તસ્માદૌર્વં સુતં મેઽદ્ય યાચધ્વં વિનયાન્વિતાઃ । પ્રણિપાતેન તુષ્ટોઽસૌ દૃષ્ટિં વઃ પ્રતિમોક્ષ્યતિ
એથી, આજે તમે વિનમ્રતાથી મારા પુત્ર ઔર્વને વિનંતી કરો; જો તમે તેને પ્રસન્ન કરો તો એ તમારી નજર પાછી આપે.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા હૈહયાસ્તુષ્ટુવુશ્ચ તમ્ । પ્રણેમુર્વિનયોપેતા ઊરુજં મુનિસત્તમમ્
વ્યાસ કહે છે: એના શબ્દો સાંભળીને હૈહયોએ તેને સ્તુતિ કરી અને ઔર્વ મુનિ સમક્ષ વિનમ્રતાથી નમસ્કાર કર્યા.
સ સન્તુષ્ટો બભૂવાથ તાનુવાચ વિચક્ષુષઃ । ગચ્છધ્વં સ્વગૃહાન્ભૂપા મમાખ્યાનકૃતં વચઃ
ત્યારે એ પ્રસન્ન થઈને તેમને દ્રષ્ટિ આપીને કહ્યું: 'હે રાજાઓ, હવે મારા વચન યાદ રાખીને તમારાં ઘરો જાઓ.'
અવશ્યમ્ભાવિભાવાસ્તે ભવન્તિ દેવનિર્મિતાઃ । નાત્ર શોકસ્તુ કર્તવ્યઃ પુરુષેણ વિજાનતા
જે ઘટનાઓ થવાની જ હોય છે, એ દેવો દ્વારા નક્કી થયેલી હોય છે; સમજદાર માણસે એ માટે દુઃખ કરવું જોઈએ નહીં.
પૂર્વવદૃષયઃ સર્વે પ્રાપ્નુવન્તુ યથાસુખમ્ । વ્રજન્તુ વિગતક્રોધા ભવનાનિ યથાસુખમ્
બધા ઋષિઓને પહેલાં જેમ સુખ મળે તેમ મળે; અને તેઓ ગુસ્સો છોડીને પોતાના ઘરોમાં આનંદથી જાય.
ઇતિ તેન સમાદિષ્ટા હૈહયાઃ પ્રાપ્તલોચનાઃ । ઔર્વમામન્ત્ર્ય જગ્મુસ્તે સદનાનિ યથારુચિ
આ રીતે ઔર્વના આદેશથી હૈહયોોએ ફરી નજર મેળવી, ઔર્વને વિદાય આપી અને પોતાની મનગમતી રીતે ઘરો ગયા.
બ્રાહ્મણી તં સુતં દિવ્યં ગૃહીત્વા સ્વાશ્રમં ગતા । પાલયામાસ ભૂપાલ તેજસ્વિનમતન્દ્રિતા
બ્રાહ્મણી પોતાના દિવ્ય પુત્રને લઈને પોતાના આશ્રમમાં ગઈ અને રાજા, એ તેજસ્વી બાળકની સતત સંભાળ રાખી.
એવં તે કથિતં રાજન્ ભૃગૂણાં તુ વિનાશનમ્ । લોભાવિષ્ટૈઃ ક્ષત્રિયૈશ્ચ યત્કૃતં પાતકં કિલ
હે રાજા, આ રીતે હું ભૃગુઓના વિનાશ અને લોભમાં પડેલા ક્ષત્રિયોએ કરેલું પાપ તમને કહ્યુ છે.
જનમેજય ઉવાચ શ્રુતં મયા મહત્કર્મ ક્ષત્રિયાણાઞ્ચ દારુણમ્ । કારણં લોભ એવાત્ર દુઃખદશ્ચોભયોસ્તુ સઃ
જનમેજય કહે છે: મેં ક્ષત્રિયોએ કરેલું મહાન અને ભયાનક કર્મ સાંભળ્યું; અહીં લોભ જ મુખ્ય કારણ છે, અને એ બંને પક્ષને દુઃખ આપનાર છે.
કિઞ્ચિત્પ્રષ્ટુમિહેચ્છામિ સંશયં વાસવીસુત । હૈહયાસ્તે કથં નામ્ના ખ્યાતા ભુવિ નૃપાત્મજાઃ
હું તમને એક શંકા પૂછવા માંગું છું, હે વાસવીપુત્ર: હૈહયો નામે રાજાઓના પુત્રો પૃથ્વી પર કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયા?
યદોસ્તુ યાદવાઃ કામં ભરતાદ્ભારતાસ્તથા । હૈહયઃ કોઽપિ રાજાભૂત્તેષાં વંશે પ્રતિષ્ઠિતઃ
યદુમાંથી યાદવો અને ભરતમાંથી ભરતો જેમ થયા, એમ શું હૈહય નામે કોઈ રાજા તેમના વંશમાં સ્થાપિત થયો હતો?
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ કારણં કરુણાનિધે । હૈહયાસ્તે કથં જાતાઃ ક્ષત્રિયાઃ કેન કર્મણા
હું એ જાણવા ઇચ્છું છું, હે કરુણાના સાગર, હૈહયો એ ક્ષત્રિયો કયા કર્મથી અને કેવી રીતે જન્મ્યા?
વ્યાસ ઉવાચ હૈહયાનાં સમુત્પત્તિં શૃણુ ભૂપ સવિસ્તરામ્ । પુરાતનીં સુપુણ્યાં ચ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્
વ્યાસે કહ્યું: રાજા, હવે તું હૈહય વંશની ઉત્પત્તિ વિશે વિગતવાર સાંભળ. આ પ્રાચીન અને પવિત્ર વાર્તા પાપોનો નાશ કરતી છે.
કસ્મિંશ્ચિત્સમયે ભૂપ સૂર્યપુત્રઃ સુશોભનઃ । રેવન્તેતિ ચ વિખ્યાતો રૂપવાનમિતપ્રભઃ
રાજા, એક સમયે સૂર્યપુત્ર રેવંત નામે પ્રસિદ્ધ, સુંદર અને મધ્યમ તેજવાળો એક તેજસ્વી પુત્ર થયો હતો.
[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index3/uchchaish.htm ઉચ્ચૈઃશ્રવ]સમારુહ્ય હયરત્નં મનોહરમ્ । જગામ વિષ્ણુસદનં વૈકુણ્ઠં ભાસ્કરાત્મજઃ
સૂર્યપુત્ર રેવંત મનોહર અને ઉત્તમ ઘોડા ઉચ્છૈ:શ્રવાસ પર આરૂઢ થઈને ભગવાન વિષ્ણુના વૈકુંઠ ધામે ગયો.
ભગવદ્દર્શનાકાંક્ષી હયારૂઢો યદાગતઃ । હયસ્થસ્તુ તદા દૃષ્ટો લક્ષ્મ્યાસૌ રવિનન્દનઃ
ભગવાનના દર્શન માટે ઇચ્છુક રહીને, રેવંત ઘોડા પર બેઠો આવી પહોંચ્યો; ત્યારે લક્ષ્મીએ તેને ઘોડા પર બેઠેલો જોયો.
રમા વીક્ષ્ય હયં દિવ્યં ભ્રાતરં સાગરોદ્ભવમ્ । રૂપેણ વિસ્મિતા તસ્ય તસ્થૌ સ્તમ્ભિતલોચના
રમા એ પોતાના સાગરથી જન્મેલા ભાઈ એવા દિવ્ય ઘોડાને જોઈ, તેની સુંદરતા જોઈને આશ્ચર્યચકિત રહી ગઈ અને આંખો પહોળી કરીને નિહાળતી રહી.
ભગવાનપિ તં દૃષ્ટ્વા હયારૂઢં મનોહરમ્ । આગચ્છન્તં રમાં વિષ્ણુઃ પપ્રચ્છ પ્રણયાત્પ્રભુઃ
ભગવાન વિષ્ણુએ પણ તેને ઘોડા પર આરૂઢ થઈને આવી રહ્યો હતો તે જોઈ, પ્રેમપૂર્વક રમા પાસે પૂછ્યું.
કોઽયમાયાતિ ચાર્વઙ્ગિ હયારૂઢ ઇવાપરઃ । સ્મરતેજસ્તનુઃ કાન્તે મોહયન્ભુવનત્રયમ્
"આ કોણ છે, હે સુંદરાંગી, જે ઘોડા પર આવી રહ્યો છે? જાણે બીજો દેવ છે. તેની કાંતિ કામદેવ જેવી છે, જે ત્રણેય લોકને મોહિત કરે છે."
પ્રેક્ષમાણા તદા લક્ષ્મીસ્તચ્ચિત્તા દૈવયોગતઃ । નોવાચ વચનં કિઞ્ચિત્પૃષ્ટાપિ ચ પુનઃ પુનઃ
તે સમયે લક્ષ્મીજીનું મન એ દૃશ્યમાં લીન થઈ ગયું હતું; દૈવી ઇચ્છાથી, વારંવાર પૂછતાં છતાં, તેણે એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં.
વ્યાસ ઉવાચ અશ્વાસક્તમતિં વીક્ષ્ય કામિનીમતિમોહિતામ્ । પશ્યન્તીં પરમપ્રેમ્ણા ચઞ્ચલાક્ષીં ચ ચઞ્ચલામ્
વ્યાસે કહ્યું: ભગવાને જોયું કે લક્ષ્મીજીનું મન ઘોડા પર જ લાગી ગયું છે, જાણે પ્રેમમાં મગ્ન સ્ત્રીની જેમ મોહિત થઈ, પ્રેમભરી ચંચળ નજરે નિહાળતી રહી છે.
તામાહ ભગવાન્કુદ્ધઃ કિં પશ્યસિ સુલોચને । મોહિતા ચ હરિં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટા નૈવાભિભાષસે
ભગવાને ક્રોધથી કહ્યું: "હે સુંદર આંખોવાળી, તું આમ શું જોઈ રહી છે? ઘોડાને જોઈને મોહિત થઈ ગઈ છે અને પૂછતાં છતાં જવાબ આપતી નથી."
સર્વત્ર રમસે યસ્માદ્રમા તસ્માદ્ભવિષ્યસિ । ચઞ્ચલત્વાચ્ચલેત્યેવં સર્વથૈવ ન સંશયઃ
"હે રમા, તું સર્વત્ર આનંદ માણે છે, તેથી તું હંમેશા ચંચળ રહેશે; તારી ચંચળતાને લીધે તને સર્વત્ર અસ્થીર કહેવાશે—આમાં કોઈ શંકા નથી."
પ્રાકૃતા ચ યથા નારી નૂનં ભવતિ ચઞ્ચલા । તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ સ્થિરા નૈવ કદાચન
"જેમ સામાન્ય સ્ત્રી ચંચળ હોય છે, તેમ, હે કલ્યાણી, તું પણ કદી સ્થિર રહી શકશે નહીં."
ત્વં હયં મત્સમીપસ્થા સમીક્ષ્ય યદિ મોહિતા । વડવા ભવ વામોરુ મર્ત્યલોકેઽતિદારુણે
"હે સુન્દર જાંઘવાળી, જો તું મારા નજીકના ઘોડાને જોઈને મોહિત થઈ ગઈ છે, તો માનવલોકના કઠિન સંસારમાં તું ઘોડણ બની જા."
ઇતિ શપ્તા રમા દેવી હરિણા દૈવયોગતઃ । રુરોદ વેપમાના સા ભયભીતાતિદુઃખિતા
હરિ દ્વારા દૈવી ઇચ્છાથી શાપ મળતાં, રમા દેવી ડરીને અને દુઃખી થઈને કાંપતી રહી અને રડવા લાગી.
તમુવાચ રમાનાથ શઙ્કિતા ચારુહાસિની । પ્રણમ્ય શિરસા દેવં સ્વપતિં વિનયાન્વિતા
શંકિત અને સુંદર સ્મિતવાળી રમાએ નમ્રતાથી પોતાના પતિ ભગવાનને માથું નમાવીને સંબોધન કર્યું.
દેવદેવ જગન્નાથ કરુણાકર કેશવ । સ્વલ્પેઽપરાધે ગોવિન્દ કસ્માચ્છાપં દદાસિ મે
"હે દેવોના દેવ, જગન્નાથ, દયાના સાગર, કેશવ, આમ નાનું અપરાધ થતાં, હે ગોવિંદ, તમે મને શાપ કેમ આપો છો?"
ન કદાચિન્મયા દૃષ્ટઃ ક્રોધસ્તે હીદૃશઃ પ્રભો । ક્વ ગતસ્તે મયિ સ્નેહઃ સહજો ન તુ નશ્વરઃ
"હે પ્રભુ, મેં ક્યારેય તમારો આવો ક્રોધ જોયો નથી; મારા પર તમારું સહજ અને અવિનાશી સ્નેહ ક્યાં ગયું?"
વજ્રપાતસ્તુ શત્રૌ વૈ કર્તવ્યો ન સુહૃજ્જને । સદાહં વરયોગ્યા તે શાપયોગ્યા કથં કૃતા
"શત્રુ પર તો વીજળી પડવી જોઈએ, મિત્ર પર નહીં; હું તો હંમેશા તમારા વર્ણ માટે યોગ્ય હતી—પછી શાપ માટે કેમ યોગ્ય બની ગઈ?"