્યાં જા, રાજા, હરિના સંકેતથી, તેને લેવા આવે એ પહેલાં.
ગત્વા તત્ર વિમુઞ્ચૈનં વિલમ્બં મા કૃથા વર । અદૃષ્ટ્વા બાલકં રાજા દુઃખિતશ્ચ ભવિષ્યતિ
ત્યાં જઈને બાળકને મુકી દે, વિલંબ ન કર, હે શ્રેષ્ઠ; જો રાજાને બાળક ન મળે તો તે દુઃખી થશે.
તસ્માચ્ચમ્પક મુઞ્ચૈનં રાજા પ્રાપ્નોતુ પુત્રકમ્ । એકવીરેતિ નામ્નાયં ખ્યાતઃ સ્યાત્ પૃથિવીતલે
આથી, ચંપક, બાળકને મુકી દે જેથી રાજાને પુત્ર મળે; પૃથ્વી પર એનું નામ એકવીર તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ચમ્પકસ્ત્વરયાન્વિતઃ । જગામ પુત્રમાદાય સ્થલે તસ્મિન્મહીપતે
વ્યાસજી બોલ્યા: રાજન, તે વચન સાંભળીને ચંપક તાત્કાલિક ઉત્સુકતાથી પોતાના પુત્રને લઈને તે સ્થળે ગયો.
મુમોચ બાલકં તત્ર યત્ર પૂર્વં સ્થિતો હ્યભૂત્ । આરુહ્ય સ્વવિમાનં તુ યયૌ સ્વાશ્રમમણ્ડલમ્
ત્યાં તેણે બાળકને એ જ જગ્યાએ મૂકી દીધો જ્યાં પહેલા રાખ્યો હતો, અને પછી પોતાના વિમાનમાં બેસી પોતાના આશ્રમ તરફ પાછો ફર્યો.
તદૈવ કમલાકાન્તો લક્ષ્મ્યા સહ જગદ્ગુરુઃ । વિમાનવરમારૂઢો જગામ નૃપતિં પ્રતિ
એ જ સમયે કમલાની પ્રિય, જગતના ગુરુ શ્રીહરિ લક્ષ્મીજી સાથે સુંદર વિમાને ચડીને રાજાની તરફ ગયા.
દૃષ્ટસ્તદા તેન નૃપેણ વિષ્ણુઃ સમુત્તરંસ્તત્ર વિમાનમુખ્યાત્ । જહર્ષ રાજા હરિદર્શનેન પપાત ભૂમૌ ખલુ દણ્ડવચ્ચ
પછી રાજાએ ઉપર આકાશમાં શ્રેષ્ઠ વિમાને વિષ્ણુજીને જોયા; હરિદેવના દર્શને રાજા આનંદિત થયો અને જમીન પર દંડવત્ પડ્યો.
ઉત્તિષ્ઠ વત્સેતિ હરિઃ પતન્ત- માશ્વાસયદ્ભૂમિગતં સ્વભક્તમ્ । સોઽપ્યુત્સુકો વાસુદેવં પુરઃસ્થં તુષ્ટાવ ભક્ત્યા મુખરીકૃતોઽથ
હરિદેવએ જમીન પર પડેલા પોતાના ભક્તને કહ્યું: 'ઉઠ બાલક!' રાજા ઉત્સુક અને ભક્તિથી ભરેલો વાસુદેવજી સામે ઊભો રહીને હૃદયપૂર્વક સ્તુતિ કરવા લાગ્યો.
દેવાધિદેવાખિલલોકનાથ કૃપાનિધે લોકગુરો રમેશ । મન્દસ્ય મે તે કિલ દર્શનં ય- ત્સુદુર્લભં યોગિજનૈરલભ્યમ્
દેવોના દેવ, સર્વલોકના સ્વામી, દયાના સાગર, જગતના ગુરુ, લક્ષ્મીપતિ! હું તો અયોગ્ય છું, છતાં તારી કૃપાથી તારો દર્શન થયો છે, જે મહાન યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે.
યે નિઃસ્પૃહાસ્તે વિષયૈરપેતા- સ્તેષાં ત્વદીયં ખલુ દર્શનં સ્યાત્ । આશાપરોઽહં ભગવન્નનન્ત યોગ્યો ન તે દર્શને દેવદેવ
જે લોકો વિષયવાસનાઓથી રહિત અને નિર્લિપ્ત છે, તેઓને જ તારો સાચો દર્શન થાય છે; પણ હું તો આશાથી ભરેલો છું, અનંત ભગવાન, હું તો તારા દર્શન માટે યોગ્ય નથી, દેવાધિદેવ.
ઇતિ સ્તુતસ્તેન નૃપેણ વિષ્ણુ- સ્તમાહ વાક્યેન સુધામયેન । વૃણીષ્વ રાજન્ મનસેપ્સિતં તે દદામિ તુષ્ટસ્તપસા તવેતિ
રાજાએ આવી રીતે સ્તુતિ કરી ત્યારે વિષ્ણુદેવએ અમૃત જેવી મીઠી વાણીથી કહ્યું: 'રાજા, તારા મનમાં જે ઇચ્છા હોય તે માગ, હું તારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને તે પૂરું કરીશ.'
તતો નૃપસ્તં પ્રણિપત્ય પાદયોઃ પ્રોવાચ વિષ્ણું પુરતઃ સ્થિતં ચ । તપસ્તુ તપ્તં હિ મયા સુતાર્થે પુત્રં દદસ્વાત્મસમં મુરારે
પછી રાજાએ તેમના ચરણોમાં વંદન કરીને સામે ઊભેલા વિષ્ણુદેવને કહ્યું: 'હું પુત્ર માટે તપ કર્યો છે; મુરારિ, મને તારા સમાન પુત્ર આપ.'
શ્રુત્વા નૃપપ્રાર્થિતમાદિદેવ- સ્તમાહ રાજાનમમોઘવાક્યમ્ । યયાતિસૂનો વ્રજ તત્ર તીર્થે કલિન્દકન્યાતમસાપ્રસઙ્ગે
રાજાની પ્રાર્થના સાંભળીને આદિદેવે નિશ્ચિત વચન કહ્યું: 'યયાતિના પુત્ર, તું ત્યાં જા જ્યાં યમુના અને તમસા નદીનું સંગમ છે.'
મયાદ્ય પુત્રસ્તુ યથેપ્સિતસ્તે તત્રૈવ મુક્તોઽસ્ત્યમિતપ્રભાવઃ । લક્ષ્મ્યાઃ પ્રસૂતો મમ વીર્યજશ્ચ કૃતસ્તવાર્થેઽથ ગૃહાણ રાજન્
'આજે તારો ઇચ્છિત પુત્ર, અમાપ શક્તિથી યુક્ત, ત્યાં જ છે, મેં તેને મુક્ત કર્યો છે. લક્ષ્મીજીમાંથી જન્મેલો અને મારી શક્તિથી ઉત્પન્ન, તે તારા માટે બનાવાયો છે; રાજા, તું તેને સ્વીકાર.'
શ્રુત્વા હરેર્વાક્યમતીવ મૃષ્ટં સન્તુષ્ટચિત્તઃ પ્રબભૂવ રાજા । હરિસ્તુ દત્ત્વેતિ વરં જગામ વૈકુણ્ઠલોકં રમયા યુતશ્ચ
હરિદેવના અત્યંત મીઠા વચન સાંભળીને રાજાનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું. હરિદેવે વરદાન આપીને રમા સાથે વૈકુંઠલોકે ગયા.
ગતે હરૌ સોઽથ યયાતિસૂનુ- ર્યયાવનુદ્ધાતરથેન રાજા । પ્રેમાન્વિતસ્તત્ર સુતોઽસ્તિ યત્ર વચો નિશમ્યેતિ જનાર્દનસ્ય
હરિદેવના વિદાય પછી યયાતિના પુત્ર રાજા આનંદથી ઝડપભર્યા રથમાં બેસીને ત્યાં ગયો, જ્યાં જનાર્દનના વચન પ્રમાણે તેનો પુત્ર હતો.
સ તત્ર ગત્વાતિમનોહરં તં દદર્શ બાલં ભુવિ ખેલમાનમ્ । મુખે નિવેશ્યૈકકરેણ કૃત્વા શ્લક્ષ્ણં પદાઙ્ગુષ્ઠમનન્યસત્ત્વઃ
ત્યાં પહોંચી રાજાએ અત્યંત સુંદર બાળકને જમીન પર રમતો જોયો, એક હાથથી પોતાનો નાજુક અંગૂઠો મોઢામાં રાખીને, પોતામાં તલિન હતો.
તં વીક્ષ્ય પુત્રં મદનસ્વરૂપં નારાયણાંશં કમલાપ્રસૂતમ્ । હરિપ્રભાવં હરિવર્મનામા હર્ષપ્રફુલ્લાનનપઙ્કજોઽભૂત્
પુત્રને જોઈને, જે પ્રેમમય સ્વરૂપ, નારાયણનો અંશ અને કમલાજીમાંથી જન્મેલો હતો, હરિદેવની તેજસ્વિતાથી ચમકતો હતો, રાજાનું મુખકમળ આનંદથી ખીલી ઉઠ્યું; તેણે તેનું નામ હરિવર્મા રાખ્યું.
ગૃહ્ણન્ સુવેગાત્ કરપઙ્કજાભ્યાં બભૂવ પ્રેમાર્ણવમગ્નદેહઃ । મૂર્ધન્યુપાઘ્રાય મુદાન્વિતોઽસૌ નનન્દ રાજા સુતમાલિલિઙ્ગ
રાજાએ પુત્રને ઝડપથી પોતાના કમલ જેવા હાથમાં લઈ લીધો, પ્રેમના સાગરમાં ડૂબી ગયો. આનંદથી પુત્રના માથાને સુઘી, તેને હૃદયથી લગાડી આનંદ કર્યો.