તં વિનાહં કથં પાપં કરોમિ વદ મે વિભો । ઇન્દ્ર ઉવાચ મખેષુ ખલુ ભાગં તે કરિષ્યામિ સદૈવ હિ
તેના વિના હું આ પાપ કેવી રીતે કરી શકું? મને કહો, હે પ્રભુ. ઇન્દ્ર બોલ્યા: યજ્ઞોમાં હું તને હંમેશા ભાગ આપતો રહીશ.
શિરઃ પશોસ્તુ તે ભાગં યજ્ઞે દાસ્યન્તિ માનવાઃ । શુલ્કેનાનેન છિન્ધિ ત્વં શિરાંસ્યસ્ય કુરુ પ્રિયમ્
માણસો યજ્ઞમાં તને પશુનું શિર ભાગરૂપે આપશે. આ દક્ષિણાથી તું તેની શિર કાપ, અને મારી ઇચ્છા પૂરી કર.
વ્યાસ ઉવાચ એતચ્છ્રુત્વા મહેન્દ્રસ્ય વચસ્તક્ષા મુદાન્વિતઃ । કુઠારેણ શિરાંસ્યસ્ય ચકર્ત સુદૃઢેન હિ
વ્યાસ બોલ્યા: મહેન્દ્રના આ વચન સાંભળી તક્ષ આનંદથી ભરાયો અને મજબૂત કુઠારે વડે તેની ત્રણ શિરો કાપી નાખી.
છિન્નાનિ ત્રીણિ શીર્ષાણિ પતિતાનિ યદા ભુવિ । તેભ્યસ્તુ પક્ષિણઃ ક્ષિપ્રં વિનિષ્પેતુઃ સહસ્રશઃ
જ્યારે ત્રણ શિરો કાપીને જમીન પર પડ્યાં, ત્યારે તેમાંથી હજારો પક્ષીઓ તરત જ બહાર આવ્યા.
કલવિઙ્કાસ્તિત્તિરયસ્તથૈવ ચ કપિઞ્જલાઃ । પૃથક્પૃથગ્વિનિષ્પેતુર્મુખતસ્તરસા તદા
કલવિંક, તિતિર અને કપિંજલ—એ બધા અલગ અલગ મોઢામાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા.
યેન વેદાનધીતે સ્મ સોમં ચ પિબતે તથા । તસ્માદ્વક્ત્રાત્કિલોત્પેતુઃ સદ્ય એવ કપિઞ્જલાઃ
જે મોઢાથી તેણે વેદો ભણ્યા અને સોમ પીઓ, એમાંથી તરત જ કપિંજલ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે.
યેન સર્વા દિશઃ કામં પિબન્નિવ નિરીક્ષતે । તસ્માત્તુ તિત્તિરાસ્તત્ર નિઃસૃતાસ્તિગ્મતેજસઃ
જે મોઢાથી તે સર્વ દિશાઓને પાન કરતા જોઈ રહ્યો હતો, એમાંથી તેજસ્વી તિતિર પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
યત્સુરાપં તુ તદ્વક્ત્રં તસ્માત્તુ ચટકાઃ કિલ । વિનિષ્પેતુસ્ત્રિશિરસ એવં તે વિહગા નૃપ
જે મોઢથી તે દારૂ પીતો હતો, એમાંથી ચટકા પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે. આમ, રાજા, ત્રણ શિરોમાંથી એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
એવંવિનિઃસૃતાન્દૃષ્ટ્વા તેભ્યઃ શક્રસ્તદાણ્ડજાન્ । મુમોદ મનસા રાજન્ જગામ ત્રિદિવં પુનઃ
આ રીતે એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા જોઈને, શક્રએ એ અંડજ જીવોને જોઈને મનમાં આનંદ કર્યો અને ફરી સ્વર્ગમાં ગયો.
ગતે શક્રે તુ તક્ષાપિ સ્વગૃહં તરસા યયૌ । યજ્ઞભાગં પરં લબ્ધ્વા મુદમાપ મહીપતે
શક્ર જતાં, તક્ષ પણ ઝડપથી પોતાના ઘેર ગયો, યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ ભાગ મેળવીને, રાજા, આનંદ અનુભવ્યો.
ઇન્દ્રોઽથ સ્વગૃહં ગત્વા હત્વા શત્રું મહાબલમ્ । મેને કૃતાર્થમાત્માનં બ્રહ્મહત્યામચિન્તયન્
પછી ઇન્દ્ર પોતાના ઘેર ગયો, શક્તિશાળી શત્રુને મારીને, પોતાને સફળ માન્યો, પણ બ્રાહ્મણહત્યાના પાપ વિશે વિચાર કર્યો.
તં શ્રુત્વા નિહતં ત્વષ્ટા પુત્રં પરમધાર્મિકમ્ । ચુકોપાતીવ મનસા વચનં ચેદમબ્રવીત્
પુત્ર, જે અત્યંત ધર્મી હતો, તેની હત્યા થઈ છે એવું સાંભળીને, ત્વષ્ટા મનમાં ખૂબ ગુસ્સે થયો અને આ શબ્દો બોલ્યા.
અનાગસં મુનિં યસ્માત્પુત્રં નિહતવાન્મમ । તસ્માદુત્પાદયિષ્યામિ તદ્વધાર્થં સુતં પુનઃ
મારા પુત્ર, નિર્દોષ મુનિ,ને તું મારી નાખ્યો છે, તેથી હું ફરી એક પુત્ર ઉત્પન્ન કરીશ, તેના વધ માટે.
સુરાઃ પશ્યન્તુ મે વીર્યં તપસશ્ચ બલં તથા । જાનાતુ સર્વં પાપાત્મા સ્વકૃતસ્ય ફલં મહત્
દેવતાઓ મારા બળ અને તપસ્યાની શક્તિ જોઈ શકે; પાપી આત્મા પોતાના કર્મનું મહાન ફળ જાણે.
ઇત્યુક્ત્વાગ્નિં જુહાવાથ મન્ત્રૈરાથર્વણોદિતૈઃ । પુત્રસ્યોત્પાદનાર્થાય ત્વષ્ટા ક્રોધસમાકુલઃ
આ રીતે બોલી ત્વષ્ટા, ક્રોધથી ભરાઈ, પુત્રની ઉત્પત્તિ માટે, અથર્વવેદના મંત્રોથી અગ્નિમાં હવન કર્યો.
કૃતે હોમેઽષ્ટરાત્રં તુ સન્દીપ્તાચ્ચ વિભાવસોઃ । પ્રાદુર્બભૂવ તરસા પુરુષઃ પાવકોપમઃ
અષ્ટરાત્ર યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી, તેજસ્વી અગ્નિમાંથી એક પુરુષ તીવ્ર ઝડપથી પ્રગટ થયો, જે અગ્નિ જેવી જ દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વાગ્રે સુતં ત્વષ્ટા તેજોબલસમન્વિતમ્ । વેગાત્પ્રકટિતં વહ્નેર્દીપ્યમાનમિવાનલમ્
તવષ્ટા પોતાના પુત્રને સામે જોઈ, જે તેજ અને શક્તિથી ભરપૂર હતો, આગની જેમ જલદી પ્રગટ થયો અને શોખી જ્યોતની જેમ ઝળહળતો હતો.
ઉવાચ વચનં ત્વષ્ટા સુતં વીક્ષ્ય પુરઃસ્થિતમ્ । ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ પ્રતાપાત્તપસો મમ
તવષ્ટાએ પોતાના પુત્રને સામે ઊભેલો જોઈને કહ્યું: 'ઇન્દ્રના દુશ્મન, મારા તપની શક્તિથી તું વધુ શક્તિશાળી બન.'
ઇત્યુક્તે વચને ત્વષ્ટ્રા ક્રોધપ્રજ્વલિતેન ચ । સોઽવર્ધત દિવં સ્તબ્ધ્વા વૈશ્વાનરસમદ્યુતિઃ
તવષ્ટાએ ગુસ્સાથી આ શબ્દો કહ્યા ત્યારે, તેનો પુત્ર આકાશ જેટલો ઊંચો અને વૈશ્વાનર અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ સાથે વધ્યો.
જાતઃ સ પર્વતાકારઃ કાલમૃત્યુસમઃ સ્વરાટ્ । કિં કરોમીતિ તં પ્રાહ પિતરં પરમાતુરમ્
એ પર્વત જેવો રૂપ લઈને જન્મ્યો, સમય અને મૃત્યુ જેટલો શક્તિશાળી અને સ્વાધીન હતો; તેણે પોતાના ખૂબ જ દુ:ખી પિતાને પૂછ્યું: 'હું શું કરું?'
કુરુ મે નામકં નાથ કાર્યં કથય સુવ્રત । ચિન્તાતુરોઽસિ કસ્માત્ત્વં બ્રૂહિ મે શોકકારણમ્
'હે સ્વામી, મને નામ આપો અને શું કરવું તે કહો, હે ધીરજવાન. તમે કેમ ચિંતિત છો? તમારા દુ:ખનું કારણ મને કહો.'
નાશયામ્યદ્ય તે શોકમિતિ મે વ્રતમાહિતમ્ । તેન જાતેન કિં ભૂયઃ પિતા ભવતિ દુઃખિતઃ
'મારો સંકલ્પ છે કે આજે તમારું દુ:ખ દૂર કરું. હું જન્મ્યો છતાં પિતા કેમ હજુ દુ:ખી છે?'
પિબામિ સાગરં સદ્યશ્ચૂર્ણયામિ ધરાધરાન્ । ઉદ્યન્તં વારયામ્યદ્ય તરણિં તિગ્મતેજસમ્
'હું તરત જ સાગર પી જઈશ, પર્વતોને ભસ્મ કરી દઈશ, અથવા આજે તીખા કિરણોવાળો ઉગતો સૂર્ય રોકી દઈશ.'
હન્મીન્દ્રં સસુરં સદ્યો યમં વા દેવતાન્તરમ્ । ક્ષિપામિ સાગરે સર્વાન્સમુત્પાટ્ય ચ મેદિનીમ્
'હું ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓને, યમને અથવા બીજાં દેવને તરત જ મારી દઈશ; ધરતીને ઉખાડીને બધાને સાગરમાં ફેંકી દઈશ.'
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય ત્વષ્ટા પુત્રસ્ય પેશલમ્ । પ્રત્યુવાચાતિમુદિતસ્તં સુતં પર્વતોપમમ્
પુત્રના આ શક્તિશાળી શબ્દો સાંભળીને, તવષ્ટા ખૂબ ખુશ થઈને પર્વત જેવાં રૂપ ધરાવનાર પુત્રને જવાબ આપ્યો.
વૃજિનાત્ત્રાતુમધુના યસ્માચ્છક્તોઽસિ પુત્રક । તસ્માદ્વૃત્ર ઇતિ ખ્યાતં તવ નામ ભવિષ્યતિ
'હવે તું દુ:ખમાંથી બચાવા સક્ષમ છે, તેથી તું 'વૃત્ર' નામથી જાણીતો થશે.'
ભ્રાતા તવ મહાભાગ ત્રિશિરા નામ તાપસઃ । ત્રીણિ તસ્ય ચ શીર્ષાણિ હ્યભવન્વીર્યવન્તિ ચ
'હે મહાન, તારો ભાઈ તપસ્વી 'ત્રિશિરા' છે; તેના ત્રણ માથાં હતા અને દરેકમાં વિશાળ શક્તિ હતી.'
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વવિદ્યાવિશારદઃ । સંસ્થિતસ્તપસિ પ્રાયસ્ત્રિલોકીવિસ્મયપ્રદે
'તે વેદ અને વેદાંગના તત્વો જાણતો, સર્વ જ્ઞાનમાં નિપુણ, તપમાં સ્થિર અને ત્રણેય લોકમાં આશ્ચર્યજનક હતો.'
શક્રેણ તુ હતઃ સોઽદ્ય વજ્રઘાતેન સામ્પ્રતમ્ । વિનાપરાધં સહસા છિન્નાનિ મસ્તકાનિ ચ
'આજે ઇન્દ્રે તેને વજ્રથી મારી નાખ્યો છે; તેના માથાં કોઈ દોષ વગર અચાનક કાપી નાખ્યા.'
તસ્માત્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર જહિ શક્રં કૃતાગસમ્ । બ્રહ્મહત્યાયુતં પાપં નિસ્ત્રપં દુર્મતિં શઠમ્
'હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, ઇન્દ્રને માર, જે Brahmin-hatyaના પાપથી ભરેલો, નિર્લજ્જ, દુષ્ટ અને કપટ છે.'