મુનીનામન્ત્રયામાસ સર્વજ્ઞાન્વેદપારગાન્ । યજ્ઞવિદ્યાપ્રવીણાંશ્ચ તાપસાન્વેદવિત્તમાન્
તેણે બધા જ્ઞાન અને વેદોમાં પારંગત, યજ્ઞવિદ્યામાં નિપુણ, અને વેદજ્ઞાનથી સમૃદ્ધ એવા તપસ્વી ઋષિઓને બોલાવ્યા.
રાજા સમ્ભૃતસમ્ભારઃ સમ્પૂજ્ય ગુરુમાત્મનઃ । વસિષ્ઠં પ્રાહ ધર્મજ્ઞો વિનયેન સમન્વિતઃ
રાજાએ બધાં સામાન એકત્ર કરી, પોતાના ગુરુનું યથાયોગ્ય સન્માન કરીને, ધર્મજ્ઞ અને વિનયથી ભરપૂર વસિષ્ઠને સંબોધન કર્યું.
યજેયં મુનિશાર્દૂલ યાજયસ્વ કૃપાનિધે । ગુરુસ્ત્વં સર્વવેત્તાસિ કાર્યં મે કુરુ સામ્પ્રતમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, દયાના સાગર, હું યજ્ઞ કરવા ઈચ્છું છું; કૃપા કરીને મારા માટે યજ્ઞ કરાવો. તમે મારા ગુરુ અને સર્વજ્ઞ છો; મારા કાર્યને આ સમયે પૂર્ણ કરો.
યજ્ઞોપકરણં સર્વં સમાનીતં સુસંસ્કૃતમ્ । પઞ્ચવર્ષસહસ્રં તુ દીક્ષાં કર્તું મતિશ્ચ મે
યજ્ઞ માટેની બધી વસ્તુઓ સારી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી છે; મારી ઇચ્છા છે કે પાંચ હજાર વર્ષ સુધી દિક્ષા લઉં.
યસ્મિન્યજ્ઞે સમારાધ્યા દેવી શ્રીજગદમ્બિકા । તત્પ્રીત્યર્થમહં યજ્ઞં કરોમિ વિધિપૂર્વકમ્
આ યજ્ઞમાં શ્રી જગદંબા દેવીની પૂજા કરવી છે; તેમની પ્રસન્નતા માટે હું વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કરું છું.
તચ્છ્રુત્વાસૌ નિમેર્વાક્યં વસિષ્ઠઃ પ્રાહ ભૂપતિમ્ । ઇન્દ્રેણાહં વૃતઃ પૂર્વં યજ્ઞાર્થં નૃપસત્તમ
આ સાંભળીને, વસિષ્ઠે નિમિને કહ્યું: 'રાજાશ્રેષ્ઠ, હું પહેલેથી જ ઇન્દ્ર દ્વારા યજ્ઞ માટે નિમણવવામાં આવ્યો છું.'
પરાશક્તિમખં કર્તુમુદ્યુક્તઃ પાકશાસનઃ । સ દીક્ષાં ગમિતો દેવઃ પઞ્ચવર્ષશતાત્મિકામ્
ઇન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ કરવા ઉત્સુક હતો, તેણે મને નિમણવ્યું; તેથી દેવ માટે પાંચસો વર્ષની દિક્ષા લેવામાં આવી.
તસ્માત્ત્વમન્તરં તાવત્પ્રતિપાલય પાર્થિવ । ઇન્દ્રયજ્ઞે સમાપ્તેઽત્ર કૃત્વા કાર્યં દિવસ્પતેઃ
એથી, રાજા, થોડા સમય માટે રાહ જુઓ; અહીં ઇન્દ્રના યજ્ઞ પૂરાં થયા પછી, હું તમારું કાર્ય કરીશ.
આગમિષ્યામ્યહં રાજંસ્તાવત્ત્વં પ્રતિપાલય । રાજોવાચ મયા નિમન્ત્રિતાશ્ચાન્યે મુનયો યજ્ઞકારણાત્
હું પાછો આવીશ, રાજા; તત્પશ્ચાત, તમે રાહ જુઓ. રાજાએ કહ્યું: 'હું યજ્ઞ માટે બીજા ઋષિઓને પણ આમંત્રિત કરી દીધા છે.'
સમ્ભારાઃ સમ્ભૃતાઃ સર્વે પાલયામિ કથં ગુરો । ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે બ્રહ્મન્ગુરુસ્ત્વં વેદવિત્તમઃ
બધી સામગ્રી એકત્ર કરી છે; ગુરુજી, હું તેને કેવી રીતે સાચવી શકું? ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં, તમે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ અને વેદજ્ઞાનમાં સૌથી આગળ છો.
કથં ત્યક્ત્વાદ્ય મે કાર્યમુદ્યતો ગન્તુમાશુ વૈ । ન તે યુક્તં દ્વિજશ્રેષ્ઠ યદુત્સૃજ્ય મખં મમ
આજે, જ્યારે હું કાર્ય કરવા તૈયાર છું, ત્યારે હું કેમ છોડું? દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તમારે મારા યજ્ઞને અધૂરો રાખવું યોગ્ય નથી.
ગન્તાસિ ધનલોભેન લોભાકુલિતચેતનઃ । નિવારિતોઽપિ રાજ્ઞા સ જગામેન્દ્રમખં ગુરુઃ
તમે ધનલોભના કારણે, લોભથી મન ઉથલાવીને જઇ રહ્યા છો; રાજાએ રોકવા છતાં, ગુરુ ઇન્દ્રના યજ્ઞ માટે ચાલ્યા ગયા.
રાજાપિ વિમના ભૂત્વા ગૌતમં પ્રત્યપૂજયત્ । ઇયાજ હિમવત્પાર્શ્વે સાગરસ્ય સમીપતઃ
રાજા નિરાશ થઈ, ગૌતમને સન્માન આપ્યો અને હિમાલયના કિનારે, સમુદ્ર પાસે યજ્ઞ કર્યો.
દક્ષિણા બહુલા દત્તા વિપ્રેભ્યો મખકર્મણિ । નિમિના પઞ્ચસાહસ્રી દીક્ષા તત્ર કૃતા નૃપ
યજ્ઞમાં બ્રાહ્મણોને ઘણું દાન આપવામાં આવ્યું; નિમીએ ત્યાં પાંચ હજાર વર્ષ સુધી દિક્ષા લીધી, રાજા.
ઋત્વિજઃ પૂજિતાઃ કામં ધનૈર્ગોભિર્મુદા યુતાઃ । શક્રયજ્ઞસમાપ્તે તુ પઞ્ચવર્ષશતાત્મકે
યજ્ઞમાં ભાગ લેનારા પુરોહિતોને તેમની ઇચ્છા મુજબ ધન અને ગાયોથી આનંદપૂર્વક સન્માન કરવામાં આવ્યા; અને ઇન્દ્રના યજ્ઞના પાંચસો વર્ષ પૂરા થયા પછી,
આજગામ વસિષ્ઠસ્તુ રાજ્ઞઃ સત્રદિદૃક્ષયા । આગત્ય સંસ્થિતસ્તત્ર દર્શનાર્થં નૃપસ્ય ચ
વસિષ્ઠ રાજાના યજ્ઞ દર્શવા માટે આવ્યા; આવ્યા પછી તેઓ ત્યાં રાજાને જોવા માટે ઉભા રહ્યા.
તદા રાજા પ્રસુપ્તસ્તુ નિદ્રયાપહૃતો ્ભૃશમ્ । નાસૌ પ્રબોધિતો ભૃત્યૈર્નાગતસ્તુ મુનિં નૃપઃ
તે સમયે રાજા ઊંઘમાં ખૂબ જ ડૂબી ગયા હતા; તેમના સેવકો દ્વારા જગાડવામાં આવ્યા નહીં, અને રાજા પણ મુનિ પાસે આવ્યા નહીં.
વસિષ્ઠસ્ય તતો મન્યુઃ પ્રાદુર્ભૂતોઽવમાનતઃ । અદર્શનાન્નિમેસ્તત્ર ચુકોપ મુનિસત્તમઃ
વસિષ્ઠને અવમાનના કારણે ગુસ્સો આવ્યો; ત્યાં તેમને જોવા ન મળતા, શ્રેષ્ઠ મુનિ ક્રોધિત થયા.
શાપં ચ દત્તવાંસ્તસ્મૈ રાજ્ઞે મન્યુવશં ગતઃ । યસ્માત્ત્વં માં ગુરું ત્યક્ત્વા કૃત્વાન્યં ગુરુમાત્મનઃ
ક્રોધમાં આવીને તેમણે રાજાને શાપ આપ્યો: 'તમે મને, તમારા ગુરુને, છોડીને બીજાને ગુરુ બનાવ્યા છો,
દીક્ષિતોઽસિ બલાન્મન્દ મામવજ્ઞાય પાર્થિવ । વારિતોઽપિ મયા તસ્માદ્વિદેહસ્ત્વં ભવિષ્યસિ
'હે રાજા, તમે મારી અવગણના કરીને બળજબરીથી દીક્ષા લીધેલી છે; હું મનાઈ કર્યા છતાં, હવે તમે શરીર વિનાના થશો.'
પતત્વિદં શરીરં તે વિદેહો ભવ ભૂપતે । વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તદ્વ્યાહૃતં શ્રુત્વા રાજ્ઞસ્તુ પરિચારકાઃ
'હે રાજા, તમારું શરીર પાડી દો, અને શરીર વિનાના થો.' વ્યાસ કહે છે: આ શબ્દો સાંભળીને રાજાના સેવકો
સદ્યઃ પ્રબોધયામાસુર્મુનિમાહુઃ પ્રકોપિતમ્ । કુપિતં તં સમાગત્ય રાજા વિગતકલ્મષઃ
તુરંત રાજાને જગાડ્યા અને મુનિ ગુસ્સામાં છે એમ જાણકારી આપી; ગુસ્સામાં આવેલા મુનિ પાસે રાજા, પાપથી મુક્ત થઈને, આવ્યા.
ઉવાચ વચનં શ્લક્ષ્ણં હેતુગર્ભં ચ યુક્તિમત્ । . મમ દોષો ન ધર્મજ્ઞ ગતસ્ત્વં તૃષ્ણયાઽઽકુલઃ
રાજાએ શાંત અને યોગ્ય કારણવાળા શબ્દો કહ્યા: 'મારો દોષ નથી, હે ધર્મ જાણનાર; તમે તૃષા અને ઉદ્વેગથી વ્યાકુળ થયા હતા.'
હિત્વા માં યજમાનં વૈ પ્રાર્થિતોઽપિ મયા ભૃશમ્ । ન લજ્જસે દ્વિજશ્રેષ્ઠ કૃત્વા કર્મ જુગુપ્સિતમ્
'તમે મને, યજ્ઞ કરનારને, મારી ખૂબ વિનંતી છતાં છોડી દીધા; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, દોષપાત્ર કર્મ કરીને તમને લાજ નથી.'
સન્તોષે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ જાનન્ધર્મસ્ય નિશ્ચયમ્ । પુત્રોઽસિ બ્રહ્મણઃ સાક્ષાદ્વેદવેદાઙ્ગવિત્તમઃ
'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સંતોષમાં ધર્મની નિશ્ચિતતા જાણીને, તમે બ્રહ્માના પુત્ર છો, વેદ અને તેના અંગોમાં સૌથી જ્ઞાનવાન છો.'
ન વેત્સિ વિપ્રધર્મસ્ય ગતિં સૂક્ષ્માં દુરત્યયામ્ । આત્મદોષં મયિ જ્ઞાત્વા મૃષા માં શસ્તુમિચ્છસિ
'તમે બ્રાહ્મણના ધર્મની સૂક્ષ્મ અને કઠિન ગતિ જાણતા નથી; તમારો દોષ મારી પર મૂકીને, તમે મને ખોટું દોષ લગાડવા માંગો છો.'
ત્યાજ્યસ્તુ સુજનૈઃ ક્રોધશ્ચણ્ડાલાદધિકો યતઃ । વૃથા ક્રોધપરીતેન મયિ શાપઃ પ્રપાતિતઃ
'સારા લોકો માટે ગુસ્સો છોડવો જોઈએ, કારણ કે તે ચંડાળથી પણ ખરાબ છે; વ્યર્થ ગુસ્સામાં આવીને તમે મને શાપ આપ્યો.'
તવાપિ ચ પતત્વદ્ય દેહોઽયં ક્રોધસંયુતઃ । એવં શપ્તો મુની રાજ્ઞા રાજા ચ મુનિના તથા
'આજે તમારું શરીર પણ ગુસ્સાથી ભરેલું છે, તે પણ પડી જશે; આમ મુનિને રાજાએ શાપ આપ્યો, અને રાજાને પણ મુનિએ શાપ આપ્યો.'
પરસ્પરં પ્રાપ્ય શાપં દુઃખિતૌ તૌ બભૂવતુઃ । વસિષ્ઠસ્ત્વતિચિન્તાર્તો બ્રહ્માણં શરણં ગતઃ
એકબીજાને શાપ મળતાં બંને દુઃખી થયા; વસિષ્ઠ ખૂબ ચિંતામાં આવીને બ્રહ્માના આશ્રયમાં ગયા.
નિવેદયામાસ તથા શાપં ભૂપકૃતં મહત્ । વસિષ્ટ ઉવાચ રાજ્ઞા શપ્તોઽસ્મિ દેહોઽયં પતત્વદ્ય તવેતિ વૈ
તેમણે રાજાએ આપેલો મોટો શાપ બ્રહ્માને જણાવ્યો: વસિષ્ઠ કહે છે, 'મને રાજાએ શાપ આપ્યો છે: "આજે તમારું શરીર પડી જાય."'