પ્રાપ્સ્યત્યચિરકાલેન સ્વમાસનમનુત્તમમ્ । તે તુ શ્રુત્વા શુભાં વાણીં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ
'એ ટૂંક સમયમાં પોતાનું ઉત્તમ સ્થાન મેળવે છે. વિષ્ણુના શુભ વચન સાંભળીને, જે તેજસ્વી હતા,'
જગ્મુસ્તં દેશમનિશં યત્રાસ્તે પાકશાસનઃ । તમાશ્વાસ્ય સુરાઃ શક્રં બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ
'તેઓ રાત-દિવસ એ જગ્યાએ ગયા જ્યાં ઇન્દ્ર હતો. બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં દેવતાઓએ ઇન્દ્રને આશ્વાસન આપ્યું.'
કારયામાસુરખિલં હયમેધં મહાક્રતુમ્ । વિભજ્ય બ્રહ્મહત્યાં તુ વૃક્ષેષુ ચ નદીષુ ચ
'દેવોએ મહાયજ્ઞ અશ્વમેઘ પૂર્ણ કર્યો. બ્રાહ્મણ હત્યાનું પાપ વૃક્ષો અને નદીઓમાં વહેચી દીધું.'
પર્વતેષુ પૃથિવ્યાં ચ સ્ત્રીષુ ચૈવાક્ષિપદ્વિભુઃ । તાં વિસૃજ્ય ચ ભૂતેષુ વિપાપઃ પાકશાસનઃ
'પર્વતો, ધરતી અને સ્ત્રીઓમાં પણ ભગવાને એ પાપ ફેંકી દીધું. એ બધામાં વિતરણ કર્યા પછી ઇન્દ્ર નિષ્પાપ થયો.'
વિજ્વરઃ સમભૂદ્ભૂયઃ કાલાકાઙ્ક્ષી સ્થિતો જલે । અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પદ્મનાલે વ્યતિષ્ઠત
એ વ્યક્તિને હવે તાવ નહોતો, પણ એ પાણીમાં રહીને સમયની રાહ જોઈ રહ્યો હતો. બધાં જીવોથી અદૃશ્ય રહીને એ કમળના ડાંઠમાં વસતો રહ્યો.
દેવાસ્તુ નિર્ગતાઃ સ્થાને કૃત્વા કાર્યં તદદ્ભુતમ્ । પૌલોમી તુ ગુરું પ્રાહ દુઃખિતા વિરહાકુલા
દેવતાઓએ એ અદ્ભુત કાર્ય પૂર્ણ કરીને પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા. પણ પૌલોમીએ, વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, પોતાના ગુરુને પુછ્યું.
કૃતયજ્ઞોઽપિ મે ભર્તા કિમદૃશ્યઃ પુરન્દરઃ । કથં દ્રક્ષ્યે પ્રિયં સ્વામિંસ્તમુપાયં વદસ્વ મે
"મારા પતિ પુરંદરે યજ્ઞ કર્યા છતાં કેમ અદૃશ્ય છે? પ્રભુ, મને કહો કે હું મારા પ્રિય પતિને કેવી રીતે જોઈ શકું?"
બૃહસ્પતિરુવાચ ત્વમારાધય પૌલોમિ દેવીં ભગવતીં શિવામ્ । દર્શયિષ્યતિ તે નાથં દેવી વિગતકલ્મષમ્
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: "પૌલોમિ, તું દેવી ભગવતી શિવાની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કર. પાપરહિત દેવી તને તારો પતિ દર્શન આપશે."
આરાધિતા જગદ્ધાત્રી નહુષં વારયિષ્યતિ । મોહયિત્વા નૃપં સ્થાનાત્પાતયિષ્યતિ ચામ્બિકા
"જગતની માતાને ભક્તિપૂર્વક પૂજવાથી, અંબિકા નહુષને રોકી દેશે; રાજાને મોહમાં પાડી, એને પદ પરથી ઉતારી દેશે."
ઇત્યુક્તા સા તદા તેન પુલોમતનયા નૃપ । જગ્રાહ મન્ત્રં વિધિવદ્ગુરોર્દેવ્યાઃ સસાધનમ્
એ રીતે ગુરુએ કહ્યાના પછી, પુલોમાની પુત્રી પૌલોમીએ વિધિપૂર્વક દેવીની પૂજા માટે મંત્ર અને સાધન ગુરુ પાસેથી પ્રાપ્ત કર્યા.
વિદ્યાં પ્રાપ્ય ગુરોર્દેવી દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ । સમ્યગારાધયામાસ બલિપુષ્પાર્ચનૈઃ શુભૈ
ગુરુ પાસેથી વિદ્યા મેળવી, પૌલોમીએ શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રી ભુવનેશ્વરી દેવીની શુભ ફૂલો અને હવનથી પૂજા કરી.
ત્યક્તાન્યભોગસમ્ભારા તાપસીવેષધારિણી । ચકાર પૂજનં દેવ્યાઃ પ્રિયદર્શનલાલસા
પૌલોમીએ બધા અન્ય ભોગ ત્યજી, તપસ્વીની જેમ વેશ ધારણ કર્યો અને પોતાના પ્રિયના દર્શન માટે દેવીની પૂજા કરવા લાગી.
કાલેન કિયતા તુષ્ટા પ્રત્યક્ષં દર્શનં દદૌ । સૌમ્યરૂપધરા દેવી વરદા હંસવાહિની
થોડા સમય પછી, પ્રસન્ન થયેલી દેવી પૌલોમીને સૌમ્ય રૂપે, હંસ પર આરૂઢ, વરદાન આપનારી રૂપે, પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યા.
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશા ચન્દ્રકોટિસુશીતલા । વિદ્યુત્કોટિસમાનાભા ચતુર્વેદસમન્વિતા
દેવીનો તેજ દસ કરોડ સૂર્ય જેટલો તેજસ્વી હતો, દસ કરોડ ચંદ્ર જેટલી શીતળ, દસ કરોડ વીજળી જેવી ઝળહળતી અને ચારેય વેદોથી યુક્ત હતી.
પાશાંકુશાભયવરાન્દધતી નિજબાહુભિઃ । આપાદલમ્બિનીં સ્વચ્છાં મુક્તામાલાં ચ બિભ્રતી
દેવી પોતાના હાથમાં પાસ, અંકુશ, અભયમુદ્રા અને વરમુદ્રા ધારણ કરેલા હતા. એના પગ સુધી લંબાતી, નિર્મળ મુક્તાની માળા પહેરેલી હતી.
પ્રસન્તસ્મેરવદના લોચનત્રયભૂષિતા । આબ્રહ્મકીટજનની કરુણામૃતસાગરા
દેવીનું મુખ શાંત અને સ્મિતભર્યું હતું, ત્રણ આંખોથી શોભિત. એ બ્રહ્માથી માંડીને નાના જીવ સુધી બધાની માતા અને કરુણારસના સાગર હતી.
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકા પરમેશ્વરી । સૌમ્યાનન્તરસૈર્યુક્તસ્તનદ્વયવિરાજિતા
એ અનંત કરોડ બ્રહ્માંડની સ્વામિની, સર્વોચ્ચ શક્તિ છે. અનંત સૌમ્ય ગુણોથી યુક્ત, એના બંને સ્તન તેજથી ભરીને ઝગમગતા હતા.
સર્વેશ્વરી ચ સર્વજ્ઞા કૂટસ્થાક્ષરરૂપિણી । તામુવાચ પ્રસન્ના સા શક્રપત્નીં કૃતોદ્યમામ્
એ સર્વની સ્વામિની, સર્વજ્ઞા અને અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવનારી છે. પ્રસન્ન થઈ, એણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રયત્ન કરનાર શક્રપત્નીને કહ્યું.
મેઘગમ્ભીરશબ્દેન મુદમાદદતી ભૃશમ્ । દેવ્યુવાચ વરં વરય સુશ્રોણિ વાઞ્છિતં શક્રવલ્લભે
મેઘ જેવો ગૂંજતો અવાજ કરીને, આનંદ આપતી દેવી બોલી: "શુભ કટિવાળી, શક્રપ્રિય, તું જે ઇચ્છે છે એ વર માગ."
દદામ્યદ્ય પ્રસન્નાસ્મિ પૂજિતા સુભૃશં ત્વયા । વરદાહં સમાયાતા દર્શનં સહજં ન મે
"આજે હું તારી પૂજાથી ખૂબ પ્રસન્ન છું. હું વરદાન આપનારી અહીં આવી છું. મારું દર્શન સહેલાઈથી મળતું નથી."
અનેકકોટિજન્મોત્થપુણ્યપુઞ્જૈર્હિ લભ્યતે । ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી તામાહ પ્રણતા પુરઃ
"અનંત કરોડ જન્મના પુણ્યના ફળથી જ એ પ્રાપ્ત થાય છે." એમ કહીને, પછી દેવી સામે નમન કરતી પૌલોમીને કહ્યું.
શક્રપત્ની ભગવતીં પ્રસન્નાં પરમેશ્વરીમ્ । વાઞ્છામિ દર્શનં માતઃ પત્યુઃ પરમદુર્લભમ્
શક્રપત્નીએ પ્રસન્ન અને સર્વોચ્ચ દેવીને નમન કરીને કહ્યું: "માતા, હું મારા પતિનું, જે ખૂબ દુર્લભ છે, એ દર્શન ઈચ્છું છું."
નહુષાદ્ભયનાશં ચ સ્વપદપ્રાપણં તથા । દેવ્યુવાચ ગચ્છ ત્વમનયા દૂત્યા સાર્ધં શ્રીમાનસં સરઃ
નહુષના ભયનો અંત આવશે અને તારો પોતાનો સ્થાન પણ પાછું મળશે.
યત્ર મે મૂર્તિરચલા વિશ્વકામાભિધા મતા । તત્ર પશ્યસિ શક્રં ત્વં દુઃખિતં ભયવિહ્વલમ્
દેવી બોલી: હવે તું આ દૂત સાથે માના સરોવર પાસે જા, જ્યાં મારી અડગ મૂર્તિ વિશ્વકામા નામે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં તું દુઃખી અને ભયથી કાંપતો ઇન્દ્રને જોઈશ.
મોહયિષ્યામિ રાજાનં કાલેન કિયતા પુનઃ । સ્વસ્થા ભવ વિશાલાક્ષિ કરોમિ તવ ચેપ્સિતમ્
થોડા સમયમાં, હું એ રાજાને મોહમાં પાડી દઈશ; વિશાળ આંખવાળી, તું નિશ્ચિંત થા, હું તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ.
ભ્રંશયિષ્યામિ ભૂપાલં મોહિતં ત્રિદશાસનાત્ । વ્યાસ ઉવાચ દેવીદૂતી તાં ગૃહીત્વા શક્રપત્નીં ત્વરાન્વિતા
હું એ મોહિત થયેલા રાજાને દેવતાના સિંહાસન પરથી નીચે ઉતારી દઈશ.
પ્રાપયામાસ સાન્નિધ્યં સ્વપત્યુઃ પરમેશ્વરીમ્ । સા દૃષ્ટ્વા તં પતિં બાલા સુરેશં ગુપ્તસંસ્થિતમ્ । મુદિતાભૂદ્વરં વીક્ષ્ય બહુકાલાભિવાઞ્છિતમ્
વ્યાસે કહ્યું: દેવીના દૂતીએ ઇન્દ્રપત્નીને ઝડપથી લઈને, પોતાના પતિ પરમેશ્વર પાસે પહોંચાડી. પોતાના પતિ, દેવોના રાજાને, છુપાઈને બેઠેલા જોઈને, એ બહુ ખુશ થઈ, કારણ કે એના દર્શન માટે એને બહુ સમયથી ઈચ્છા હતી.
નહુષસ્વર્ગચ્યુતિવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તાં વીક્ષ્ય વિપુલાપાઙ્ગીં રહઃ શોકસમન્વિતામ્ । આખણ્ડલઃ પ્રિયાં ભાર્યાં વિસ્મિતશ્ચાબ્રવીત્તદા
વ્યાસે કહ્યું: વિશાળ આંખોવાળી, એકલી અને દુઃખી શચીને જોઈને, અખંડલએ આશ્ચર્યથી પોતાની પ્રિય પત્નીને પૂછ્યું:
કથમત્રાગતા કાન્તે કથં જ્ઞાતસ્ત્વયા હ્યહમ્ । દુર્જ્ઞેયઃ સર્વભૂતાનાં સંસ્થિતોઽસ્મિ શુભાનને
પ્રિયે, તું અહીં કેવી રીતે આવી? તારે મને કેવી રીતે શોધી કાઢ્યો? હું તો બધાં જીવોથી છૂપાયેલો છું, શુભાંને.
શચ્યુવાચ દેવ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જ્ઞાતોઽસ્યદ્ય ભવાનિહ । પુનસ્તસ્યાઃ પ્રસાદેન પ્રાપ્તાસ્મિ ત્વાં દિવસ્પતે
શચીએ કહ્યું: દેવ, આજે હું દેવીની કૃપાથી તને અહીં શોધી શકી છું; અને એ જ દેવીની કૃપાથી હું તારા સુધી આવી શકી છું, સ્વર્ગના રાજા.