વિદ્યાં પ્રાપ્ય ગુરોર્દેવી દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ । સમ્યગારાધયામાસ બલિપુષ્પાર્ચનૈઃ શુભૈ
ગુરુ પાસેથી વિદ્યા મેળવી, પૌલોમીએ શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રી ભુવનેશ્વરી દેવીની શુભ ફૂલો અને હવનથી પૂજા કરી.
ત્યક્તાન્યભોગસમ્ભારા તાપસીવેષધારિણી । ચકાર પૂજનં દેવ્યાઃ પ્રિયદર્શનલાલસા
પૌલોમીએ બધા અન્ય ભોગ ત્યજી, તપસ્વીની જેમ વેશ ધારણ કર્યો અને પોતાના પ્રિયના દર્શન માટે દેવીની પૂજા કરવા લાગી.
કાલેન કિયતા તુષ્ટા પ્રત્યક્ષં દર્શનં દદૌ । સૌમ્યરૂપધરા દેવી વરદા હંસવાહિની
થોડા સમય પછી, પ્રસન્ન થયેલી દેવી પૌલોમીને સૌમ્ય રૂપે, હંસ પર આરૂઢ, વરદાન આપનારી રૂપે, પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યા.
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશા ચન્દ્રકોટિસુશીતલા । વિદ્યુત્કોટિસમાનાભા ચતુર્વેદસમન્વિતા
દેવીનો તેજ દસ કરોડ સૂર્ય જેટલો તેજસ્વી હતો, દસ કરોડ ચંદ્ર જેટલી શીતળ, દસ કરોડ વીજળી જેવી ઝળહળતી અને ચારેય વેદોથી યુક્ત હતી.
પાશાંકુશાભયવરાન્દધતી નિજબાહુભિઃ । આપાદલમ્બિનીં સ્વચ્છાં મુક્તામાલાં ચ બિભ્રતી
દેવી પોતાના હાથમાં પાસ, અંકુશ, અભયમુદ્રા અને વરમુદ્રા ધારણ કરેલા હતા. એના પગ સુધી લંબાતી, નિર્મળ મુક્તાની માળા પહેરેલી હતી.
પ્રસન્તસ્મેરવદના લોચનત્રયભૂષિતા । આબ્રહ્મકીટજનની કરુણામૃતસાગરા
દેવીનું મુખ શાંત અને સ્મિતભર્યું હતું, ત્રણ આંખોથી શોભિત. એ બ્રહ્માથી માંડીને નાના જીવ સુધી બધાની માતા અને કરુણારસના સાગર હતી.
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકા પરમેશ્વરી । સૌમ્યાનન્તરસૈર્યુક્તસ્તનદ્વયવિરાજિતા
એ અનંત કરોડ બ્રહ્માંડની સ્વામિની, સર્વોચ્ચ શક્તિ છે. અનંત સૌમ્ય ગુણોથી યુક્ત, એના બંને સ્તન તેજથી ભરીને ઝગમગતા હતા.
સર્વેશ્વરી ચ સર્વજ્ઞા કૂટસ્થાક્ષરરૂપિણી । તામુવાચ પ્રસન્ના સા શક્રપત્નીં કૃતોદ્યમામ્
એ સર્વની સ્વામિની, સર્વજ્ઞા અને અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવનારી છે. પ્રસન્ન થઈ, એણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રયત્ન કરનાર શક્રપત્નીને કહ્યું.
મેઘગમ્ભીરશબ્દેન મુદમાદદતી ભૃશમ્ । દેવ્યુવાચ વરં વરય સુશ્રોણિ વાઞ્છિતં શક્રવલ્લભે
મેઘ જેવો ગૂંજતો અવાજ કરીને, આનંદ આપતી દેવી બોલી: "શુભ કટિવાળી, શક્રપ્રિય, તું જે ઇચ્છે છે એ વર માગ."
દદામ્યદ્ય પ્રસન્નાસ્મિ પૂજિતા સુભૃશં ત્વયા । વરદાહં સમાયાતા દર્શનં સહજં ન મે
"આજે હું તારી પૂજાથી ખૂબ પ્રસન્ન છું. હું વરદાન આપનારી અહીં આવી છું. મારું દર્શન સહેલાઈથી મળતું નથી."
અનેકકોટિજન્મોત્થપુણ્યપુઞ્જૈર્હિ લભ્યતે । ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી તામાહ પ્રણતા પુરઃ
"અનંત કરોડ જન્મના પુણ્યના ફળથી જ એ પ્રાપ્ત થાય છે." એમ કહીને, પછી દેવી સામે નમન કરતી પૌલોમીને કહ્યું.
શક્રપત્ની ભગવતીં પ્રસન્નાં પરમેશ્વરીમ્ । વાઞ્છામિ દર્શનં માતઃ પત્યુઃ પરમદુર્લભમ્
શક્રપત્નીએ પ્રસન્ન અને સર્વોચ્ચ દેવીને નમન કરીને કહ્યું: "માતા, હું મારા પતિનું, જે ખૂબ દુર્લભ છે, એ દર્શન ઈચ્છું છું."
નહુષાદ્ભયનાશં ચ સ્વપદપ્રાપણં તથા । દેવ્યુવાચ ગચ્છ ત્વમનયા દૂત્યા સાર્ધં શ્રીમાનસં સરઃ
નહુષના ભયનો અંત આવશે અને તારો પોતાનો સ્થાન પણ પાછું મળશે.
યત્ર મે મૂર્તિરચલા વિશ્વકામાભિધા મતા । તત્ર પશ્યસિ શક્રં ત્વં દુઃખિતં ભયવિહ્વલમ્
દેવી બોલી: હવે તું આ દૂત સાથે માના સરોવર પાસે જા, જ્યાં મારી અડગ મૂર્તિ વિશ્વકામા નામે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં તું દુઃખી અને ભયથી કાંપતો ઇન્દ્રને જોઈશ.
મોહયિષ્યામિ રાજાનં કાલેન કિયતા પુનઃ । સ્વસ્થા ભવ વિશાલાક્ષિ કરોમિ તવ ચેપ્સિતમ્
થોડા સમયમાં, હું એ રાજાને મોહમાં પાડી દઈશ; વિશાળ આંખવાળી, તું નિશ્ચિંત થા, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ.
ભ્રંશયિષ્યામિ ભૂપાલં મોહિતં ત્રિદશાસનાત્ । વ્યાસ ઉવાચ દેવીદૂતી તાં ગૃહીત્વા શક્રપત્નીં ત્વરાન્વિતા
હું એ મોહિત થયેલા રાજાને દેવતાના સિંહાસન પરથી નીચે ઉતારી દઈશ.
પ્રાપયામાસ સાન્નિધ્યં સ્વપત્યુઃ પરમેશ્વરીમ્ । સા દૃષ્ટ્વા તં પતિં બાલા સુરેશં ગુપ્તસંસ્થિતમ્ । મુદિતાભૂદ્વરં વીક્ષ્ય બહુકાલાભિવાઞ્છિતમ્
વ્યાસે કહ્યું: દેવીના દૂતીએ ઇન્દ્રપત્નીને ઝડપથી લઈને, પોતાના પતિ પરમેશ્વર પાસે પહોંચાડી. પોતાના પતિ, દેવોના રાજાને, છુપાઈને બેઠેલા જોઈને, એ બહુ ખુશ થઈ, કારણ કે એના દર્શન માટે એને બહુ સમયથી ઈચ્છા હતી.
નહુષસ્વર્ગચ્યુતિવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તાં વીક્ષ્ય વિપુલાપાઙ્ગીં રહઃ શોકસમન્વિતામ્ । આખણ્ડલઃ પ્રિયાં ભાર્યાં વિસ્મિતશ્ચાબ્રવીત્તદા
વ્યાસે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી, એકલી અને દુઃખી શચીને જોઈને, અખંડલએ આશ્ચર્યથી પોતાની પ્રિય પત્નીને પૂછ્યું:
કથમત્રાગતા કાન્તે કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા હ્યહમ્ । દુર્જ્ઞેયઃ સર્વભૂતાનાં સંસ્થિતોઽસ્મિ શુભાનને
પ્રિયે, તું અહીં કેવી રીતે આવી? તારે મને કેવી રીતે શોધી કાઢ્યો? હું તો બધાં જીવોથી છૂપાયેલો છું, શુભાંને.
શચ્યુવાચ દેવ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જ્ઞાતોઽસ્યદ્ય ભવાનિહ । પુનસ્તસ્યાઃ પ્રસાદેન પ્રાપ્તાસ્મિ ત્વાં દિવસ્પતે
શચીએ કહ્યું: દેવ, આજે હું દેવીની કૃપાથી તને અહીં શોધી શકી છું; અને એ જ દેવીની કૃપાથી હું તારા સુધી આવી શકી છું, સ્વર્ગના રાજા.
નહુષો નામ રાજર્ષિઃ સ્થાપિતો ભવદાસને । ત્રિદશૈર્મુનિભિશ્ચૈવ સ માં બાધતિ નિત્યશઃ
નહુષ નામનો એક રાજર્ષિ દેવતાઓ અને ઋષિઓ દ્વારા તારા સિંહાસન પર બેસાડવામાં આવ્યો છે; એ મને રોજ તકલીફ આપે છે.
પતિં માં કુરુ ચાર્વઙ્ગિ: તુરાસાહં સુરાધિપમ્ । એવં વદતિ માં પાપ્મા કિં કરોમિ બલાર્દન
મને તારી પત્ની બનાવ, સુંદરાંગી; મેં તો દેવરાજને ત્યજી દીધો છે. એ પાપી મને આવું કહે છે—હવે હું શું કરું, દુશ્મનોના વિનાશક?
ઇન્દ્ર ઉવાચ કાલાકાઙ્ક્ષી વરારોહે સંસ્થિતોઽસ્મિ યદૃચ્છયા । તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ સુસ્થિરં સ્વમનઃ કુરુ
ઇન્દ્રે કહ્યું: સુંદરે, હું તો સમયની રાહ જોઈને અહીં છું; તું પણ, કલ્યાણી, તારો મન મજબૂત રાખ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્તા તેન સા દેવી પતિનાતિપ્રશંસિના । નિઃશ્વસન્ત્યાહ તં શક્રં વેપમાનાતિદુઃખિતા
વ્યાસે કહ્યું: પતિએ આવી રીતે કહ્યું ત્યારે, એ દેવી ઊંડા દુઃખમાં, ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતી અને કાંપતી, ઇન્દ્રને બોલી:
કથં તિષ્ઠે મહાભાગ પાપાત્મા માં વશાનુગામ્ । કરિષ્યતિ મદોન્મત્તો વરદાનેન ગર્વિતઃ
મહાભાગ્યશાળી, હું કેમ રહી શકું, જ્યારે એ પાપી, વરદાનના ગર્વથી અને મદમાં ચૂર, મને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે વશ કરશે?
દેવાશ્ચ મુનયઃ સર્વે મામૂચુસ્તદ્ભયાકુલાઃ । તં ભજસ્વ વરારોહે દેવરાજં સ્મરાતુરમ્
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ, ભયથી વ્યાકુળ થઈને, મને કહે છે: 'સુંદરે, પ્રેમથી પીડાતા દેવરાજની સેવા કર.'
બૃહસ્પતિસ્તુ શત્રુઘ્ન વાડવો બલવર્જિતઃ । કથં માં રક્ષિતું શક્તો ભવેદ્દેવાનુગઃ સદા
બૃહસ્પતિ, દુશ્મનોને હરાવનાર, પણ હવે તો બળવિહિન થઈ ગયો છે; એ હંમેશા દેવતાઓનો અનુયાયી છે, તો પણ મને કેવી રીતે બચાવી શકે?
તસ્માચ્ચિન્તાસ્તિ મહતી નાર્યહં વશવર્તિની । અનાથા કિં કરિષ્યામિ વિપરીતે વિધૌ વિભો
એટલે મને બહુ મોટી ચિંતા છે, કેમ કે હું પરાધીન સ્ત્રી છું; અનાથ બની, વિપરીત સમય આવે તો, હે પ્રભુ, હું શું કરું?
નાર્યસ્મ્યહં ન કુલટા ત્વચ્ચિત્તાતિપતિવ્રતા । નાસ્તિ મે શરણં તત્ર યો માં રક્ષતિ દુઃખિતામ્
હું સ્ત્રી છું, કદી ચપલ નથી; મારું મન તો તારા પર જ અડગ છે. ત્યાં તો મને કોઈ આશ્રય આપનાર નથી, દુઃખી મને કોણ બચાવશે?
ઇન્દ્ર ઉવાચ ઉપાયં પ્રબ્રવીમ્યદ્ય તં કુરુષ્વ વરાનને । શીલં તે દુઃખિતે કાલે પરિત્રાતં ભવિષ્યતિ
ઇન્દ્રે કહ્યું: આજે હું તને એક ઉપાય કહું છું, સુંદરાંને; એ તું કરજે. તારો સદ્ગુણ, આ દુઃખના સમયે, તારો રક્ષણ બનશે.