અન્યથા ન હિ તુષ્યેઽહં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ । વિનયાદ્વા બલાદ્વાપિ તામાશુ પ્રાપયન્ત્વિહ
નહીંતર હું સંતોષીશ નહીં—આ હું સાચું કહું છું. વિનંતીથી કે જોરથી, એને તરત અહીં લાવો.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા । તમૂચુશ્ચાતિસન્ત્રસ્તા નહુષં મદનાતુરમ્
એના આ શબ્દો સાંભળી, દેવો અને ઋષિઓ ખૂબ ડરીને, કામથી પીડાયેલા નહુષને કહ્યું.
ઇન્દ્રાણીમાનયિષ્યામઃ સામપૂર્વં તવાન્તિકમ્ । ઇત્યુક્ત્વા તે તદા જગ્મુર્બૃહસ્પતિનિકેતનમ્
'અમે સૌપ્રથમ ઇન્દ્રાણીને પ્રેમથી બોલાવીને તારી પાસે લાવશું.' એમ કહી તેઓ બૃહસ્પતિના ઘેર ગયા.
વ્યાસ ઉવાચ તે ગત્વાઙ્ગિરસઃ પુત્રં પ્રોચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સુરાઃ । જાનીમઃ શરણં પ્રાપ્તામિન્દ્રાણીં તવ વેશ્મનિ
વ્યાસ કહે છે: તેઓ ત્યાં જઈને, અંગિરસના પુત્રને હાથ જોડીને કહ્યું: 'અમે જાણીએ છીએ કે ઇન્દ્રાણી તારી પાસે આશ્રયમાં છે.'
સા દેયા નહુષાયાદ્ય વાસવોઽસૌ કૃતો યતઃ । વૃણોત્વિયં વરારોહા પતિત્વે વરવર્ણિની
'આજે એને નહુષને આપવી જ પડશે, કારણ કે હવે એ દેવોના રાજા બન્યો છે. આ સુંદર સ્ત્રીએ પતિ તરીકે એને પસંદ કરવો જોઈએ.'
બૃહસ્પતિઃ સુરાનાહ તચ્છ્રુત્વા દારુણં વચઃ । નાહં ત્યક્ષ્યે તુ પૌલોમીં સતીં ચ શરણાગતામ્
બૃહસ્પતિએ એ કઠોર વચન સાંભળી દેવોને કહ્યું: 'હું પવિત્ર અને આશ્રય લીધેલી પૌલોમીને છોડતો નહીં.'
દેવા ઊચુઃ ઉપાયોઽન્યઃ પ્રકર્તવ્યો યેન સોઽદ્ય પ્રસીદતિ । અન્યથા કોપસંયુક્તો દુરારાધ્યો ભવિષ્યતિ
દેવોએ કહ્યું: 'એને આજે પ્રસન્ન થાય એવો બીજો ઉપાય શોધવો પડશે. નહીં તો એ ગુસ્સે થશે તો શાંત કરવો બહુ મુશ્કેલ થશે.'
ગુરુરુવાચ તત્ર ગત્વા શચી ભૂપં પ્રલોભ્ય વચસા ભૃશમ્ । કરોતુ સમયં બાલા પતિં જ્ઞાત્વા મૃતં ભજે
ગુરુએ કહ્યું: 'શચી ત્યાં જઈને, મીઠા શબ્દોથી રાજાને લલચાવે. એ યુવતી જાણે છે કે પતિ જીવિત છે, તો શરત રાખે કે પછી સ્વીકારશે.'
ઇન્દ્રે જીવતિ મે કાન્તે કથમન્યં કરોમ્યહમ્ । અન્વેષણાર્થં ગન્તવ્યં મયા તસ્ય મહાત્મનઃ
'મારા પ્રિય પતિ ઇન્દ્ર જીવતા હોય ત્યારે હું બીજાને કેમ સ્વીકારું? મને એ મહાન આત્માને શોધવા જવું જ પડશે.'
ઇતિ સા સમયં કૃત્વા વઞ્ચયિત્વા ચ ભૂપતિમ્ । ભર્તુરાનયને યત્નં કરોતુ મમ વાક્યતઃ
'આ રીતે શરત રાખીને અને રાજાને છેતી કરીને, એ મારા કહેવા મુજબ પતિને લાવવાનો પ્રયત્ન કરે.'
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મે સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ । નહુષં સહિતા જગ્મુરિન્દ્રપત્ન્યા દિવૌકસઃ
આ રીતે નક્કી કરીને, બૃહસ્પતિના આગેવાનીમાં બધા દેવો ઇન્દ્રપત્ની સાથે મળીને નહુષ પાસે ગયા.
તાનાગતાન્મમીક્ષ્યાહ તદા કૃત્રિમવાસવઃ । જહર્ષ ચ મુદાયુક્તસ્તાં વીક્ષ્ય મુદિતોઽબ્રવીત્
તેઓ આવ્યા એ જોઈને, ખોટા ઇન્દ્રે આનંદ કર્યો અને ખુશીથી એને જોઈને આનંદભેર બોલ્યો.
અદ્યાસ્મિ વાસવઃ કાન્તે ભજ માં ચારુલોચને । પતિત્વે સર્વલોકસ્ય પૂજ્યોઽહં વિહિતઃ સુરૈઃ
'આજે હું ઇન્દ્ર છું, સુંદર આંખવાળી, તું મને સ્વીકાર. દેવોએ મને સર્વલોકના પતિ અને પૂજ્ય બનાવ્યો છે.'
ઇત્યુક્તા સા નૃપં પ્રાહ વેપમાના ત્રપાયુતા । વરમિચ્છામ્યહં રાજંસ્ત્વત્તઃ પ્રાપ્તં સુરેશ્વર
એમ સાંભળી, એ લજ્જાથી કાંપતી હતી અને રાજાને કહ્યું: 'દેવોના સ્વામી, હું તારી પાસેથી એક વર માંગું છું.'
કિઞ્ચિત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્કુર્વે વિનિર્ણયમ્ । ઇન્દ્રોઽસ્તીતિ ન વાસ્તીતિ સન્દેહો મે હૃદિ સ્થિતઃ
'થોડો સમય રાહ જો, જ્યાં સુધી હું નક્કી ન કરી લઉં. મારાં હૃદયમાં એ સંશય છે કે ઇન્દ્ર જીવતો છે કે નહીં.'
તતસ્ત્વાં સમુપસ્થાસ્યે કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનિ । તાવત્ક્ષમસ્વ રાજેન્દ્ર સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
'જ્યારે હું મનમાં નક્કી કરી લઉં, પછી તારી પાસે આવીશ. ત્યાં સુધી, રાજાધિરાજ, થોડી સહનશીલતા રાખ—આ હું તને સાચું કહું છું.'
ન હિ વિજ્ઞાયતે શક્રો નષ્ટઃ કિં વા ક્વ વા ગતઃ । એવમુક્તઃ સ ચેન્દ્રાણ્યા નહુષઃ પ્રીતિમાનભૂત્
કોઈને ખબર નથી કે ઇન્દ્ર ક્યાં ગયો કે તેને શું થયું. ઇન્દ્રાણી પાસેથી આ સાંભળીને નહુષ ખૂબ ખુશ થયો.
વ્યસર્જયત્સ તાં દેવીં તથેત્યુક્ત્વા મુદાન્વિતઃ । સા વિસૃષ્ટા નૃપેણાશુ ગત્વા પ્રાહ સુરાન્સતી
નહુષે આનંદપૂર્વક 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને એ દેવીને વિદાય આપી. રાજાએ મુક્ત કરતાં જ, એ સતીએ ઝડપથી જઈને દેવતાઓને બધું કહ્યું.
ઇન્દ્રસ્યાગમને યત્નં કુરુતાદ્ય કૃતોદ્યમાઃ । શ્રુત્વા તદ્વચનં દેવા ઇન્દ્રાણ્યા રસવચ્છુચિ
'આજે ઇન્દ્રની વાપસી માટે પૂરી મહેનત કરો, દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કરો.' ઇન્દ્રાણીના આ વચન સાંભળીને દેવતાઓ શાંતિથી અને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા.
મન્ત્રયામાસુરેકાગ્રાઃ શક્રાર્થં નૃપસત્તમ । તે ગત્વા વૈષ્ણવં ધામ તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્
દેવતાઓએ ઇન્દ્રના હિત માટે એકાગ્ર ચિત્તથી વિચાર કર્યો. પછી તેઓ વૈષ્ણવ ધામે ગયા અને પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી.
આદિદેવં જગન્નાથં શરણાગતવત્સલમ્ । ઊચુશ્ચૈનં સમુદ્વિગ્ના વાક્યં વાક્યવિશારદાઃ
તેમણે જગન્નાથ, સર્વપ્રથમ દેવ અને આશ્રય લેનાર પર દયા ધરાવનારા ભગવાનને સંબોધ્યા. દુઃખી હૃદયથી અને સારા શબ્દોમાં તેમણે પ્રાર્થના કરી.
દેવદેવ સુરપતિર્બ્રહ્મહત્યાપ્રપીડિતઃ । અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં ક્વાપિ તિષ્ઠતિ વાસવઃ
'દેવોના દેવ, અમારો સ્વામી ઇન્દ્ર બ્રાહ્મણ હત્યાના પાપથી પીડાઈ રહ્યો છે. તે બધાને અદૃશ્ય છે અને ક્યાંક અજાણ્યા સ્થળે છે.'
ત્વદ્ધિયા નિહતે વિપ્રે બ્રહ્મહત્યા કુતઃ પ્રભો । ત્વં ગતિસ્તસ્ય ભગવન્નસ્માકં ચ તથૈવ હિ
'પ્રભુ, આપની ઇચ્છાથી બ્રાહ્મણનું વધ થયું, તો પછી બ્રાહ્મણ હત્યાનું પાપ કેમ? ભગવાન, આપ જ અમારો અને તેનો સાચો આશ્રય છો.'
ત્રાહિ નઃ પરમાપન્નાન્મોક્ષં તસ્ય વિનિર્દિશ । દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા કાતરં વિષ્ણુરબ્રવીત્
'અમને આ ભારે સંકટમાંથી બચાવો અને તેને મુક્તિનો માર્ગ બતાવો.' દેવતાઓના ચિંતિત વચન સાંભળીને વિષ્ણુએ જવાબ આપ્યો.
યજતામશ્વમેધેન શક્રપાપનિવૃત્તયે । પુણ્યેન હયમેધેન પાવિતઃ પાકશાસનઃ
'ઇન્દ્રના પાપને દૂર કરવા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરો. આ યજ્ઞના પુણ્યથી ઇન્દ્ર શુદ્ધ થશે.'
પુનરેષ્યતિ દેવાનામિન્દ્રત્વમકુતોભયઃ । હયમેધેન સન્તુષ્ટા દેવી શ્રીજગદમ્બિકા
'પછી તે ફરીથી નિર્ભય બનીને દેવતાઓનો રાજપદ મેળવે છે. અશ્વમેઘથી જગદંબા પણ પ્રસન્ન થશે.'
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ નાશયિષ્યત્યસંશયમ્ । યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ પાપજાલં વિનશ્યતિ
'તેના સ્મરણથી જ બ્રાહ્મણ હત્યા જેવા પાપો નિશ્ચયે નાશ પામે છે. માત્ર તેનું સ્મરણ કરવાથી જ પાપનો જાળ વિઘટે છે.'
કિં પુનર્વાજિમેધેન તત્પ્રીત્યર્થં કૃતેન ચ । ઇન્દ્રાણી કુરુતાન્નિત્યં ભગવત્યાઃ પ્રપૂજનમ્
'તો પછી, જો અશ્વમેઘ તેની પ્રસન્નતા માટે કરવામાં આવે તો શું કહેવું? ઇન્દ્રાણી, તું હંમેશા ભગવતીની પૂજા કર.'
આરાધનં શિવાયાસ્તુ સુખકારિ ભવિષ્યતિ । નહુષોઽપિ જગન્માતુર્માયયા મોહિતઃ કિલ
'શિવાની આરાધના સુખ આપનારી છે. નહુષ પણ જગદમ્બાની માયાથી મોહિત થયો હતો.'
વિનાશં સ્વકૃતેનાશુ ગમિષ્યત્યેનસા સુરાઃ । પાવિતશ્ચાશ્વમેધેન તુરાષાડપિ વૈભવમ્
'એ પોતાનાં દોષથી જલ્દી નાશ પામશે, હે દેવતાઓ. તુરાષાદ પણ અશ્વમેઘથી શુદ્ધ થઈ મહિમા મેળવે છે.'