શક્રપત્ની સદા સાધ્વી જીવમાને પતૌ પુનઃ । કથમન્યે પતિં કુર્યાત્સુભગાતિપતિવ્રતા
શક્રપત્ની હંમેશાં પવિત્ર છે; પતિ જીવતો હોય ત્યારે, એવી સુભાગ્યવતી અને પતિવ્રતા સ્ત્રી બીજાને પતિ કેવી રીતે બનાવી શકે?
ત્રિલોકીશસ્ત્વમધુના શાસ્તા ધર્મસ્ય વૈ વિભો । ત્વાદૃશોઽધર્મમાતિષ્ઠેત્તદા નશ્યેત્પ્રજા ધ્રુવમ્
હવે તું ત્રણેય લોકનો સ્વામી અને ધર્મનો રક્ષક છે, હે મહાન. જો તારી જેમ કોઈ અધર્મ કરે, તો પ્રજાનું નાશ નિશ્ચિત છે.
સર્વથા પ્રભુણા કાર્યં શિષ્ટાચારસ્ય રક્ષણમ્ । વારમુખ્યાશ્ચ શતશો વર્તન્તેઽત્ર શચીસમાઃ
પ્રભુએ હંમેશાં સારા આચરણનું રક્ષણ કરવું જોઈએ. અહીં શચી જેવી અનેક મુખ્ય સ્ત્રીઓ હાજર છે.
રતિસ્તુ કારણં પ્રોક્તં શૃઙ્ગારસ્ય મહાત્મભિઃ । રસહાનિર્બલાત્કારે કૃતે સતિ તુ જાયતે
મહાન લોકો કહે છે કે આનંદ એ પ્રેમનું કારણ છે. પણ બળજબરીથી આનંદ મેળવવામાં આવે તો તેનો રસ નષ્ટ થઈ જાય છે.
ઉભયોઃ સદૃશં પ્રેમ યદિ પાર્થિવસત્તમ । તદા વૈ સુખસમ્પત્તિરુભયોરુપજાયતે
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, જો બંને વચ્ચે પ્રેમ સમાન હોય, તો બંનેને સુખ અને સમૃદ્ધિ મળે છે.
તસ્માદ્ભાવમિમં મુઞ્ચ પરદારાભિમર્શને । સદ્ભાવં કુરુ દેવેન્દ્ર પદં પ્રાપ્તોઽસ્યનુત્તમમ્
એટલે, પરસ્ત્રી વિશેનો આ ભાવ તું છોડ. હે દેવેન્દ્ર, સારા ભાવ રાખ; તું ઉત્તમ સ્થાન પર પહોંચ્યો છે.
ઋદ્ધિક્ષયસ્તુ પાપેન પુણ્યેનાતિવિવર્ધનમ્ । તસ્માત્પાપં પરિત્યજ્ય સન્મતિં કુરુ પાર્થિવ
પાપથી સમૃદ્ધિ ઘટે છે અને પુણ્યથી ઘણી વધે છે. તેથી, પાપ છોડીને સારા વિચારો રાખ, હે રાજા.
નહુષ ઉવાચ ગૌતમસ્ય યદા ભુક્તા દારાઃ શક્રેણ દેવતાઃ । વાચસ્પતેસ્તુ સોમેન ક્વ યૂયં સંસ્થિતાસ્તદા
નહુષે કહ્યું: જ્યારે ગૌતમની પત્ની શક્રે ભોગવી, અને વાચસ્પતિની પત્ની સોમે, ત્યારે તમે બધા ક્યાં હતા?
પરોપદેશે કુશલા પ્રભવન્તિ નરાઃ કિલ । કર્તા ચૈવોપદેષ્ટા ચ દુર્લભઃ પુરુષો ભવેત્
બીજાને સલાહ આપવામાં તો લોકો બહુ હોશિયાર હોય છે, પણ જે પોતે કરે અને બીજાને પણ કરાવે એવો માણસ બહુ દુર્લભ છે.
મામાગચ્છતુ સા દેવી હિતં સ્યાદદ્ભુતં હિ વઃ । એતસ્યાઃ પરમં દેવાઃ સુખમેવ ભવિષ્યતિ
એ દેવી મારી પાસે આવે, એ તમારો લાભ અને અદ્ભુત વાત થશે. દેવો, તેના માટે તો સર્વોચ્ચ સુખ જ મળશે.
અન્યથા ન હિ તુષ્યેઽહં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ । વિનયાદ્વા બલાદ્વાપિ તામાશુ પ્રાપયન્ત્વિહ
નહીંતર હું સંતોષીશ નહીં—આ હું સાચું કહું છું. વિનંતીથી કે જોરથી, એને તરત અહીં લાવો.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા । તમૂચુશ્ચાતિસન્ત્રસ્તા નહુષં મદનાતુરમ્
એના આ શબ્દો સાંભળી, દેવો અને ઋષિઓ ખૂબ ડરીને, કામથી પીડાયેલા નહુષને કહ્યું.
ઇન્દ્રાણીમાનયિષ્યામઃ સામપૂર્વં તવાન્તિકમ્ । ઇત્યુક્ત્વા તે તદા જગ્મુર્બૃહસ્પતિનિકેતનમ્
'અમે સૌપ્રથમ ઇન્દ્રાણીને પ્રેમથી બોલાવીને તારી પાસે લાવશું.' એમ કહી તેઓ બૃહસ્પતિના ઘેર ગયા.
વ્યાસ ઉવાચ તે ગત્વાઙ્ગિરસઃ પુત્રં પ્રોચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સુરાઃ । જાનીમઃ શરણં પ્રાપ્તામિન્દ્રાણીં તવ વેશ્મનિ
વ્યાસ કહે છે: તેઓ ત્યાં જઈને, અંગિરસના પુત્રને હાથ જોડીને કહ્યું: 'અમે જાણીએ છીએ કે ઇન્દ્રાણી તારી પાસે આશ્રયમાં છે.'
સા દેયા નહુષાયાદ્ય વાસવોઽસૌ કૃતો યતઃ । વૃણોત્વિયં વરારોહા પતિત્વે વરવર્ણિની
'આજે એને નહુષને આપવી જ પડશે, કારણ કે હવે એ દેવોના રાજા બન્યો છે. આ સુંદર સ્ત્રીએ પતિ તરીકે એને પસંદ કરવો જોઈએ.'
બૃહસ્પતિઃ સુરાનાહ તચ્છ્રુત્વા દારુણં વચઃ । નાહં ત્યક્ષ્યે તુ પૌલોમીં સતીં ચ શરણાગતામ્
બૃહસ્પતિએ એ કઠોર વચન સાંભળી દેવોને કહ્યું: 'હું પવિત્ર અને આશ્રય લીધેલી પૌલોમીને છોડતો નહીં.'
દેવા ઊચુઃ ઉપાયોઽન્યઃ પ્રકર્તવ્યો યેન સોઽદ્ય પ્રસીદતિ । અન્યથા કોપસંયુક્તો દુરારાધ્યો ભવિષ્યતિ
દેવોએ કહ્યું: 'એને આજે પ્રસન્ન થાય એવો બીજો ઉપાય શોધવો પડશે. નહીં તો એ ગુસ્સે થશે તો શાંત કરવો બહુ મુશ્કેલ થશે.'
ગુરુરુવાચ તત્ર ગત્વા શચી ભૂપં પ્રલોભ્ય વચસા ભૃશમ્ । કરોતુ સમયં બાલા પતિં જ્ઞાત્વા મૃતં ભજે
ગુરુએ કહ્યું: 'શચી ત્યાં જઈને, મીઠા શબ્દોથી રાજાને લલચાવે. એ યુવતી જાણે છે કે પતિ જીવિત છે, તો શરત રાખે કે પછી સ્વીકારશે.'
ઇન્દ્રે જીવતિ મે કાન્તે કથમન્યં કરોમ્યહમ્ । અન્વેષણાર્થં ગન્તવ્યં મયા તસ્ય મહાત્મનઃ
'મારા પ્રિય પતિ ઇન્દ્ર જીવતા હોય ત્યારે હું બીજાને કેમ સ્વીકારું? મને એ મહાન આત્માને શોધવા જવું જ પડશે.'
ઇતિ સા સમયં કૃત્વા વઞ્ચયિત્વા ચ ભૂપતિમ્ । ભર્તુરાનયને યત્નં કરોતુ મમ વાક્યતઃ
'આ રીતે શરત રાખીને અને રાજાને છેતી કરીને, એ મારા કહેવા મુજબ પતિને લાવવાનો પ્રયત્ન કરે.'
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મે સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ । નહુષં સહિતા જગ્મુરિન્દ્રપત્ન્યા દિવૌકસઃ
આ રીતે નક્કી કરીને, બૃહસ્પતિના આગેવાનીમાં બધા દેવો ઇન્દ્રપત્ની સાથે મળીને નહુષ પાસે ગયા.
તાનાગતાન્મમીક્ષ્યાહ તદા કૃત્રિમવાસવઃ । જહર્ષ ચ મુદાયુક્તસ્તાં વીક્ષ્ય મુદિતોઽબ્રવીત્
તેઓ આવ્યા એ જોઈને, ખોટા ઇન્દ્રે આનંદ કર્યો અને ખુશીથી એને જોઈને આનંદભેર બોલ્યો.
અદ્યાસ્મિ વાસવઃ કાન્તે ભજ માં ચારુલોચને । પતિત્વે સર્વલોકસ્ય પૂજ્યોઽહં વિહિતઃ સુરૈઃ
'આજે હું ઇન્દ્ર છું, સુંદર આંખવાળી, તું મને સ્વીકાર. દેવોએ મને સર્વલોકના પતિ અને પૂજ્ય બનાવ્યો છે.'
ઇત્યુક્તા સા નૃપં પ્રાહ વેપમાના ત્રપાયુતા । વરમિચ્છામ્યહં રાજંસ્ત્વત્તઃ પ્રાપ્તં સુરેશ્વર
એમ સાંભળી, એ લજ્જાથી કાંપતી હતી અને રાજાને કહ્યું: 'દેવોના સ્વામી, હું તારી પાસેથી એક વર માંગું છું.'
કિઞ્ચિત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્કુર્વે વિનિર્ણયમ્ । ઇન્દ્રોઽસ્તીતિ ન વાસ્તીતિ સન્દેહો મે હૃદિ સ્થિતઃ
'થોડો સમય રાહ જો, જ્યાં સુધી હું નક્કી ન કરી લઉં. મારાં હૃદયમાં એ સંશય છે કે ઇન્દ્ર જીવતો છે કે નહીં.'
તતસ્ત્વાં સમુપસ્થાસ્યે કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનિ । તાવત્ક્ષમસ્વ રાજેન્દ્ર સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
'જ્યારે હું મનમાં નક્કી કરી લઉં, પછી તારી પાસે આવીશ. ત્યાં સુધી, રાજાધિરાજ, થોડી સહનશીલતા રાખ—આ હું તને સાચું કહું છું.'
ન હિ વિજ્ઞાયતે શક્રો નષ્ટઃ કિં વા ક્વ વા ગતઃ । એવમુક્તઃ સ ચેન્દ્રાણ્યા નહુષઃ પ્રીતિમાનભૂત્
કોઈને ખબર નથી કે ઇન્દ્ર ક્યાં ગયો કે તેને શું થયું. ઇન્દ્રાણી પાસેથી આ સાંભળીને નહુષ ખૂબ ખુશ થયો.
વ્યસર્જયત્સ તાં દેવીં તથેત્યુક્ત્વા મુદાન્વિતઃ । સા વિસૃષ્ટા નૃપેણાશુ ગત્વા પ્રાહ સુરાન્સતી
નહુષે આનંદપૂર્વક 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને એ દેવીને વિદાય આપી. રાજાએ મુક્ત કરતાં જ, એ સતીએ ઝડપથી જઈને દેવતાઓને બધું કહ્યું.
ઇન્દ્રસ્યાગમને યત્નં કુરુતાદ્ય કૃતોદ્યમાઃ । શ્રુત્વા તદ્વચનં દેવા ઇન્દ્રાણ્યા રસવચ્છુચિ
'આજે ઇન્દ્રની વાપસી માટે પૂરી મહેનત કરો, દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કરો.' ઇન્દ્રાણીના આ વચન સાંભળીને દેવતાઓ શાંતિથી અને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા.
મન્ત્રયામાસુરેકાગ્રાઃ શક્રાર્થં નૃપસત્તમ । તે ગત્વા વૈષ્ણવં ધામ તુષ્ટુવુઃ પરમેશ્વરમ્
દેવતાઓએ ઇન્દ્રના હિત માટે એકાગ્ર ચિત્તથી વિચાર કર્યો. પછી તેઓ વૈષ્ણવ ધામે ગયા અને પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી.