સમાનીય શુનઃશેપં સચિવઃ કાર્યતત્પરઃ । રાજ્ઞે નિવેદયામાસ પશુયોગ્યં દ્વિજાત્મજમ્
કામમાં તત્પર મંત્રીએ શુન:શેપને લાવી, યજ્ઞ માટે યોગ્ય બ્રાહ્મણ પુત્રને રાજાને રજૂ કર્યો.
રાજાતિમુદિતસ્તેન વિપ્રાનાનીય સર્વતઃ । કારયામાસ સમ્ભારાન્યજ્ઞાર્થં વેદવિત્તમાન્
રાજા ખૂબ ખુશ થઈને,四方થી બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા અને વેદજ્ઞ લોકો સાથે યજ્ઞ માટે જરૂરી તમામ સામગ્રી તૈયાર કરી.
પ્રારબ્ધે તુ મખે તત્ર વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ । બદ્ધં દૃષ્ટ્વા શુનઃશેપં નિષિષેધ નૃપં તદા
યજ્ઞ શરૂ થયો ત્યારે મહામુનિ વિશ્વામિત્રે શુનહશેપને બાંધેલો જોઈને રાજાને રોકી દીધો.
રાજન્મા સાહસં કાર્ષીર્મુઞ્ચૈનં દ્વિજબાલકમ્ । પ્રાર્થયામ્યહમાયુષ્મન્ સુખં તેઽદ્ય ભવિષ્યતિ
રાજા, આવું ઉતાવળું કામ ન કરો; આ બ્રાહ્મણ બાલકને છોડો. હું વિનંતી કરું છું, આજનો દિવસ તમને આનંદ આપશે.
ક્રન્દત્યયં શુનઃશેપઃ કરુણા માં દુનોત્યપિ । દયાવાન્ભવ રાજેન્દ્ર કુરુ મે વચનં નૃપ
શુનહશેપ રડી રહ્યો છે; તેની દુ:ખી અવસ્થાએ મને ખૂબ જ દુ:ખ થાય છે. રાજાધિરાજ, દયાળુ બનીને મારા શબ્દો સાંભળો.
પરદેહસ્ય રક્ષાયૈ સ્વદેહં યે દયાપરાઃ । દદતિ ક્ષત્રિયાઃ પૂર્વં સ્વર્ગકામાઃ શુચિવ્રતાઃ
અન્યના શરીરની રક્ષા માટે, દયાળુ ક્ષત્રિયોએ સ્વર્ગની ઈચ્છા અને પવિત્ર વ્રત રાખીને પોતાનો શરીર પણPreviously આપી દીધો છે.
ત્વં સ્વદેહસ્ય રક્ષાર્થં હંસિ દ્વિજસુતં બલાત્ । પાપં મા કુરુ રાજેન્દ્ર દયાવાન્ ભવ બાલકે
તમે તમારા શરીરની રક્ષા માટે બ્રાહ્મણના પુત્રને જબરદસ્તી મારવા જઈ રહ્યા છો. રાજાધિરાજ, આવું પાપ ન કરો; બાલક પર દયાળુ રહો.
સર્વેષાં સદૃશી પ્રીતિર્દેહે વેત્સિ સ્વયં નૃપ । મુઞ્ચૈનં બાલકં તસ્માત્પ્રમાણં યદિ મે વચઃ
તમને પણ ખબર છે કે દરેકને પોતાના શરીર માટે સમાન પ્રેમ હોય છે. તેથી, જો મારા શબ્દો માન્ય હોય તો આ બાલકને છોડો.
વ્યાસ ક્ત્વચ અનાદૃત્ય ચ તદ્વાક્યં રાજા દુઃખાતુરો ભૃશમ્ । ન મુમોચ મુનિસ્તસ્મૈ ચૂકોપાતીવ તાપસઃ
રાજાએ એ શબ્દો અવગણ્યા અને દુ:ખથી ભરાઈ ગયો; તેણે મુનિની વાત ન માની, જેથી મુનિ ખૂબ ગુસ્સે થયો.
ઉપદેશં દદૌ તસ્મૈ શુનઃશેપાય કૌશિકઃ । મન્ત્રં પાશધરસ્યાથ દયાવાન્વેદવિત્તમઃ
કૌશિકે પછી શુનહશેપને ઉપદેશ આપ્યો, અને દયાળુ, વેદમાં પારંગત એવા મુનિએ પાશધારીના મંત્ર શીખવ્યા.
શુનઃશેપોઽપિ તં મન્ત્રમસકૃદ્વધકર્શિતઃ । સ્તુતસ્વરેણ ચુક્રોશ સંસ્મરન્વરુણં ભૃશમ્
શુનહશેપ, વારંવાર મૃત્યુના ભયથી પીડિત, એ મંત્રને મીઠી અવાજે બોલતો રહ્યો અને વરુણને ખૂબ યાદ કરતો રહ્યો.
સ્તુવન્તં મુનિપુત્રં તં જ્ઞાત્વા વૈ યાદસાં પતિઃ । તત્રાગત્ય શુનઃશેપં મુમોચ કરુણાર્ણવઃ
મુનિપુત્ર તેની સ્તુતિ કરી રહ્યો છે એવું જાણીને, જળોના સ્વામી ત્યાં આવ્યા અને દયાની મહેરથી શુનહશેપને મુક્ત કર્યો.
રોગહીનં નૃપં કૃત્વા વરુણઃ સ્વગૃહં યયૌ । વિશ્વામિત્રસ્તુ તં પુત્રં કૃતવાન્મોચિતં મૃતેઃ
વરુણે રાજાને રોગમુક્ત કર્યો અને પોતાના ઘર ગયા; વિશ્વામિત્રે પછી મૃત્યુમાંથી મુક્ત થયેલા શુનહશેપને પુત્ર તરીકે સ્વીકાર્યો.
ન કૃતં વચનં રાજ્ઞા કૌશિકસ્ય મહાત્મનઃ । રોષં દધાર મનસા રાજોપરિ સ ગાધિજઃ
રાજાએ મહાત્મા કૌશિકના શબ્દો નહીં માને; ગાધિના પુત્રે મનમાં રાજા પર ગુસ્સો રાખ્યો.
એકસ્મિન્સમયે રાજા હયારૂઢો વનં ગતઃ । સૂકરં હન્તુકામસ્તુ મધ્યાહ્ને કૌશિકીતટે
એક વખત રાજા ઘોડા પર ચડીને વનમાં ગયો, મધ્યાહ્ને કૌશિકી કાંઠે સૂરને મારવા ઈચ્છતો હતો.
વૃદ્ધબ્રાહ્મણવેષેણ વિશ્વામિત્રેણ વઞ્ચિતઃ । સર્વસ્વં પ્રાર્થિતં તસ્ય ગૃહીતં રાજ્યમદ્ભુતમ્
વિશ્વામિત્રે વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના વેશમાં રાજાને છેતર્યો, અને તેના તમામ સંપત્તિ માંગીને અનોખું રાજ્ય કબજે કર્યું.
પીડિતોઽસૌ હરિશ્ચન્દ્રો યજમાનો યતો ભૃશમ્ । વસિષ્ઠઃ કૌશિકં પ્રાહ વને પ્રાપ્તં યદૃચ્છયા
હરિશ્ચંદ્ર, યજ્ઞ કરનાર, ખૂબ પીડિત થયો; વશિષ્ઠે કૌશિકને વનમાં મળીને વાત કરી.
ક્ષત્રિયાધમ દુર્બુદ્ધે વૃથા બ્રાહ્મણવેષભૃત્ । બકધર્મ વૃથા કિં ત્વં ગર્વં વહસિ દામ્ભિક
ક્ષત્રિયોમાં સૌથી નીચ, દુર્વૃત્ત, વ્યર્થ બ્રાહ્મણ વેશ ધારણ કરનાર, બક જેવી ચાલ ચલનાર, તું કેમ દંભથી ગર્વ કરે છે?
કસ્માત્ત્વયા નૃપશ્રેષ્ઠો યજમાનો મમાપ્યસૌ । અપરાધં વિના જાલ્મ ગમિતો દુઃખમદ્ભુતમ્
મારા યજમાન, શ્રેષ્ઠ રાજાને, તું કેમ કોઈ દોષ વગર આ અનોખા દુ:ખમાં મૂકી દીધો?
બકધ્યાનપરો યસ્માત્તસ્માત્ત્વં વૈ બકો ભવ । ઇતિ શપ્તો વસિષ્ઠેન કૌશિકઃ પ્રાહ તં પુનઃ
તુ બકના ધ્યાનમાં તલિન છે, તેથી તું બક બની જશ; વશિષ્ઠે શાપ આપ્યા પછી કૌશિકે ફરી તેને જવાબ આપ્યો.
ત્વમપ્યાડિર્ભવાયુષ્મન્ બકોઽહં યાવદેવ હિ । વ્યાસ ઉવાચ એવં પરસ્પરં દત્ત્વા શાપં તૌ ક્રોધપીડિતૌ
તમે પણ લાંબા આયુષ્ય ધરાવનાર, બગલા બની જશો, અને હું પણ બક બની જઇશ, એટલા સમય માટે. વ્યાસે કહ્યું: આમ, બંને ગુસ્સામાં એકબીજાને શાપ આપ્યા.
અણ્ડજૌ તરસા જાતૌ સરસ્યાડીબકૌ મુની । એકસ્મિન્પાદપે નીડં કૃત્વાસૌ બકરૂપભાક્
બંને ઋષિઓ તીવ્ર શાપથી ડિંચા અને બગલા બની સરોવર પાસે જન્મ્યા; એકે બકના રૂપે વૃક્ષ પર ઘેર બનાવ્યું.
વિશ્વામિત્રઃ સ્થિતસ્તત્ર દિવ્યે સરસિ માનસે । અન્યસ્મિત્પાદપે કૃત્વા વસિષ્ઠો નીડમુત્તમમ્
વિશ્વામિત્ર એ દિવ્ય માનસ સરોવર પાસે ઊભો રહ્યો; વશિષ્ઠે બીજાં વૃક્ષ પર ઉત્તમ ઘેર બનાવ્યું.
આડીરૂપધરસ્તસ્થાવન્યોન્યં દ્વેષતત્પરૌ । દિને દિને તૌ સંગ્રામં ચક્રતુઃ ક્રોધસંયુતૌ
ડિંચા અને બગલા રૂપે, એકબીજાની વેરભાવથી ભરેલા, બંને ગુસ્સામાં રોજ લડતા રહ્યા.
દુઃખદં સર્વલોકાનાં ક્રન્દમાનાવુભૌ ભૃશમ્ । ચઞ્ચુપક્ષપ્રહારૈસ્તુ નખાઘાતૈઃ પરસ્પરમ્
બંને જોરથી રડતા અને બધા જીવોને દુઃખ આપતા, ચાંચ, પાંખ અને નખથી એકબીજાને મારતા.
જઘ્નતૂ રુધિરક્લિનૌ પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ । એવં બહૂનિ વર્ષાણિ પક્ષિરૂપધરૌ મુની
બંને લોહીથી લથબથ, ફૂલેલા કિંચુક વૃક્ષ જેવા, એકબીજાને મારતા રહ્યા; આમ, ઘણા વર્ષો સુધી ઋષિઓ પક્ષી રૂપે રહ્યા.
સ્થિતૌ તત્ર મહારાજ શાપપાશેન યન્ત્રિતૌ । રાજોવાચ કથં મુક્તૌ મુનિશ્રેષ્ઠૌ શાપાદ્વસિષ્ઠકૌશિકૌ
મહારાજા, બંને ત્યાં શાપના બંધમાં બંધાયેલા રહ્યા. રાજાએ પૂછ્યું: શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, વશિષ્ઠ અને કૌશિક, શાપમાંથી કેવી રીતે મુક્ત થયા?
તન્મમાચક્ષ્વ વિપ્રર્ષે પરં કૌતૂહલં હિ મે । વ્યાસ ઉવાચ યુધ્યમાનાબ્વુભૌ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
મને એ કહો, વિદ્વાન ઋષિ, મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે. વ્યાસે કહ્યું: બંનેને લડતા જોઈને,
તત્રાજગામાનિમિષૈર્વૃતઃ સર્વૈર્દયાપરૈઃ । તાવાશ્વાસ્ય જગત્કર્તા યુદ્ધતો વિનિવાર્ય ચ
બ્રહ્મા, જગતના પિતામહ, દયાળુ અને જાગ્રત દેવો સાથે ત્યાં આવ્યા. જગતના સર્જકએ બંનેને શાંતિ આપી અને લડાઈથી અટકાવ્યા.
શાપં સંમોચયામાસ તયોઃ ક્ષિપ્તં પરસ્પરમ્ । તતો જગ્મુઃ સુરાઃ સર્વે સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ પદ્મભૂઃ
બ્રહ્માએ બંનેએ આપેલા શાપમાંથી મુક્ત કર્યા. પછી બધા દેવો અને કમળમાંથી જન્મેલા પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.