અનેકકોટિજન્મોત્થપુણ્યપુઞ્જૈર્હિ લભ્યતે । ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી તામાહ પ્રણતા પુરઃ
"અનંત કરોડ જન્મના પુણ્યના ફળથી જ એ પ્રાપ્ત થાય છે." એમ કહીને, પછી દેવી સામે નમન કરતી પૌલોમીને કહ્યું.
શક્રપત્ની ભગવતીં પ્રસન્નાં પરમેશ્વરીમ્ । વાઞ્છામિ દર્શનં માતઃ પત્યુઃ પરમદુર્લભમ્
શક્રપત્નીએ પ્રસન્ન અને સર્વોચ્ચ દેવીને નમન કરીને કહ્યું: "માતા, હું મારા પતિનું, જે ખૂબ દુર્લભ છે, એ દર્શન ઈચ્છું છું."
નહુષાદ્ભયનાશં ચ સ્વપદપ્રાપણં તથા । દેવ્યુવાચ ગચ્છ ત્વમનયા દૂત્યા સાર્ધં શ્રીમાનસં સરઃ
નહુષના ભયનો અંત આવશે અને તારો પોતાનો સ્થાન પણ પાછું મળશે.
યત્ર મે મૂર્તિરચલા વિશ્વકામાભિધા મતા । તત્ર પશ્યસિ શક્રં ત્વં દુઃખિતં ભયવિહ્વલમ્
દેવી બોલી: હવે તું આ દૂત સાથે માના સરોવર પાસે જા, જ્યાં મારી અડગ મૂર્તિ વિશ્વકામા નામે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં તું દુઃખી અને ભયથી કાંપતો ઇન્દ્રને જોઈશ.
મોહયિષ્યામિ રાજાનં કાલેન કિયતા પુનઃ । સ્વસ્થા ભવ વિશાલાક્ષિ કરોમિ તવ ચેપ્સિતમ્
થોડા સમયમાં, હું એ રાજાને મોહમાં પાડી દઈશ; વિશાળ આંખવાળી, તું નિશ્ચિંત થા, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ.
ભ્રંશયિષ્યામિ ભૂપાલં મોહિતં ત્રિદશાસનાત્ । વ્યાસ ઉવાચ દેવીદૂતી તાં ગૃહીત્વા શક્રપત્નીં ત્વરાન્વિતા
હું એ મોહિત થયેલા રાજાને દેવતાના સિંહાસન પરથી નીચે ઉતારી દઈશ.
પ્રાપયામાસ સાન્નિધ્યં સ્વપત્યુઃ પરમેશ્વરીમ્ । સા દૃષ્ટ્વા તં પતિં બાલા સુરેશં ગુપ્તસંસ્થિતમ્ । મુદિતાભૂદ્વરં વીક્ષ્ય બહુકાલાભિવાઞ્છિતમ્
વ્યાસે કહ્યું: દેવીના દૂતીએ ઇન્દ્રપત્નીને ઝડપથી લઈને, પોતાના પતિ પરમેશ્વર પાસે પહોંચાડી. પોતાના પતિ, દેવોના રાજાને, છુપાઈને બેઠેલા જોઈને, એ બહુ ખુશ થઈ, કારણ કે એના દર્શન માટે એને બહુ સમયથી ઈચ્છા હતી.
નહુષસ્વર્ગચ્યુતિવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તાં વીક્ષ્ય વિપુલાપાઙ્ગીં રહઃ શોકસમન્વિતામ્ । આખણ્ડલઃ પ્રિયાં ભાર્યાં વિસ્મિતશ્ચાબ્રવીત્તદા
વ્યાસે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી, એકલી અને દુઃખી શચીને જોઈને, અખંડલએ આશ્ચર્યથી પોતાની પ્રિય પત્નીને પૂછ્યું:
કથમત્રાગતા કાન્તે કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા હ્યહમ્ । દુર્જ્ઞેયઃ સર્વભૂતાનાં સંસ્થિતોઽસ્મિ શુભાનને
પ્રિયે, તું અહીં કેવી રીતે આવી? તારે મને કેવી રીતે શોધી કાઢ્યો? હું તો બધાં જીવોથી છૂપાયેલો છું, શુભાંને.
શચ્યુવાચ દેવ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જ્ઞાતોઽસ્યદ્ય ભવાનિહ । પુનસ્તસ્યાઃ પ્રસાદેન પ્રાપ્તાસ્મિ ત્વાં દિવસ્પતે
શચીએ કહ્યું: દેવ, આજે હું દેવીની કૃપાથી તને અહીં શોધી શકી છું; અને એ જ દેવીની કૃપાથી હું તારા સુધી આવી શકી છું, સ્વર્ગના રાજા.
નહુષો નામ રાજર્ષિઃ સ્થાપિતો ભવદાસને । ત્રિદશૈર્મુનિભિશ્ચૈવ સ માં બાધતિ નિત્યશઃ
નહુષ નામનો એક રાજર્ષિ દેવતાઓ અને ઋષિઓ દ્વારા તારા સિંહાસન પર બેસાડવામાં આવ્યો છે; એ મને રોજ તકલીફ આપે છે.
પતિં માં કુરુ ચાર્વઙ્ગિ: તુરાસાહં સુરાધિપમ્ । એવં વદતિ માં પાપ્મા કિં કરોમિ બલાર્દન
મને તારી પત્ની બનાવ, સુંદરાંગી; મેં તો દેવરાજને ત્યજી દીધો છે. એ પાપી મને આવું કહે છે—હવે હું શું કરું, દુશ્મનોના વિનાશક?
ઇન્દ્ર ઉવાચ કાલાકાઙ્ક્ષી વરારોહે સંસ્થિતોઽસ્મિ યદૃચ્છયા । તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ સુસ્થિરં સ્વમનઃ કુરુ
ઇન્દ્રે કહ્યું: સુંદરે, હું તો સમયની રાહ જોઈને અહીં છું; તું પણ, કલ્યાણી, તારો મન મજબૂત રાખ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તા તેન સા દેવી પતિનાતિપ્રશંસિના । નિઃશ્વસન્ત્યાહ તં શક્રં વેપમાનાતિદુઃખિતા
વ્યાસે કહ્યું: પતિએ આવી રીતે કહ્યું ત્યારે, એ દેવી ઊંડા દુઃખમાં, ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતી અને કાંપતી, ઇન્દ્રને બોલી:
કથં તિષ્ઠે મહાભાગ પાપાત્મા માં વશાનુગામ્ । કરિષ્યતિ મદોન્મત્તો વરદાનેન ગર્વિતઃ
મહાભાગ્યશાળી, હું કેમ રહી શકું, જ્યારે એ પાપી, વરદાનના ગર્વથી અને મદમાં ચૂર, મને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે વશ કરશે?
દેવાશ્ચ મુનયઃ સર્વે મામૂચુસ્તદ્ભયાકુલાઃ । તં ભજસ્વ વરારોહે દેવરાજં સ્મરાતુરમ્
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ, ભયથી વ્યાકુળ થઈને, મને કહે છે: 'સુંદરે, પ્રેમથી પીડાતા દેવરાજની સેવા કર.'
બૃહસ્પતિસ્તુ શત્રુઘ્ન વાડવો બલવર્જિતઃ । કથં માં રક્ષિતું શક્તો ભવેદ્દેવાનુગઃ સદા
બૃહસ્પતિ, દુશ્મનોને હરાવનાર, પણ હવે તો બળવિહિન થઈ ગયો છે; એ હંમેશા દેવતાઓનો અનુયાયી છે, તો પણ મને કેવી રીતે બચાવી શકે?
તસ્માચ્ચિન્તાસ્તિ મહતી નાર્યહં વશવર્તિની । અનાથા કિં કરિષ્યામિ વિપરીતે વિધૌ વિભો
એટલે મને બહુ મોટી ચિંતા છે, કેમ કે હું પરાધીન સ્ત્રી છું; અનાથ બની, વિપરીત સમય આવે તો, હે પ્રભુ, હું શું કરું?
નાર્યસ્મ્યહં ન કુલટા ત્વચ્ચિત્તાતિપતિવ્રતા । નાસ્તિ મે શરણં તત્ર યો માં રક્ષતિ દુઃખિતામ્
હું સ્ત્રી છું, કદી ચપલ નથી; મારું મન તો તારા પર જ અડગ છે. ત્યાં તો મને કોઈ આશ્રય આપનાર નથી, દુઃખી મને કોણ બચાવશે?
ઇન્દ્ર ઉવાચ ઉપાયં પ્રબ્રવીમ્યદ્ય તં કુરુષ્વ વરાનને । શીલં તે દુઃખિતે કાલે પરિત્રાતં ભવિષ્યતિ
ઇન્દ્રે કહ્યું: આજે હું તને એક ઉપાય કહું છું, સુંદરાંને; એ તું કરજે. તારો સદ્ગુણ, આ દુઃખના સમયે, તારો રક્ષણ બનશે.
પરેણ રક્ષિતા નારી ન ભવેચ્ચ પતિવ્રતા । ઉપાયૈઃ કોટિભિઃ કામભિન્નચિત્તાતિચઞ્ચલા
બીજી કોઈએ સ્ત્રીની રક્ષા કરી હોય તો પણ, જો તેના મનમાં કામના ઘૂસી ગઈ હોય અને તે અનેક ઉપાયો શોધતી હોય, તો એ પતિપ્રતિ એકનિષ્ઠ રહેતી નથી; એવું મન બહુ ચંચળ બની જાય છે.
શીલમેવ હિ નારીણાં સદા રક્ષતિ પાપતઃ । તસ્માત્ત્વં શીલમાસ્થાય સ્થિરા ભવ શુચિસ્મિતે
સ્ત્રીઓને પાપથી સાચવતું એકમાત્ર thing એ છે તેમનું સારા સ્વભાવ; એટલે, પવિત્ર સ્મિતવાળી, તું સદાય સારા સ્વભાવને પકડી રાખ અને દૃઢ રહે.
યદા ત્વાં નહુષો રાજા બલાદાકર્ષયેત્ખલઃ । તદા ત્વં સમયં કૃત્વા ગજં વઞ્ચય ભૂપતિમ્
જ્યારે દુષ્ટ નહુષ રાજા તને બળજબરીથી ખેંચી જાય, ત્યારે તું કોઈ ઉપાય કરીને, રાજાને હાથીના બહાને છેકવી.
એકાન્તે તત્સમીપે ત્વં ગત્વા વદ મદાલસે । ઋષિયાનેન દિવ્યેન મામુપૈહિ જગત્પતે
એકાંતમાં, તેના નજીક જઈને, તું એમ કહે, 'હે જગતના સ્વામી, ઋષિના દિવ્ય વાહન પર બેસીને મારી પાસે આવો.'
એવં તવ વશે પ્રીતા ભવિષ્યામીતિ મે તતમ્ । ઇતિ તં વદ સુશ્રોણિ તદા તુ પરિમોહિતઃ
'આ રીતે, હું તારા વશમાં થઈને ખુશીથી રહીશ,' એમ તું કહે, સુશોભિત કટિવાળી; ત્યારે એ રાજા મોહમાં આવીને તારી વાત પર વિશ્વાસ કરશે.
કામાન્ધઃ સ મુનીન્ યાને યોજયિષ્યતિ પાર્થિવઃ । અવશ્યં તાપસો ભૂપં શાપદગ્ધં કરિષ્યતિ
કામમાં અંધ થયેલો એ રાજા ઋષિઓને પોતાનો વાહક બનવા આદેશ આપશે; જરૂર, એ તપસ્વી રાજાને શાપ આપશે અને તેને દહન કરશે.
સાહાય્યં જગદમ્બા તે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ । જગદમ્બાપદસ્મર્તુઃ સઙ્કટં ન કદાચન
જગદંબા તારી જરૂર મદદ કરશે—આમાં કોઈ સંશય નથી; જે કોઈ જગદંબાના ચરણોનું સ્મરણ કરે છે, તેને ક્યારેય કોઈ મુશ્કેલી આવતી નથી.
યદિ જાયેત તચ્ચાપિ જ્ઞેયં તત્સ્વસ્તયે કિલ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મણિદ્વીપાધિવાસિનીમ્
જો કંઈ બનશે, તો એ પણ તારા હિત માટે જ છે એમ સમજજે; એટલે, તું સર્વશક્તિથી મણિદ્વીપમાં વસતી માતાજીની ઉપાસના કર.
ભજ ત્વં ભુવનેશાનીં ગુરુવાક્યાનુસારતઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાખ્યાતા શચી તેન જગામ નહુષં પ્રતિ
તારાં ગુરુએ જે કહ્યું છે, એ પ્રમાણે તું ભુવનેશ્વરીની ભક્તિ કર. વ્યાસ કહે છે: આમ શચીએ એના કહેવા મુજબ નહુષ પાસે જઈ.
તથેત્યુક્ત્વાતિવિશ્વસ્તા ભાવિકાર્યે કૃતોદ્યમા । નહુષસ્તાં સમાલોક્ય મુદિતો વાક્યમબ્રવીત્
'તથા' કહીને, ભવિષ્યમાં જે થવાનું છે એમાં પૂરો વિશ્વાસ રાખીને, શચી તૈયાર થઈ. નહુષે તેને જોઈને આનંદથી કહ્યું.