પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામિ ગોવિન્દ પશ્યતોઽદ્ય તવાગ્રતઃ । કથં જીવે ત્વયા હીના વિરહાનલતાપિતા
હે ગોવિંદ, આજે હું તારી સામે, તારી નજર સામે જ પોતાનું જીવન છોડી દઈશ; તારા વિના, વિયોગની આગમાં બળી રહી છું, તો હું કેમ જીવી શકું?
પ્રસાદં કુરુ દેવેશ શાપાદસ્માત્સુદારુણાત્ । કદા મુક્તા સમીપં તે પ્રાપ્નોમિ સુખદં વિભૌ
હે દેવોના દેવ, કૃપા કરીને મને આ ભયાનક શાપમાંથી મુક્તિ આપ; ક્યારે હું મુક્ત થઈને, તારા સુખદાયક સાનિધ્યને પ્રાપ્ત કરીશ?
હરિરુવાચ યદા તે ભવિતા પુત્રઃ પૃથિવ્યાં મત્સમઃ પ્રિયે । તદા માં પ્રાપ્ય તન્વઙ્ગિ સુખિતા ત્વં ભવિષ્યસિ
હરિએ કહ્યું: પ્રિયે, જ્યારે પૃથ્વી પર તને મારા જેવો પુત્ર થશે, ત્યારે, સુન્દર કટિવાળી, તું મને પ્રાપ્ત કરીશ અને સુખી થશ.
શિવપ્રસાદેન લક્ષ્મીદ્વારા ભગવત્યાઃ સમારાધનવર્ણનમ્ જનમેજય ઉવાચ ઇતિ શપ્તા ભગવતા સિન્ધુજા કોપયોગતઃ । કથં સા વડવા જાતા રેવન્તેન ચ કિં કૃતમ્
જનમેજયે પૂછ્યું: ભગવાને ક્રોધમાં સિંધુજાને શાપ આપ્યો પછી, તે કેવી રીતે ઘોડીની રૂપમાં આવી? અને રેવંતે શું કર્યું?
કસ્મિન્દેશેઽબ્ધિજા દેવી વડવારૂપધારિણી । સંસ્થિતૈકાકિની બાલા પરોષિત્પતિકા યથા
કયા દેશમાં સમુદ્રમાંથી જન્મેલી દેવી ઘોડીની આકૃતિ ધારણ કરીને, પતિથી વિયોગી યુવતીની જેમ એકલી રહી?
કાલં કિયન્તમાયુષ્મન્ વિયુક્તા પતિના રમા । સંસ્થિતા વિજનેઽરણ્યે કિં કૃતં ચ તયા પુનઃ
હે ધન્ય, રમા પતિથી વિયોગી થઈને એ એકાંત જંગલમાં કેટલો સમય રહી? અને ત્યાં તેણે શું કર્યું?
સમાગમં કદા પ્રાપ્તા વાસુદેવસ્ય સિન્ધુજા । પુત્રઃ કથં તયા પ્રાપ્તો નારાયણવિયુક્તયા
સિંધુજાને વસુદેવ સાથે ક્યારે મિલન મળ્યું? અને નારાયણથી વિયોગી રહીને તેણે પુત્ર કેવી રીતે મેળવ્યો?
એતદ્વૃત્તાન્તમાર્યેશ કથયસ્વ સવિસ્તરમ્ । શ્રોતુકામોઽસ્મિ વિપ્રેન્દ્ર કથાખ્યાનમનુત્તમમ્
હે આર્યેશ, આ સમગ્ર કથા વિગતે કહો; હે વિપ્રેશ, હું આ ઉત્તમ વાર્તા સાંભળવા આતુર છું.
સૂત ઉવાચ ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા વ્યાસઃ પરીક્ષિત્તનયેન વૈ । કથયામાસ ભો વિપ્રાઃ કથામેતાં સુવિસ્તરામ્
સૂતે કહ્યું: પરિક્ષિતના પુત્રે પૂછતાં, વ્યાસજી એ બ્રાહ્મણો, આ કથા ખૂબ જ વિગતે કહેવા લાગ્યા.
વ્યાસ ઉવાચ શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ કથાં પૌરાણિકીં શુભામ્ । પાવનીં સુખદાં કર્ણે વિશદાક્ષરસંયુતામ્
વ્યાસે કહ્યું: હે રાજા, સાંભળો, હું તને પવિત્ર અને સુખદાયક, સ્પષ્ટ શબ્દોથી સજ્જ એવી પૌરાણિક શુભ કથા કહું છું.
રેવન્તસ્તુ રમાં દૃષ્ટ્વા શપ્તા દેવેન કામિનીમ્ । ભયાર્તઃ પ્રયયૌ દૂરાત્પ્રણમ્ય જગતાં પતિમ્
રેવંતે, ભગવાને શાપિત અને કામનાથી વ્યાકુળ થયેલી રમાને જોઈ, ડરથી દૂરથી જ જગતના સ્વામીને વંદન કરીને ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
પિતુઃ સકાશં ત્વરિતો વીક્ષ્ય કોપં જગત્પતેઃ । નિવેદયામાસ કથાં ભાસ્કરાય સ શાપજામ્
તે પછી, જગતના સ્વામીના ક્રોધને જોઈને, રેવંતે ઝડપથી પિતાજી પાસે જઈ, ભાસ્કરને એ શાપની કથા કહી સંભળાવી.
દુઃખિતા સા રમા દેવી પ્રણમ્ય જગદીશ્વરમ્ । આજ્ઞપ્તા માનુષં લોકં પ્રાપ્તા કમલલોચના
દેવી રમા દુઃખી થઈને જગતના ઈશ્વરને વંદન કરી; આજ્ઞા મળતાં, કમળ જેવી આંખોવાળી એ માનવલોકમાં પહોંચી.
સૂર્યપત્ન્યા તપસ્તપ્તં યત્ર પૂર્વં સુદારુણમ્ । તત્રૈવ સા યયાવાશુ વડવારૂપધારિણી
જ્યાં પહેલાં સૂર્યપત્નીએ કઠિન તપ કર્યું હતું, ત્યાં જ એ ઘોડીની આકૃતિ ધારણ કરીને ઝડપથી પહોંચી.
કાલિન્દીતમસાસઙ્ગે સુપર્ણાક્ષસ્ય ચોત્તરે । સર્વકામપ્રદે સ્થાને સુરમ્યવનમણ્ડિતે
સુપર્ણાક્ષના ઉત્તર તરફ, જ્યાં કાલિન્દી અને તમસા મળે છે, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી થતી અને સુંદર વનોથી શોભિત એવા સ્થળે.
તત્ર સ્થિતા મહાદેવં શઙ્કરં વાઞ્છિતપ્રદમ્ । દધ્યૌ ચૈકેન મનસા શૂલિનં ચન્દ્રશેખરમ્
ત્યાં એ રહીને, એકાગ્ર મનથી, ઈચ્છાઓ પૂરી પાડનાર, ત્રિશૂલધારી, ચંદ્રમાથી શોભિત એવા મહાદેવ શંકરનું ધ્યાન કરતી.
પઞ્ચાનનં દશભુજં ગૌરીદેહાર્ધધારિણમ્ । કર્પૂરગૌરદેહાભં નીલકણ્ઠં ત્રિલોચનમ્
પાંચ મુખ, દસ હાથ, ગૌરીના અડધા શરીરવાળા, કપૂર જેવી ધોળી કાયાવાળા, નીલકંઠ, ત્રણ આંખવાળા ભગવાનનું ધ્યાન કરતી.
વ્યાઘ્રાજિનધરં દેવં ગજચર્મોત્તરીયકમ્ । કપાલમાલાકલિતં નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્
વાઘની ખાલ પહેરનાર, હાથીની ચામડીનો ઉપરનો વસ્ત્ર ધરાવનાર, ખોપડીઓની માળા ધારણ કરનાર અને સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે પહેરનાર દેવનું ધ્યાન કરતી.
સાગરસ્ય સુતા કૃત્વા હયીરૂપં મનોહરમ્ । તસ્મિંસ્તીર્થે રમાદેવી ચકાર દુશ્ચરં તપઃ
સમુદ્રકન્યા એ સુંદર ઘોડાની આકૃતિ ધારણ કરી, એ પવિત્ર સ્થળે કઠિન તપ કર્યુ.
ધ્યાયમાના પરં દેવં વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતા । દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ ગતં તત્ર મહીપતે
તે પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરીને, વૈરાગ્ય અપનાવી, એ ત્યાં હજારો દૈવી વર્ષો સુધી રહી.
તતસ્તુષ્ટો મહાદેવો વૃષારૂઢસ્ત્રિલોચનઃ । પ્રત્યક્ષોઽભૂન્મહેશાનઃ પાર્વતીસહિતઃ પ્રભુઃ
પછી મહાદેવ તૃપ્ત થયા, વૃષભ પર આરૂઢ અને ત્રિનેત્રધારી, પાર્વતી સાથે પ્રગટ થયા.
તત્રૈત્ય સગણઃ શમ્ભુસ્તામાહ હરિવલ્લભામ્ । તપસ્યન્તીં મહાભાગામશ્વિનીરૂપધારિણીમ્
શંભુ પોતાના ગણો સાથે ત્યાં આવી, હરીપ્રિયાને, જે તપમાં લીન હતી અને અશ્વિની રૂપે હતી, એમણે સંબોધી.
કિં તપસ્યસિ કલ્યાણિ જગન્માતર્વદસ્વ મે । સર્વાર્થદઃ પતિસ્તેઽસ્તિ સર્વલોકવિધાયકઃ
હે કલ્યાણી, જગતની માતા, તું શા માટે તપ કરે છે? કહું મને. તારો પતિ સર્વ દાતા અને સર્વ જગતનો સર્જક છે.
હરિં ત્યક્ત્વાદ્ય માં કસ્માત્સ્તૌષિ દેવિ જગત્પતિમ્ । વાસુદેવં જગન્નાથં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્
હે દેવી, આજે તું હરીને છોડીને કેમ મને, જગતના સ્વામી વાસુદેવને, જે ભોગ અને મોક્ષ આપનાર છે, સ્તુતિ કરે છે?
વેદોક્તં વચનં કાર્યં નારીણાં દેવતા પતિઃ । નાન્યસ્મિન્સર્વથા ભાવઃ કર્તવ્યઃ કર્હિચિત્ક્વચિત્
વેદોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ દેવ છે; ક્યારેય અને ક્યાંય પણ બીજામાં ભક્તિ કરવી નહીં.
પતિશુશ્રૂષણં સ્ત્રીણાં ધર્મ એવ સનાતનઃ । યાદૃશસ્તાદૃશઃ સેવ્યઃ સર્વથા શુભકામ્યયા
પતિની સેવા કરવી એ સ્ત્રીઓનો સનાતન ધર્મ છે; પતિ જેમ હોય તેમ, હંમેશા શુભની ઈચ્છાથી તેની સેવા કરવી.
નારાયણસ્તુ સર્વેષાં સેવ્યો યોગ્યઃ સદૈવ હિ । તં ત્યક્ત્વા દેવદેવેશં કિં માં ધ્યાયસિ સિન્ધુજે
નારાયણ તો સૌના સેવાને યોગ્ય છે; દેવદેવને છોડીને, હે સમુદ્રકન્યા, તું કેમ મને ધ્યાન કરે છે?
લક્ષ્મીરુવાચ આશુતોષ મહેશાન શપ્તાહં પતિના શિવ । માં સમુદ્ધર દેવેશ શાપાદસ્માદ્દયાનિધે
લક્ષ્મીએ કહ્યું: હે મહેશાન, મને મારા પતિએ શાપ આપ્યો છે; હે દેવેશ, દયાનિધિ, મને આ શાપમાંથી મુક્ત કર.
તદોક્તં હરિણા શમ્ભો શાપાનુગ્રહકારણમ્ । વિજ્ઞપ્તેન મયા કામં દયાયુક્તેન વિષ્ણુના
હે શંભુ, હરીએ જે કહ્યું તે શાપ અને કૃપા બંને માટે હતું; મેં દયાળુ વિષ્ણુને મારી વિનંતી કરી છે.
યદા તે ભવિતા પુત્રસ્તદા શાપસ્ય મોક્ષણમ્ । ભવિષ્યતિ ચ વૈકુણ્ઠવાસસ્તે કમલાલયે
જ્યારે તને પુત્ર થશે, ત્યારે શાપ દૂર થશે; અને હે કમલાલયે, તું વૈકુંઠમાં નિવાસ કરશે.