તતસ્તુષ્ટો મહાદેવો વૃષારૂઢસ્ત્રિલોચનઃ । પ્રત્યક્ષોઽભૂન્મહેશાનઃ પાર્વતીસહિતઃ પ્રભુઃ
પછી મહાદેવ તૃપ્ત થયા, વૃષભ પર આરૂઢ અને ત્રિનેત્રધારી, પાર્વતી સાથે પ્રગટ થયા.
તત્રૈત્ય સગણઃ શમ્ભુસ્તામાહ હરિવલ્લભામ્ । તપસ્યન્તીં મહાભાગામશ્વિનીરૂપધારિણીમ્
શંભુ પોતાના ગણો સાથે ત્યાં આવી, હરીપ્રિયાને, જે તપમાં લીન હતી અને અશ્વિની રૂપે હતી, એમણે સંબોધી.
કિં તપસ્યસિ કલ્યાણિ જગન્માતર્વદસ્વ મે । સર્વાર્થદઃ પતિસ્તેઽસ્તિ સર્વલોકવિધાયકઃ
હે કલ્યાણી, જગતની માતા, તું શા માટે તપ કરે છે? કહું મને. તારો પતિ સર્વ દાતા અને સર્વ જગતનો સર્જક છે.
હરિં ત્યક્ત્વાદ્ય માં કસ્માત્સ્તૌષિ દેવિ જગત્પતિમ્ । વાસુદેવં જગન્નાથં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્
હે દેવી, આજે તું હરીને છોડીને કેમ મને, જગતના સ્વામી વાસુદેવને, જે ભોગ અને મોક્ષ આપનાર છે, સ્તુતિ કરે છે?
વેદોક્તં વચનં કાર્યં નારીણાં દેવતા પતિઃ । નાન્યસ્મિન્સર્વથા ભાવઃ કર્તવ્યઃ કર્હિચિત્ક્વચિત્
વેદોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ દેવ છે; ક્યારેય અને ક્યાંય પણ બીજામાં ભક્તિ કરવી નહીં.
પતિશુશ્રૂષણં સ્ત્રીણાં ધર્મ એવ સનાતનઃ । યાદૃશસ્તાદૃશઃ સેવ્યઃ સર્વથા શુભકામ્યયા
પતિની સેવા કરવી એ સ્ત્રીઓનો સનાતન ધર્મ છે; પતિ જેમ હોય તેમ, હંમેશા શુભની ઈચ્છાથી તેની સેવા કરવી.
નારાયણસ્તુ સર્વેષાં સેવ્યો યોગ્યઃ સદૈવ હિ । તં ત્યક્ત્વા દેવદેવેશં કિં માં ધ્યાયસિ સિન્ધુજે
નારાયણ તો સૌના સેવાને યોગ્ય છે; દેવદેવને છોડીને, હે સમુદ્રકન્યા, તું કેમ મને ધ્યાન કરે છે?
લક્ષ્મીરુવાચ આશુતોષ મહેશાન શપ્તાહં પતિના શિવ । માં સમુદ્ધર દેવેશ શાપાદસ્માદ્દયાનિધે
લક્ષ્મીએ કહ્યું: હે મહેશાન, મને મારા પતિએ શાપ આપ્યો છે; હે દેવેશ, દયાનિધિ, મને આ શાપમાંથી મુક્ત કર.
તદોક્તં હરિણા શમ્ભો શાપાનુગ્રહકારણમ્ । વિજ્ઞપ્તેન મયા કામં દયાયુક્તેન વિષ્ણુના
હે શંભુ, હરીએ જે કહ્યું તે શાપ અને કૃપા બંને માટે હતું; મેં દયાળુ વિષ્ણુને મારી વિનંતી કરી છે.
યદા તે ભવિતા પુત્રસ્તદા શાપસ્ય મોક્ષણમ્ । ભવિષ્યતિ ચ વૈકુણ્ઠવાસસ્તે કમલાલયે
જ્યારે તને પુત્ર થશે, ત્યારે શાપ દૂર થશે; અને હે કમલાલયે, તું વૈકુંઠમાં નિવાસ કરશે.
ઇત્યુક્તાહં તપસ્તપ્તુમાગતાસ્મિ તપોવને । આરાધિતો મયા દેવ ત્વં સર્વાર્થપ્રદાયકઃ
આ રીતે કહેવામાં આવતા, હું તપવનમાં તપ કરવા આવી છું; હે દેવ, સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરનાર, મેં તારી આરાધના કરી છે.
પતિસઙ્ગં વિના પુત્રં દેવદેવ લભે કથમ્ । સ તુ તિષ્ઠતિ વૈકુણ્ઠે ત્યક્ત્વા વામામનાગસમ્
હે દેવદેવ, પતિના સંગ વિના હું પુત્ર કેવી રીતે પામી શકું? મારા પતિ તો વૈકુંઠમાં રહે છે અને નિર્દોષ હોવા છતાં મને છોડ્યા છે.
વરં મે દેહિ દેવેશ યદિ તુષ્ટોઽસિ શઙ્કર । તવ તસ્ય દ્વિધા ભાવો નાસ્તિ નૂનં કદાચન
હે દેવેશ, જો તું પ્રસન્ન હોય તો મને વરદાન આપ, હે શંકર; તારા અને તેના વચ્ચે ક્યારેય કોઈ ભેદ નથી.
મયૈતદ્ગિરિજાકાન્ત જ્ઞાતં પત્યુઃ પુરો હર । યસ્ત્વં યોઽસૌ પુનર્યોઽસૌ સ ત્વં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ
હે ગિરિજાપતિ, મેં મારા પતિની સામે આ સમજ્યું છે કે તું અને તે, જે પણ છે, એક જ છો, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એકત્વં ચ મયા જ્ઞાત્વા મયા તે સ્મરણં કૃતમ્ । અન્યથા મમ દોષસ્ત્વામાશ્રયન્ત્યા ભવેચ્છિવ
આ એકતાનું જ્ઞાન રાખીને, મેં તારો સ્મરણ કર્યો છે; નહિતર, હે શિવ, તારી શરણે આવવાથી મારે દોષ લાગત.
શિવ ઉવાચ કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા દેવિ મમ તસ્ય ચ સુન્દરિ । ઐક્યભાવો હરેર્નૂનં સત્યં મે વદ સિન્ધુજે
શિવે કહ્યું: હે દેવી, હે સુંદરિ, તને કેમ ખબર પડી કે હું અને તે એક છીએ? હે સમુદ્રકન્યા, હરી સાથેની આ એકતા સાચી રીતે મને કહો.
એકત્વં ચ ન જાનન્તિ દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા । જ્ઞાનિનો વેદતત્ત્વજ્ઞાઃ કુતર્કોપહતાઃ કિલ
એકત્વ શું છે એ દેવતાઓ અને ઋષિઓ પણ જાણતા નથી. વેદનું સાર જાણનારા જ્ઞાની લોકો પણ ખોટી દલીલમાં ફસાઈ જાય છે.
મદ્ભક્તા વાસુદેવસ્ય નિન્દકા બહવસ્તથા । વિષ્ણભક્તાસ્તુ બહવો મમ નિન્દાપરાયણાઃ
મારા અનેક ભક્તો એવા છે જે વાસુદેવની નinda કરે છે; અને એ જ રીતે, ઘણા વિષ્ણુભક્તો છે જે મારી નિંદા કરવામાં તત્પર રહે છે.
ભવન્તિ કાલભેદેન કલૌ દેવિ વિશેષતઃ । કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા ભદ્રે દુર્જ્ઞેયો હ્યકૃતાત્મભિઃ
આવા લોકો જુદા જુદા સમયમાં, ખાસ કરીને કળિયુગમાં, વધુ જોવા મળે છે. હે શુભે, અશાંત મનવાળા લોકો માટે આ સમજવું ખરેખર મુશ્કેલ છે, તો તું કેમ જાણે?
સર્વથા ત્વૈક્યભાવસ્તુ હરેર્મમ ચ દુર્લભઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ સા શમ્ભુના પુષ્ટા તુષ્ટેન હરિવલ્લભા
હરિ અને મારા વચ્ચેનું એકત્વ સર્વ રીતે દુર્લભ છે. વ્યાસ કહે છે: આમ, હરિપ્રિયાને પ્રસન્ન થયેલા શંભુએ આશીર્વાદ આપ્યો.
વૃત્તાન્તં તસ્ય વિજ્ઞાતં પ્રવક્તુમુપચક્રમે । શિવં પ્રતિ રમા તત્ર પ્રસન્નવદના ભૃશમ્
એ ઘટના સમજ્યા પછી, રમાએ ખૂબ આનંદિત ચહેરે શિવજીને એ વાત કહવાનું શરૂ કર્યું.
લક્ષ્મીરુવાચ એકદા દેવદેવેશ વિષ્ણુર્ધ્યાનપરો રહઃ । દૃષ્ટો મયા તપઃ કુર્વન્પદ્માસનગતો યદા
લક્ષ્મી બોલી: એક વખત, હે દેવદેવ, વિષ્ણુ એકાંતમાં ધ્યાનમાં લીન હતા; મેં તેમને કમળ પર બેઠા તપ કરતા જોયા.
તદાહં વિસ્મિતા દેવં તમપૃચ્છં પતિં કિલ । પ્રબુદ્ધં સુપ્રસન્નં ચ જ્ઞાત્વા વિનયપૂર્વકમ્
ત્યારે હું આશ્ચર્યચકિત થઈને મારા પતિ પાસે ગઈ અને જોયું કે તેઓ જાગેલા અને ખૂબ પ્રસન્ન હતા, તો વિનમ્રતાથી મેં તેમને પૂછ્યું.
દેવદેવ જગન્નાથ યદાહં નિર્ગતાર્ણવાત્ । મથ્યમાનાત્સુરૈર્દૈત્યૈઃ સર્વૈર્બ્રહ્માદિભિઃ પ્રભો
હે દેવદેવ, હે જગન્નાથ, જ્યારે હું સમુદ્રમાંથી બહાર આવી, જે દેવો અને દૈત્યો સહિત બ્રહ્માદિએ મથન કર્યો હતો,
વીક્ષિતાશ્ચ મયા સર્વે પતિકામનયા તદા । વૃતસ્ત્વં સર્વદેવેભ્યઃ શ્રેષ્ઠોઽસીતિ વિનિશ્ચયાત્
ત્યારે મેં પતિ પસંદ કરવાની ઈચ્છાથી બધાને જોયા; અને સર્વ દેવોમાંથી તને શ્રેષ્ઠ માનીને પસંદ કર્યો.
ત્વં કં ધ્યાયસિ સર્વેશ સંશયોઽયં મહાન્મમ । પ્રિયોઽસિ કૈટભારે મે કથયસ્વ મનોગતમ્
હે સર્વેશ, તું કોનું ધ્યાન કરે છે? આ મારા મનમાં મોટો સંશય છે. હે માધુ-કૈટભના સંહારક, તું મને મનની વાત કહે.
વિષ્ણુરુવાચ શૃણુ કાન્તે પ્રવક્ષ્યામિ યં ધ્યાયામિ સુરોત્તમમ્ । આશુતોષં મહેશાનં ગિરિજાવલ્લભં હૃદિ
વિષ્ણુ બોલ્યા: હે પ્રિયે, સાંભળ, હું મારા હૃદયમાં કોનું ધ્યાન કરું છું એ કહું છું—દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, જલ્દી પ્રસન્ન થનાર મહેશાન, ગિરિજાના પ્રિય.
કદાચિદ્દેવદેવો માં ધ્યાયત્યમિતવિક્રમઃ । ધ્યાયામ્યહં ચ દેવેશં શઙ્કરં ત્રિપુરાન્તકમ્
ક્યારેક અમાપ શક્તિ ધરાવતાં દેવદેવો પણ મારું ધ્યાન કરે છે; અને હું પણ દેવેશ, ત્રિપુરાના વિનાશક શંકરનું ધ્યાન કરું છું.
શિવસ્યાહં પ્રિયઃ પ્રાણઃ શઙ્કરસ્તુ તથા મમ । ઉભયોરન્તરં નાસ્તિ મિથઃ સંસક્તચેતસોઃ
શિવજી માટે હું પ્રિય છું, તેમનો પ્રાણ છું; અને શંકર પણ એ જ રીતે મારા માટે છે. અમારાં મન એકબીજામાં જોડાયેલા છે, અમારે વચ્ચે કોઈ ફરક નથી.
નરકં યાન્તિ તે નૂનં યે દ્વિષન્તિ મહેશ્વરમ્ । ભક્તા મમ વિશાલાક્ષિ સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્
નિશ્ચયે જેઓ મહેશ્વરનો દ્વેષ કરે છે, તેઓ નરકમાં જાય છે; હે વિશાળ નેત્રવાળી, મારા ભક્તો માટે હું સાચું કહું છું.