પરેણ રક્ષિતા નારી ન ભવેચ્ચ પતિવ્રતા । ઉપાયૈઃ કોટિભિઃ કામભિન્નચિત્તાતિચઞ્ચલા
બીજી કોઈએ સ્ત્રીની રક્ષા કરી હોય તો પણ, જો તેના મનમાં કામના ઘૂસી ગઈ હોય અને તે અનેક ઉપાયો શોધતી હોય, તો એ પતિપ્રતિ એકનિષ્ઠ રહેતી નથી; એવું મન બહુ ચંચળ બની જાય છે.
શીલમેવ હિ નારીણાં સદા રક્ષતિ પાપતઃ । તસ્માત્ત્વં શીલમાસ્થાય સ્થિરા ભવ શુચિસ્મિતે
સ્ત્રીઓને પાપથી સાચવતું એકમાત્ર thing એ છે તેમનું સારા સ્વભાવ; એટલે, પવિત્ર સ્મિતવાળી, તું સદાય સારા સ્વભાવને પકડી રાખ અને દૃઢ રહે.
યદા ત્વાં નહુષો રાજા બલાદાકર્ષયેત્ખલઃ । તદા ત્વં સમયં કૃત્વા ગજં વઞ્ચય ભૂપતિમ્
જ્યારે દુષ્ટ નહુષ રાજા તને બળજબરીથી ખેંચી જાય, ત્યારે તું કોઈ ઉપાય કરીને, રાજાને હાથીના બહાને છેકવી.
એકાન્તે તત્સમીપે ત્વં ગત્વા વદ મદાલસે । ઋષિયાનેન દિવ્યેન મામુપૈહિ જગત્પતે
એકાંતમાં, તેના નજીક જઈને, તું એમ કહે, 'હે જગતના સ્વામી, ઋષિના દિવ્ય વાહન પર બેસીને મારી પાસે આવો.'
એવં તવ વશે પ્રીતા ભવિષ્યામીતિ મે તતમ્ । ઇતિ તં વદ સુશ્રોણિ તદા તુ પરિમોહિતઃ
'આ રીતે, હું તારા વશમાં થઈને ખુશીથી રહીશ,' એમ તું કહે, સુશોભિત કટિવાળી; ત્યારે એ રાજા મોહમાં આવીને તારી વાત પર વિશ્વાસ કરશે.
કામાન્ધઃ સ મુનીન્ યાને યોજયિષ્યતિ પાર્થિવઃ । અવશ્યં તાપસો ભૂપં શાપદગ્ધં કરિષ્યતિ
કામમાં અંધ થયેલો એ રાજા ઋષિઓને પોતાનો વાહક બનવા આદેશ આપશે; જરૂર, એ તપસ્વી રાજાને શાપ આપશે અને તેને દહન કરશે.
સાહાય્યં જગદમ્બા તે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ । જગદમ્બાપદસ્મર્તુઃ સઙ્કટં ન કદાચન
જગદંબા તારી જરૂર મદદ કરશે—આમાં કોઈ સંશય નથી; જે કોઈ જગદંબાના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે, તેને ક્યારેય કોઈ મુશ્કેલી આવતી નથી.
યદિ જાયેત તચ્ચાપિ જ્ઞેયં તત્સ્વસ્તયે કિલ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મણિદ્વીપાધિવાસિનીમ્
જો કંઈ બનશે, તો એ પણ તારા હિત માટે જ છે એમ સમજજે; એટલે, તું સર્વશક્તિથી મણિદ્વીપમાં વસતી માતાજીની ઉપાસના કર.
ભજ ત્વં ભુવનેશાનીં ગુરુવાક્યાનુસારતઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાખ્યાતા શચી તેન જગામ નહુષં પ્રતિ
તારાં ગુરુએ જે કહ્યું છે, એ પ્રમાણે તું ભુવનેશ્વરીની ભક્તિ કર. વ્યાસ કહે છે: આમ શચીએ એના કહેવા મુજબ નહુષ પાસે જઈ.
તથેત્યુક્ત્વાતિવિશ્વસ્તા ભાવિકાર્યે કૃતોદ્યમા । નહુષસ્તાં સમાલોક્ય મુદિતો વાક્યમબ્રવીત્
'તથા' કહીને, ભવિષ્યમાં જે થવાનું છે એમાં પૂરો વિશ્વાસ રાખીને, શચી તૈયાર થઈ. નહુષે તેને જોઈને આનંદથી કહ્યું.
સ્વાગતં સત્યવચનૈસ્ત્વદધીનોઽસ્મિ કામિનિ । દાસોઽહં તવ સત્યેન પાલિતં વચનં ત્વયા
સ્વાગત છે! તારા સાચા શબ્દોથી હું હવે તારા વશમાં છું, સુન્દરી; તારી સત્યનિષ્ઠાથી હું તારો દાસ છું અને તું જે વચન આપ્યું છે એ તું જ પાળ્યું છે.
યદાગતા સમીપે મે તુષ્ટોઽસ્મિ મિતભાષિણિ । ન ચ વ્રીડા ત્વયા કાર્યા ભક્તં માં ભજ સુસ્મિતે
હવે તું મારી પાસે આવી છે, એટલે હું ખુશ છું, મર્યાદિત બોલનારી; તારે શરમવાની જરૂર નથી—મને તારો ભક્ત સ્વીકારી લે, હસતીવાળી.
કાર્યં વદ વિશાલાક્ષિ કરિષ્યામિ તવ પ્રિયમ્ । શચ્યુવાચ સર્વં કૃતં ત્વયા કાર્યં મમ કૃત્રિમવાસવ
વિશાળ નેત્રવાળી, તારે જે કામ કરાવવું છે એ કહેજે, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ. શચીએ કહ્યું: હે ખોટા ઇન્દ્ર, તું જે કરવું હતું એ બધું કરી દીધું છે.
મનોરથોઽસ્તિ મે દેવ શૃણુ ચિત્તેઽધુના વિભો । વાઞ્છિતં કુરુ કલ્યાણ ત્વદ્વશાહમતઃ પરમ્
મારે એક ઇચ્છા છે, દેવ; હવે મનથી સાંભળો, મહાનુભાવ. મારી ઈચ્છા પૂરી કરો, શુભકર; હવે પછી હું તારા વશમાં છું.
બ્રવીમિ માનસોત્સાહં ત્વં તં કર્તુમિહાર્હસિ । નહુષ ઉવાચ કાર્યં ત્વં બ્રૂહિ ચન્દ્રાસ્યે કરોમિ તવ વાઞ્છિતમ્
હું મનથી જે ઈચ્છું છું એ કહું છું; તારે એ અહીં પૂરું કરવું જોઈએ. નહુષે કહ્યું: ચંદ્રમુખી, તું જે ઈચ્છે છે એ કહેજે, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ.
અલભ્યમપિ દાસ્યામિ તુભ્યં સુભ્રુ વદસ્વ મામ્ । શચ્યુવાચ કથં બ્રવીમિ રાજેન્દ્ર પ્રત્યયો નાસ્તિ મે તવ
સુંદર ભ્રૂવાળી, તારે જે જોઈએ એ અશક્ય હોય તો પણ હું તને આપીશ; કહેજે. શચીએ કહ્યું: હે રાજાધિરાજ, હું કેવી રીતે કહું? મને તારો વિશ્વાસ નથી.
શપથં કુરુ રાજેન્દ્ર યત્કરોમિ પ્રિયં તવ । રાજાનઃ સત્યવચસો દુર્લભા એવ ભૂતલે
હે રાજાધિરાજ, તું શપથ કર કે જે મને ગમતું હોય એ તું જરૂર કરશે; કારણ કે, ધરતી પર સાચું બોલતા રાજા બહુ દુર્લભ છે.
પશ્ચાદ્બ્રવીમ્યહં રાજન્ જ્ઞાત્વા સત્યેન યન્ત્રિતમ્ । કૃતે ચેદ્વાઞ્છિતે ભૂપ સદા તે વશવર્તિની
પછી હું તને કહીશ, રાજા, જ્યારે મને ખબર પડશે કે તું સાચા વચનથી બંધાયેલો છે; જો તું મારી ઈચ્છા પૂરી કરશે, તો હું હમેશાં તારા વશમાં રહીશ.
ભવિષ્યામિ તુરાષાડ્ વૈ સત્યમેતદ્વચો મમ । નહુષ ઉવાચ અવશ્યમેવ કર્તવ્યં વચનં તવ સુન્દરિ
હું ખરેખર તુરષ્ક દેશનો રાજા બનીશ, આ મારા મોઢેથી નીકળેલું સાચું વચન છે. નહુષે કહ્યું: સુંદરિ, તમારું કહેલું હું જરૂર જ પૂરૂં કરીશ.
શપામિ સુકૃતેનાહં યજ્ઞદાનકૃતેન વૈ । શચ્યુવાચ ઇન્દ્રસ્ય હરયો વાહા ગજશ્ચૈવ રથસ્તથા
હું મારા સારા કર્મો, યજ્ઞ અને દાનના પુણ્યથી તને શાપ આપું છું. શચીએ કહ્યું: ઇન્દ્રના ઘોડા, હાથી અને રથ,
ગરુડો વાસુદેવસ્ય યમસ્ય મહિષસ્તથા । વૃષભઃ શઙ્કરસ્યાપિ બ્રહ્મણો વરટાપતિઃ
વાસુદેવના વાહન ગરુડ છે, યમરાજના મહિષ છે, શંકરજીના વાછરડા છે અને બ્રહ્માજીના વાહન હંસ છે.
મયૂરઃ કાર્તિકેયસ્ય ગજાસ્યસ્ય તુ મૂષકઃ । ઇચ્છામ્યહમપૂર્વં વૈ વાહનં તે સુરાધિપ
કાર્તિકેયનું વાહન મોર છે અને ગજાનનનું ઉંદર છે; દેવોના રાજા, હું તારા માટે કંઈક અનોખું વાહન ઈચ્છું છું.
યન્ન વિષ્ણોર્ન રુદ્રસ્ય નાસુરાણાં ન રક્ષસામ્ । વહન્તુ ત્વાં મહારાજ મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ
જે વાહન ન વિષ્ણુનું છે, ન રુદ્રનું, ન અસુરોનું, ન રાક્ષસોનું — એ મહાન અને વ્રતવાળાં ઋષિઓ તને ઉઠાવે, મહારાજ.
સર્વે શિબિકયા રાજન્નેતદ્ધિ મમ વાઞ્છિતમ્ । સર્વદેવાધિકં ત્વાં વૈ જાનામિ વસુધાધિપ
બધા ઋષિઓ તને પલકીમાં બેસાડી ઉઠાવે, રાજા; એ જ મારી ઈચ્છા છે. હે ધરતીના સ્વામી, હું તને બધા દેવોથી શ્રેષ્ઠ માનું છું.
તેન તે તેજસો વૃદ્ધિં વાઞ્છામ્યહમતન્દ્રિતા । વ્યાસ ઉવાચ તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય જ્ઞાનદુર્બલઃ
એથી હું તારા તેજમાં વૃદ્ધિ થાય એવી મનથી ઇચ્છું છું. વ્યાસજી કહે છે: એના વચન સાંભળી, જ્ઞાનથી દૂર થયેલો તે હસી પડ્યો.
મોહિતસ્તુ મહાદેવ્યા કૃતમોહેન તત્ક્ષણમ્ । ઉવાચ વચનં ભૂપઃ સંસ્તુવન્વાસવપ્રિયામ્
મહાદેવીના મોહથી એ ક્ષણે રાજા મોહિત થયો અને વસવપ્રિયાની સ્તુતિ કરતાં એણે કહ્યું:
નહુષ ઉવાચ સત્યમુક્તં ત્વયા તન્વિ વાહનં રુચિરં મમ । કરિષ્યામિ સુકેશાન્તે વચનં તવ સર્વથા
નહુષે કહ્યું: તું સાચું બોલી છે, સુકુમારી; આવું સુંદર વાહન મારા માટે યોગ્ય છે. સુકેશવાળી, હું તારા વચનને ચોક્કસપણે પાળીશ.
ન હ્યલ્પવીર્યો ભવતિ યો વાહાન્કુરુતે મુનીન્ । અહમારુહ્ય યાનેન ત્વામેષ્યામિ શુચિસ્મિતે
જે ઋષિઓને પોતાનું વાહન બનાવે છે, એ ઓછા બળવાળો નથી. શુચિસ્મિતે, હું એ વાહન પર બેસી તારી પાસે આવીશ.
સપ્તર્ષયો માં વક્ષ્યન્તિ સર્વે દેવર્ષયસ્તથા । સમર્થં ત્રિષુ લોકેષુ જ્ઞાત્વા માં તપસાધિકમ્
સપ્તર્ષિઓ અને બધા દેવઋષિઓ મને ઉઠાવશે, કેમ કે તેઓ જાણે છે કે ત્રણેય લોકમાં હું તપમાં શ્રેષ્ઠ અને શક્તિશાળી છું.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા તાં સુસન્તુષ્ટો વિસસર્જ હરિપ્રિયામ્ । મુનીનાહૂય સર્વાસ્તાનિત્યુવાચ સ્મરાન્વિતઃ
વ્યાસજી કહે છે: આમ કહીને, ખુશ થઈને એણે હરિપ્રિયાને વિદાય આપી અને બધા ઋષિઓને બોલાવી, મનમાં ઈચ્છા રાખી એમને કહ્યું.