ગતે દૂતેઽથ ભગવાન્વૈકુણ્ઠાત્કામસંયુતઃ । જગામ ધૃત્વા તત્રાશુ વાજિરૂપં મનોહરમ્
દૂત જતા, ભગવાન વૈકુંઠમાંથી કામથી ભરેલા, તરત જ મોહક ઘોડાનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં ગયા.
યત્ર સા વડવારૂપં કૃત્વા તપતિ સિન્ધુજા । વિષ્ણુસ્તં દેશમાસાદ્ય તામપશ્યદ્ધયીં સ્થિતામ્
જ્યાં સમુદ્રકન્યા વઢવાની આકૃતિમાં તપ કરી રહી હતી, ત્યાં વિષ્ણુ પહોંચ્યા અને તેને ઘોડા રૂપે ઊભેલી જોઈ.
સાપિ તં વીક્ષ્ય ગોવિન્દં હયરૂપધરં પતિમ્ । જ્ઞાત્વા વીક્ષ્ય સ્થિતા સાધ્વી વિસ્મિતા સાશ્રુલોચના
તે સતી, પોતાના પતિ ગોવિંદને ઘોડાના રૂપમાં જોઈને, ઓળખી ગઈ, આશ્ચર્યચકિત અને આંખોમાં આંસુ લઈને સ્થિર ઊભી રહી.
તયોસ્તુ સઙ્ગમસ્તત્ર પ્રવૃત્તો મન્મથાર્તયોઃ । કાલિન્દીતમસાસઙ્ગે પાવને લોકવિશ્રુતે
પછી, યમુનાની પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ અંધકારમાં, પ્રેમથી વ્યાકુળ બંનેનો મિલન થયો.
સગર્ભા સા તદા જાતા વડવા હરિવલ્લભા । સુષુવે સુન્દરં બાલં તત્રૈવ સુગુણોત્તરમ્
પછી હરિપ્રિય વઢવા ગર્ભવતી થઈ અને ત્યાં જ સુંદર અને ગુણવંત પુત્રને જન્મ આપ્યો.
તામાહ ભગવાન્વાક્યં પ્રહસ્ય સમયાશ્રિતમ્ । ત્યજાદ્ય વાડવં દેહં પૂર્વદેહા ભવાધુના
ભગવાને હસતાં હસતાં, કરાર પ્રમાણે કહ્યું: હવે તું વઢવાનો દેહ છોડ અને પહેલા જેવું સ્વરૂપ ધારણ કર.
ગમિષ્યાવઃ સ્વવૈકુણ્ઠમાવાં કૃત્વા નિજં વપુઃ । તિષ્ઠત્વત્ર કુમારોઽયં ત્વયા જાતઃ સુલોચને
ચાલ, આપણે આપણા સાચા સ્વરૂપે વૈકુંઠ જઈએ; તારા સુંદર નેત્રવાળા, તારા ગર્ભથી જન્મેલો પુત્ર અહીં જ રહે.
લક્ષ્મીરુવાચ સ્વદેહસમ્ભવં પુત્રં કથં હિત્વા વ્રજામ્યહમ્ । સ્નેહઃ સુદુસ્ત્યજઃ કામં સ્વાત્મજસ્ય સુરર્ષભ
લક્ષ્મીએ કહ્યું: મારા પોતાના દેહથી જન્મેલા પુત્રને છોડી હું કેવી રીતે જઈ શકું? પોતાના સંતાન માટેનું સ્નેહ તો, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, બહુ જ મુશ્કેલે છૂટે છે.
કા ગતિઃ સ્યાદમેયાત્મન્ બાલસ્યાસ્ય નદીતટે । અનાથસ્યાસમર્થસ્ય વિજનેઽલ્પતનોરિહ
હે અપરંપાર આત્મા, આ નદીના કાંઠે, એકલાં અને બેધાન, કોઈ આશરો વગરના અને નબળા આ બાળકનું શું થશે?
અનાશ્રયં સુતં ત્યક્ત્વા કથં ગન્તું મનો મમ । સમર્થં સદયં સ્વામિન્ ભવેદમ્બુજલોચન
મારા મનને કેમ થાય કે હું આશ્રય વગરના આ દીકરાને અહીં છોડી દઉં? હે કમળની આંખો ધરાવનાર પ્રભુ, તમે તો દયાળુ અને શક્તિશાળી છો, કૃપા કરીને એનું રક્ષણ કરો.
દિવ્યદેહૌ તતો જાતૌ લક્ષ્મીનારાયણાવુભૌ । વિમાનવરસંવિષ્ટૌ સ્તૂયમાનૌ સુરૈર્દિવિ
ત્યાં પછી દિવ્ય રૂપે શ્રીલક્ષ્મી અને શ્રીનારાયણ પ્રગટ થયા, તેઓ સુંદર વિમાનમાં બેઠા હતા અને દેવતાઓ દ્વારા સ્વર્ગમાં તેમની સ્તુતિ થઈ રહી હતી.
ગન્તુકામં પતિં પ્રાહ કમલા કમલાપતિમ્ । ગૃહાણેમં સુતં નાથ નાહં શક્તાસ્મિ હાપિતુમ્
જતાં જતાં કમળાએ પોતાના પતિ કમળાપતિને કહ્યું: 'હે નાથ, આ બાળકને તમે સ્વીકારો, હું એને અહીં છોડી શકતી નથી.'
પ્રાણપ્રિયોઽસ્તિ મે પુત્રઃ કાન્ત્યા ત્વત્સદૃશઃ પ્રભો । ગૃહીત્વૈનં ગમિષ્યાવો વૈકુણ્ઠં મધુસૂદન
હે પ્રભુ, આ પુત્ર તો મને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે અને રૂપે પણ તમારી જેમ જ છે. ચાલો, આપણે એને લઈ વૈકુંઠ જઈએ, હે મધુનાશક.
હરિરુવાચ મા વિષાદં પ્રિયે કર્તું ત્વમર્હસિ વરાનને । તિષ્ઠત્વયં સુખેનાત્ર રક્ષા મે વિહિતા ત્વિહ
હરિએ કહ્યું: 'હે પ્રિયે, હે સુંદર ચહેરાવાળી, દુઃખ ન કર. આ બાળક અહીં આનંદથી રહેશે; એના રક્ષણની વ્યવસ્થા મેં અહીં કરી છે.'
કાર્યં કિમપિ વામોરુ વર્તતે મહદદ્ભુતમ્ । નિબોધ કથયામ્યદ્ય સુતસ્યાત્ર વિમોચને
હે સુકુમાર કટિ ધરાવનારી, અહીં એક મહાન અને અદ્ભુત કાર્ય થવાનું છે. હવે હું તને આ બાળકના ઉદ્ધાર વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
તુર્વસુર્નામ વિખ્યાતો યયાતિતનુજો ભુવિ । હરિવર્મેતિ પિત્રાસ્ય કૃતં નામ સુવિશ્રુતમ્
પૃથ્વી પર યયાતિનો પુત્ર તુર્વસુ નામે પ્રસિદ્ધ રાજા છે; તેના પિતાએ તેને હરિવર્મા નામ આપ્યું છે, જે સર્વેને જાણીતા છે.
સ રાજા પુત્રકામોઽદ્ય તપસ્તપતિ પાવને । તીર્થે વર્ષશતં જાતં તસ્ય વૈ કુર્વતસ્તપઃ
એ રાજા પુત્રની ઇચ્છાથી પવિત્ર તીર્થ પર તપ કરે છે. એ તપ કરતાં હવે સો વર્ષ વીતી ગયા છે.
તસ્યાર્થે નિર્મિતઃ પુત્રો મયાયં કમલાલયે । તત્ર ગત્વા નૃપં સુભ્રુ પ્રેરયિષ્યામિ સામ્પ્રતમ્
હે કમળાલયે, એ રાજા માટે મેં આ પુત્રની રચના કરી છે. હવે હું ત્યાં જઈને એ રાજાને અહીં આવવા પ્રેરણા આપીશ.
તસ્મૈ દાસ્યામ્યહં પુત્રં પુત્રકામાય કામિનિ । ગૃહીત્વા સ્વગૃહં રાજા પ્રાપયિષ્યતિ બાલકમ્
હે સુંદર, જે રાજા પુત્રની ઇચ્છા રાખે છે, તેને હું આ બાળક આપીશ. રાજા એને લઈ પોતાના ઘરે લઈ જશે.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાશ્વાસ્ય પ્રિયાં પદ્માં કૃત્વા રક્ષાં ચ બાલકે । વિમાનવરમારુહ્ય પ્રયયૌ પ્રિયયા સહ
વ્યાસજી કહે છે: આમ પ્રભુએ પોતાની પ્રિય પદ્માને આશ્વાસન આપ્યું અને બાળકનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કર્યું. પછી તેઓ સુંદર વિમાનમાં બેસી પોતાની પ્રિય સાથે ત્યાંથી વિદાય થયા.
એકવીરાખ્યાનવર્ણનમ્ જનમેજય ઉવાચ સંશયોઽયં મહાનત્ર જાતમાત્રઃ શિશુસ્તથા । મુક્તઃ કેન ગૃહીતોઽસાવેકાકી વિજને વને
એકવીરાની કથા
કા ગતિસ્તસ્ય બાલસ્ય જાતા સત્યવતીસુત । વ્યાઘ્રસિંહાદિભિર્હિંસ્રૈર્ગૃહીતો નાતિબાલકઃ
જનમેજયે પૂછ્યું: મને અહીં એક મોટો સંશય થાય છે—આ નવજાત બાળક, જંગલમાં એકલો છોડાયો, એને કોણ લઈ ગયું?
વ્યાસ ઉવાચ લક્ષ્મીનારાયણૌ તસ્માત્સ્થાનાચ્ચ ચલિતૌ યદા । તદૈવ તત્ર ચમ્પાખ્યઃ પ્રાપ્તો વિદ્યાધરઃ કિલ
હે સત્યવતીપુત્ર, એ બાળકનું શું થયું? એ તો બહુ નાનકડો હતો, તો વાઘ, સિંહ કે બીજાં જંગલી પ્રાણીઓએ એને પકડી ન લીધો?
વિમાનવરમારૂઢઃ કામિન્યા સહિતો નૃપ । મદનાલસયા કામં ક્રીડમાનો યદૃચ્છયા
વ્યાસજી કહે છે: જયારે લક્ષ્મી અને નારાયણ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, એ જ સમયે ચંપક નામનો વિદ્યા ધરાવનાર ત્યાં આવ્યો.
વિલોક્ય તં શિશું ભૂમાવેકાકિનમનુત્તમમ્ । દેવપુત્રપ્રતીકાશં રમમાણં યથાસુખમ્
રાજા પોતાની પ્રિય સાથે સુંદર વિમાનમાં બેઠા હતા, મનમાં કામથી મસ્ત અને રમતાં રમતાં અચાનક ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
વિમાનાત્તરસોત્તીર્ય ચમ્પકસ્તં શિશુ જવાત્ । જગ્રાહ ચ મુદં પ્રાપ નિધિં પ્રાપ્ય યથાધનઃ
ચંપકે વિમાનમાંથી ઉતરી ઝડપથી એ બાળકને ઉઠાવ્યું અને જાણે કોઈને ખજાનો મળ્યો હોય એ રીતે આનંદ અનુભવ્યો.
ગૃહીત્વા ચમ્પકઃ પ્રાદાદ્દેવ્યૈ તં મદનોપમમ્ । મદનાલસાયૈ તં બાલં જાતમાત્રં મનોહરમ્
ચંપકએ એ બાળકને, જે કામદેવ જેટલો મનમોહક હતો, દેવીને આપ્યો, જે પ્રેમથી થાકી ગઈ હતી; એ નવજાત બાળક ખૂબ જ સુંદર હતો.
સા ગૃહીત્વા શિશું પ્રેમ્ણા સરોમાઞ્ચા સવિસ્મયા । મુખં ચુચુમ્બ બાલસ્ય કૃત્વા તુ હૃદયે ભૃશમ્
દેવી એ બાળકને પ્રેમપૂર્વક ઉછાળી, આનંદથી રોમાંચિત અને આશ્ચર્યચકિત થઈ; તેણે બાળકના મુખ પર ચુંબન કર્યું અને તેને પોતાના હૃદયથી લગાડી દીધો.
આલિઙ્ગિતશ્ચુમ્બિતશ્ચ તયાસૌ પ્રીતિપૂર્વકમ્ । ઉત્સઙ્ગે ચ કૃતસ્તન્વ્યા પુત્રભાવેન ભારત
તે સુકુમારી સ્ત્રીએ પ્રેમથી બાળકને ચુંબન કર્યું, તેને ગળે લગાવ્યો અને પોતાના પુત્ર સમજીને કોળમાં બેસાડ્યો.
કૃત્વાઙ્કે તૌ સમારૂઢૌ વિમાનં દમ્પતી મુદા । પતિં પપ્રચ્છ ચાર્વઙ્ગી પ્રહસ્ય મદનાલસા
બન્નેને કોળમાં બેસાડીને, આનંદિત dampatī vimāna પર ચઢ્યા; સુંદર અંગવાળી, પ્રેમમાં મગ્ન સ્ત્રીએ હસીને પતિને પ્રશ્ન કર્યો.