સ્વપ્ને ગત્વા તદા દેવી પ્રાહ તાઃ પ્રમદોત્તમાઃ । યુષ્માસુ મધ્યે કસ્યાશ્ચિદ્ભવિતા ચોરુજઃ પુમાન્
ત્યારે સ્વપ્નમાં દેવી એ મહાન સ્ત્રીઓને બોલી: 'તમારા વચ્ચે કોઈક પાસે મહાન તેજવાળો પુત્ર જન્મશે.'
મદંશશક્તિસમ્ભિન્નઃ સ વઃ કાર્યં વિધાસ્યતિ । ઇત્યાદિશ્ય પરામ્બા સા પશ્ચાદન્તર્હિતાભવત્
'મારા અંશ અને શક્તિથી યુક્ત એ પુત્ર તમારું કાર્ય પૂરું કરશે.' એમ કહીને પરમ માતા પછી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
જાગૃતાસ્તુ તતઃ સર્વા મુદમાપુર્વરાઙ્ગનાઃ । કાચિત્તાસાં ભયોદ્વિગ્ના કામિની ચતુરા ભૃશમ્
પછી બધી મહાન સ્ત્રીઓ જાગી અને આનંદિત થઈ; પણ એમામાંથી એક, ભય અને ઈચ્છાથી ખૂબ ગભરાયેલી રહી.
દધાર ચોરુણૈકેન ગર્ભં સા કુલવૃદ્ધયે । પલાયનપરા દૃષ્ટા ક્ષત્રિયૈર્બ્રાહ્મણી યદા
વંશ બચાવવા માટે, તેણે એક શક્તિશાળી પુરુષથી ગર્ભ ધારણ કર્યો; જ્યારે ક્ષત્રિયોએ એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને ભાગતી જોઈ, ત્યારે તેઓ પાછળ પડ્યા.
વિહ્વલા તેજસા યુક્તા તદા તે દુદ્રુવુર્ભૃશમ્ । ગૃહ્યતાં વધ્યતાં નારી સગર્ભા યાતિ સત્વરા
તે તેજથી ભરપૂર થઈને ઝડપથી ભાગી; ક્ષત્રિયોએ બોલાવ્યું: 'આ ગર્ભવતી સ્ત્રી ઝડપથી ભાગી રહી છે, પકડો, મારી નાખો!'
ઇતિ બ્રુવન્તઃ સમ્પ્રાપ્તાઃ કામિનીં ખડ્ગપાણયઃ । સા ભયાર્તા તુ તાન્દૃષ્ટ્વા રુરોદ સમુપાગતાન્
આ રીતે ચીસો પાડતા, હાથમાં તલવાર લઈને, તેઓ એ ઇચ્છાવાળી સ્ત્રી પાસે પહોંચ્યા; તેમને નજીક આવતા જોઈ, એ ડરીને રડવા લાગી.
ગર્ભસ્ય રક્ષણાર્થં સા ચુક્રોશાતિભયાતુરા । રુદતીં માતરં શ્રુત્વા દીનાં પ્રાણવિવર્જિતામ્
તે ગર્ભની રક્ષા માટે અત્યંત ભયથી વ્યાકુળ થઈને રડવા લાગી; પોતાની માતાને દુઃખી અને જીવ વિહોણી રીતે રડતી સાંભળી.
નિરાધારાં ક્રન્દમાનાં ક્ષત્રિયૈર્ભૃશતાપિતામ્ । ગૃહીતામિવ સિંહેન સગર્ભાં હરિણીં યથા
સહારો વગર, રડતી, ક્ષત્રિયોએ ભારે દુઃખ આપેલી, જાણે સિંહે પકડી હોય એવી ગર્ભવતી હરણીની જેમ તેને પકડી લેવામાં આવી.
સાશ્રુનેત્રાં વેપમાનાં સઙ્ક્રુધ્ય બાલકસ્તદા । ભિત્ત્વોરું નિર્જગામાશુ ગર્ભઃ સૂર્ય ઇવાપરઃ
આંસુભરી આંખો અને કાંપતા શરીરે, એ બાળક ગુસ્સે ભરાઈ ગયું; પછી એ ગર્ભ માતાની જાંઘ ફાડી, ઝડપથી બહાર આવ્યું, જાણે બીજો સૂર્ય જ જન્મ્યો હોય.
મુષ્ણન્દૃષ્ટીઃ ક્ષત્રિયાણાં તેજસા બાલકઃ શુભઃ । દર્શનાદ્બાલકસ્યાશુ સર્વે જાતા વિલોચનાઃ
શુભ બાળકના તેજથી ક્ષત્રિયોની નજર બળી ગઈ; બાળકને જોઈને તરત જ બધા અંધ બની ગયા.
બભ્રમુર્ગિરિદુર્ગેષુ જન્માન્ધા ઇવ ક્ષત્રિયાઃ । ચિન્તિતં મનસા સર્વૈઃ કિમેતદિતિ સામ્પ્રતમ્
ક્ષત્રિયોએ પર્વતના કિલ્લાઓમાં જાણે જન્મથી અંધ હોય એમ ભટક્યા; બધાના મનમાં વિચાર આવ્યો, 'આ હવે શું થઈ રહ્યું છે?'
સર્વે ચક્ષુર્વિહીના યજ્જાતા સ્મ બાલદર્શનાત્ । બ્રાહ્મણ્યાસ્તુ પ્રભાવોઽયં સતીવ્રતબલં મહત્
બાળકને જોઈને બધા નજરથી વંચિત થઈ ગયા; આ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીની શક્તિ છે, એની પવિત્રતા અને પ્રતિજ્ઞાનું મહાન બળ છે.
ક્ષણાદ્વામોઘસઙ્કલ્પાઃ કિં કરિષ્યન્તિદુઃખિતાઃ । ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા નેત્રહીના નિરાશ્રયાઃ
એક ક્ષણમાં જ એમના બધા ઇરાદા નિષ્ફળ થઈ ગયા; હવે આ દુઃખી લોકો શું કરશે? એમ વિચારીને, અંધ અને આશ્રય વિહોણા રહી ગયા.
બ્રાહ્મણીં શરણં જગ્મુર્હૈહયા ગતચેતસઃ । પ્રણેમુસ્તાં ભયત્રસ્તાં કૃતાઞ્જલિપુટાશ્ચ તે
હૈહય વંશીયો, જેઓનું મન ભટકી ગયું હતું, એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે આશ્રય લેવા ગયા; ભયથી કંપતા, હાથ જોડીને એને વંદન કર્યું.
ઊચુશ્ચૈનાં ભયોદ્વિગ્નાં દૃષ્ટ્યર્થં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ । પ્રસીદ સુભગે માતઃ સેવકાસ્તે વયં કિલ
ક્ષત્રિય વડાઓ ભયથી વ્યાકુળ થઈને, નજર માટે એ સ્ત્રીને કહ્યું: 'હે શુભે, હે માતા, કૃપા કરો, અમે તો તમારા સેવક છીએ.'
કૃતાપરાધા રમ્ભોરુ ક્ષત્રિયાઃ પાપબુદ્ધયઃ । દર્શનાત્તવ તન્વઙ્ગિ જાતાઃ સર્વે વિલોચનાઃ
હે રંભોરુ, પાપી મનવાળા ક્ષત્રિયોએ ગુનો કર્યો છે; તને જોઈને, હે સુકુમાર કટિવાળી, બધા અંધ બની ગયા છે.
મુખં તે નૈવ પશ્યામો જન્માન્ધા ઇવ ભામિનિ । અદ્ભુતં તે તપો વીર્યં કિં કુર્મઃ પાપકારિણઃ
હે સુંદરિ, અમે તારો ચહેરો જોઈ શકતા નથી, જાણે જન્મથી અંધ હોઈએ એમ; તારી તપશ્ચર્યાનું બળ અદ્ભુત છે—અમે પાપી લોકો હવે શું કરી શકીએ?
શરણં તે પ્રપન્નાઃ સ્મો દેહિ ચક્ષૂંષિ માનદે । અન્ધત્વં મરણાદુગ્રં કૃપાં કર્તું ત્વમર્હસિ
અમે તારા આશ્રયમાં આવ્યા છીએ; હે માનનીયે, અમને નજર આપો. આ કઠિન અંધત્વ તો મૃત્યુ કરતાં પણ ભારે છે; તું દયાળુ બનવી જોઈએ.
પુનર્દૃષ્ટિપ્રદાનેન સેવકાન્ક્ષત્રિયાન્કુરુ । ઉપરમ્ય ચ ગચ્છેમ સહિતાઃ પાપકર્મણઃ
ફરીથી અમને નજર આપી, ક્ષત્રિયોને તારા સેવક બનાવી દે; હવે અમે પાપકર્મ છોડીને સાથે જ જઈશું.
અતઃ પરં ન કર્તવ્યમીદૃશં કર્મ કર્હિચિત્ । ભાર્ગવાણાં તુ સર્વેષાં સેવકાઃ સ્મો વયં કિલ
આ પછી આવું કૃત્ય ક્યારેય ન કરવું; અમે બધા ભૃગુવંશીઓના સાચા સેવક છીએ.
અજ્ઞાનાદ્યત્કૃતં પાપં ક્ષન્તવ્યં તત્ત્વયાધુના । વૈરં નાતઃ પરં ક્વાપિ ભૃગુભિઃ ક્ષત્રિયૈઃ સહ
અજ્ઞાનથી થયેલું પાપ હવે તું માફ કરી દે; હવે પછી ભૃગુઓ અને ક્ષત્રિયોમાં ક્યાંય પણ વૈર નહીં રહે.
કર્તવ્યં શપથૈઃ સમ્યગ્વર્તિતવ્યં તુ હૈહયૈઃ । સપુત્રા ભવ સુશ્રોણિ પ્રણતાઃ સ્મો વયં ચ તે
હૈહયોએ સાચા શપથ લઈને યોગ્ય રીતે વર્તવું જોઈએ; હે સુંદર કટિવાળી, તું પુત્ર સાથે રહે, અમે બધા તને વંદન કરીએ છીએ.
પ્રસાદં કુરુ કલ્યાણિ ન દ્વિષ્યામઃ કદાચન । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણી વિસ્મયાન્વિતા
કૃપા કરો, હે કલ્યાણી, અમે ક્યારેય દ્વેષ નહીં રાખીએ; વ્યાસ કહે છે: એમના વચન સાંભળી બ્રાહ્મણ સ્ત્રી આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ.
તાનાહ પ્રણતાન્દુઃસ્થાનાશ્વાસ્ય ગતલોચનાન્ । ગૃહીતા ન મયા દૃષ્ટિર્યુષ્માકં ક્ષત્રિયાઃ કિલ
એણે વંદિત અને દુઃખી, નજર ગુમાવેલા લોકોને આશ્વાસન આપીને કહ્યું: 'હે ક્ષત્રિયો, હું તો તમારી નજર ક્યારેય લીધેલી નથી.'
નાહં રુષાન્વિતા સત્યં કારણં શૃણુતાદ્ય યત્ । અયં ચ ભાર્ગવો નૂનમૂરુજઃ કુપિતોઽદ્ય વઃ
હું સાચે કહું છું કે મને ગુસ્સો નથી આવ્યો; આજે તમે કારણ સાંભળો. આ ભૃગુ વંશનો પુત્ર નિશ્ચિતપણે મારા જ ઊરુમાંથી જન્મેલો છે અને આજે તમને પર ગુસ્સે છે.
ચક્ષૂંષિ તેન યુષ્માકં સ્તમ્ભિતાનિ રુષાવતા । સ્વબન્ધૂન્નિહતાઞ્જ્ઞાત્વા ગર્ભસ્થાનપિ ક્ષત્રિયૈઃ
તેમણે ગુસ્સામાં તમારા આંખો બંધ કરી દીધી છે. કારણ કે ક્ષત્રિયોએ પોતાનાં જ સંબંધીઓ અને ગર્ભમાં રહેલા બાળકોએ પણ માર્યા છે, એ જાણીને એ ગુસ્સે થયા છે.
અનાગસો ધર્મપરાંસ્તાપસાન્ધનકામ્યયા । ગર્ભાનપિ યદા યૂયં ભૃગૂનઘ્નંસ્તુ પુત્રકાઃ
પુત્રો, તમે નિર્દોષ અને ધર્મમાં તત્પર એવા તપસ્વીઓ અને ભૃગુઓના ગર્ભસ્થ બાળકોને પણ ધન માટે મારી નાખ્યા.
તદાયમૂરુણા ગર્ભો મયા વર્ષશતં ધૃતઃ । ષડઙ્ગશ્ચાખિલો વેદો ગૃહીતોઽનેન ચાઞ્જસા
ત્યારે મેં મારા ઊરુથી આ બાળકને ગર્ભમાં સો વર્ષ સુધી ધારણ કર્યો હતો; અને એણે સહેજમાં જ છ અંગોવાળો આખો વેદ ગ્રહણ કર્યો.
ગર્ભસ્થેનાપિ બાલેન ભૃગુવંશવિવૃદ્ધયે । સોઽપિ પિતૃવધાન્નૂનં ક્રોથેદ્ધો હન્તુમિચ્છતિ
આ બાળક ગર્ભમાં હોવા છતાં પણ ભૃગુ વંશ વધે એ માટે, હવે પિતાનું હત્યા થતા ગુસ્સામાં આવીને બધાને નાશ કરવા માંગે છે.
ભગવત્યાઃ પ્રસાદેન જાતોઽયં મમ બાલકઃ । તેજસા યસ્ય દિવ્યેન ચક્ષૂંષિ મુષિતાનિ વઃ
દેવીની કૃપાથી આ દીકરો મને થયો છે, જેના દિવ્ય તેજથી તમારી નજર જતી રહી છે.