દિવ્યદેહૌ તતો જાતૌ લક્ષ્મીનારાયણાવુભૌ । વિમાનવરસંવિષ્ટૌ સ્તૂયમાનૌ સુરૈર્દિવિ
ત્યાં પછી દિવ્ય રૂપે શ્રીલક્ષ્મી અને શ્રીનારાયણ પ્રગટ થયા, તેઓ સુંદર વિમાનમાં બેઠા હતા અને દેવતાઓ દ્વારા સ્વર્ગમાં તેમની સ્તુતિ થઈ રહી હતી.
ગન્તુકામં પતિં પ્રાહ કમલા કમલાપતિમ્ । ગૃહાણેમં સુતં નાથ નાહં શક્તાસ્મિ હાપિતુમ્
જતાં જતાં કમળાએ પોતાના પતિ કમળાપતિને કહ્યું: 'હે નાથ, આ બાળકને તમે સ્વીકારો, હું એને અહીં છોડી શકતી નથી.'
પ્રાણપ્રિયોઽસ્તિ મે પુત્રઃ કાન્ત્યા ત્વત્સદૃશઃ પ્રભો । ગૃહીત્વૈનં ગમિષ્યાવો વૈકુણ્ઠં મધુસૂદન
હે પ્રભુ, આ પુત્ર તો મને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે અને રૂપે પણ તમારી જેમ જ છે. ચાલો, આપણે એને લઈ વૈકુંઠ જઈએ, હે મધુનાશક.
હરિરુવાચ મા વિષાદં પ્રિયે કર્તું ત્વમર્હસિ વરાનને । તિષ્ઠત્વયં સુખેનાત્ર રક્ષા મે વિહિતા ત્વિહ
હરિએ કહ્યું: 'હે પ્રિયે, હે સુંદર ચહેરાવાળી, દુઃખ ન કર. આ બાળક અહીં આનંદથી રહેશે; એના રક્ષણની વ્યવસ્થા મેં અહીં કરી છે.'
કાર્યં કિમપિ વામોરુ વર્તતે મહદદ્ભુતમ્ । નિબોધ કથયામ્યદ્ય સુતસ્યાત્ર વિમોચને
હે સુકુમાર કટિ ધરાવનારી, અહીં એક મહાન અને અદ્ભુત કાર્ય થવાનું છે. હવે હું તને આ બાળકના ઉદ્ધાર વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
તુર્વસુર્નામ વિખ્યાતો યયાતિતનુજો ભુવિ । હરિવર્મેતિ પિત્રાસ્ય કૃતં નામ સુવિશ્રુતમ્
પૃથ્વી પર યયાતિનો પુત્ર તુર્વસુ નામે પ્રસિદ્ધ રાજા છે; તેના પિતાએ તેને હરિવર્મા નામ આપ્યું છે, જે સર્વેને જાણીતા છે.
સ રાજા પુત્રકામોઽદ્ય તપસ્તપતિ પાવને । તીર્થે વર્ષશતં જાતં તસ્ય વૈ કુર્વતસ્તપઃ
એ રાજા પુત્રની ઇચ્છાથી પવિત્ર તીર્થ પર તપ કરે છે. એ તપ કરતાં હવે સો વર્ષ વીતી ગયા છે.
તસ્યાર્થે નિર્મિતઃ પુત્રો મયાયં કમલાલયે । તત્ર ગત્વા નૃપં સુભ્રુ પ્રેરયિષ્યામિ સામ્પ્રતમ્
હે કમળાલયે, એ રાજા માટે મેં આ પુત્રની રચના કરી છે. હવે હું ત્યાં જઈને એ રાજાને અહીં આવવા પ્રેરણા આપીશ.
તસ્મૈ દાસ્યામ્યહં પુત્રં પુત્રકામાય કામિનિ । ગૃહીત્વા સ્વગૃહં રાજા પ્રાપયિષ્યતિ બાલકમ્
હે સુંદર, જે રાજા પુત્રની ઇચ્છા રાખે છે, તેને હું આ બાળક આપીશ. રાજા એને લઈ પોતાના ઘરે લઈ જશે.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાશ્વાસ્ય પ્રિયાં પદ્માં કૃત્વા રક્ષાં ચ બાલકે । વિમાનવરમારુહ્ય પ્રયયૌ પ્રિયયા સહ
વ્યાસજી કહે છે: આમ પ્રભુએ પોતાની પ્રિય પદ્માને આશ્વાસન આપ્યું અને બાળકનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કર્યું. પછી તેઓ સુંદર વિમાનમાં બેસી પોતાની પ્રિય સાથે ત્યાંથી વિદાય થયા.
એકવીરાખ્યાનવર્ણનમ્ જનમેજય ઉવાચ સંશયોઽયં મહાનત્ર જાતમાત્રઃ શિશુસ્તથા । મુક્તઃ કેન ગૃહીતોઽસાવેકાકી વિજને વને
એકવીરાની કથા
કા ગતિસ્તસ્ય બાલસ્ય જાતા સત્યવતીસુત । વ્યાઘ્રસિંહાદિભિર્હિંસ્રૈર્ગૃહીતો નાતિબાલકઃ
જનમેજયે પૂછ્યું: મને અહીં એક મોટો સંશય થાય છે—આ નવજાત બાળક, જંગલમાં એકલો છોડાયો, એને કોણ લઈ ગયું?
વ્યાસ ઉવાચ લક્ષ્મીનારાયણૌ તસ્માત્સ્થાનાચ્ચ ચલિતૌ યદા । તદૈવ તત્ર ચમ્પાખ્યઃ પ્રાપ્તો વિદ્યાધરઃ કિલ
હે સત્યવતીપુત્ર, એ બાળકનું શું થયું? એ તો બહુ નાનકડો હતો, તો વાઘ, સિંહ કે બીજાં જંગલી પ્રાણીઓએ એને પકડી ન લીધો?
વિમાનવરમારૂઢઃ કામિન્યા સહિતો નૃપ । મદનાલસયા કામં ક્રીડમાનો યદૃચ્છયા
વ્યાસજી કહે છે: જયારે લક્ષ્મી અને નારાયણ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, એ જ સમયે ચંપક નામનો વિદ્યા ધરાવનાર ત્યાં આવ્યો.
વિલોક્ય તં શિશું ભૂમાવેકાકિનમનુત્તમમ્ । દેવપુત્રપ્રતીકાશં રમમાણં યથાસુખમ્
રાજા પોતાની પ્રિય સાથે સુંદર વિમાનમાં બેઠા હતા, મનમાં કામથી મસ્ત અને રમતાં રમતાં અચાનક ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
વિમાનાત્તરસોત્તીર્ય ચમ્પકસ્તં શિશુ જવાત્ । જગ્રાહ ચ મુદં પ્રાપ નિધિં પ્રાપ્ય યથાધનઃ
ચંપકે વિમાનમાંથી ઉતરી ઝડપથી એ બાળકને ઉઠાવ્યું અને જાણે કોઈને ખજાનો મળ્યો હોય એ રીતે આનંદ અનુભવ્યો.
ગૃહીત્વા ચમ્પકઃ પ્રાદાદ્દેવ્યૈ તં મદનોપમમ્ । મદનાલસાયૈ તં બાલં જાતમાત્રં મનોહરમ્
ચંપકએ એ બાળકને, જે કામદેવ જેટલો મનમોહક હતો, દેવીને આપ્યો, જે પ્રેમથી થાકી ગઈ હતી; એ નવજાત બાળક ખૂબ જ સુંદર હતો.
સા ગૃહીત્વા શિશું પ્રેમ્ણા સરોમાઞ્ચા સવિસ્મયા । મુખં ચુચુમ્બ બાલસ્ય કૃત્વા તુ હૃદયે ભૃશમ્
દેવી એ બાળકને પ્રેમપૂર્વક ઉછાળી, આનંદથી રોમાંચિત અને આશ્ચર્યચકિત થઈ; તેણે બાળકના મુખ પર ચુંબન કર્યું અને તેને પોતાના હૃદયથી લગાડી દીધો.
આલિઙ્ગિતશ્ચુમ્બિતશ્ચ તયાસૌ પ્રીતિપૂર્વકમ્ । ઉત્સઙ્ગે ચ કૃતસ્તન્વ્યા પુત્રભાવેન ભારત
તે સુકુમારી સ્ત્રીએ પ્રેમથી બાળકને ચુંબન કર્યું, તેને ગળે લગાવ્યો અને પોતાના પુત્ર સમજીને કોળમાં બેસાડ્યો.
કૃત્વાઙ્કે તૌ સમારૂઢૌ વિમાનં દમ્પતી મુદા । પતિં પપ્રચ્છ ચાર્વઙ્ગી પ્રહસ્ય મદનાલસા
બન્નેને કોળમાં બેસાડીને, આનંદિત dampatī vimāna પર ચઢ્યા; સુંદર અંગવાળી, પ્રેમમાં મગ્ન સ્ત્રીએ હસીને પતિને પ્રશ્ન કર્યો.
કસ્યાયં બાલકઃ કાન્ત ત્યક્તઃ કેન ચ કાનને । પુત્રોઽયં મમ દેવેન દત્તસ્ત્ર્યમ્બકપાણિના
પ્રિય, આ બાળક કોનું છે? અને કોણે તેને જંગલમાં મૂકી દીધો? શું દેવે, ત્ર્યંબકના હાથથી, મને પુત્ર આપ્યો છે?
ચમ્પક ઉવાચ પ્રિયે ગત્વાદ્ય પૃચ્છેયં શક્રં સર્વજ્ઞમાશુ વૈ । દેવો વા દાનવો વાપિ ગન્ધર્વો વા શિશુઃ કિલ
ચંપકે કહ્યું: પ્રिये, આજે હું ઝડપથી સર્વજ્ઞ ઇન્દ્ર પાસે જઈશ અને પૂછીશ કે આ બાળક દેવ છે, દાનવ છે કે ગંધર્વ છે.
તેનાજ્ઞપ્તઃ કરિષ્યામિ પુત્રં પ્રાપ્તં વનાદમુમ્ । અપૃષ્ટ્વા નૈવ કર્તવ્યં કાર્યં કિઞ્ચિન્મયા ધ્રુવમ્
તેની આજ્ઞા મળ્યા પછી જ હું આ જંગલમાં મળેલા બાળક વિશે કંઈક કરીશ; પૂછ્યા વિના હું કશુ પણ કરવું યોગ્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા તાં ગૃહીત્વા તં વિમાનેનાથ ચમ્પકઃ । યયૌ શક્રપુરં તૂર્ણં હર્ષેણોત્ફુલ્લલોચનઃ
આ રીતે કહી, ચંપકે તેને અને બાળકને vimāna માં બેસાડી, આનંદથી ભરેલા નેત્રો સાથે ઝડપથી ઇન્દ્રના શહેરમાં ગયો.
પ્રણમ્ય પાદયોઃ પ્રીત્યા ચમ્પકસ્તુ શચીપતિમ્ । નિવેદ્ય બાલકં પ્રાહ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ
ચંપકે શ્રદ્ધાપૂર્વક ઇન્દ્રના પગે વંદન કર્યું, હાથ જોડી બાળક રજૂ કર્યો અને નમ્રતાથી બોલ્યો.
દેવદેવ મયા લબ્ધસ્તીર્થે પરમપાવને । કાલિન્દીતમસાસઙ્ગે બાલકોઽયં સ્મરપ્રભઃ
દેવોના દેવ, મને આ તેજસ્વી બાળક કાલિન્દી અને તમસા નદીઓના પવિત્ર સંગમ પર મળ્યો છે.
કસ્યાયં બાલકઃ કાન્તઃ કથં ત્યક્તઃ શચીપતે । આજ્ઞા ચેત્તવ દેવેશ કુર્વેઽહં બાલકં સુતમ્
શચીપતિ, આ સુંદર બાળક કોનું છે અને કેમ તેને છોડવામાં આવ્યો? જો આપની આજ્ઞા હોય, તો હું આ બાળકને પોતાનો પુત્ર બનાવું.
અતીવ સુન્દરો બાલઃ પ્રિયાયા વલ્લભઃ સુતઃ । કૃત્રિમસ્તુ સુતઃ પ્રોક્તો ધર્મશાસ્ત્રેષુ સર્વથા
આ બાળક ખૂબ જ સુંદર છે, મારી પ્રિય પત્ની માટે લાડકવાયો પુત્ર છે; પણ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર આવું મળેલું બાળક દત્તક પુત્ર કહેવાય છે.
ઇન્દ્ર ઉવાચ પુત્રોઽયં વાસુદેવસ્ય વાજિરૂપધરસ્ય હ । હૈહયોઽયં મહાભાગ લક્ષ્મ્યાં જાતઃ પરન્તપઃ
ઇન્દ્રે કહ્યું: આ વાસુદેવનો પુત્ર છે, જે ઘોડાના રૂપમાં આવ્યા હતા; આ મહાન હૈહય છે, જે લક્ષ્મીમાંથી જન્મ્યો છે, હે પરાક્રમી.
ઉત્પાદિતો ભગવતા કાર્યાર્થં કિલ બાલકઃ । દાતું નૃપતયે નૂનં યયાતિતનયાય ચ
ભગવાને આ બાળકને વિશેષ કાર્ય માટે ઉત્પન્ન કર્યો છે; તેને રાજાને, એટલે કે યયાતિના પુત્રને, આપવાનો છે.