તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ જીવન્તમિવ વૃત્રહા । ચિન્તામાપાતિખિન્નાઙ્ગઃ કિં વા જીવેદયં પુનઃ
એને જમીન પર પડેલા, પણ જીવતા જેવા દેખાતા જોઈ, વૃત્રહંતા ચિંતામાં પડ્યા અને વિચાર્યા, 'શું એ ફરી જીવશે?'
વિમૃશ્ય મનસાતીવ તક્ષાણં પુરતઃ સ્થિતમ્ । મઘવા વીક્ષ્ય તં પ્રાહ સ્વકાર્યસદૃશં વચઃ
મનથી ઊંડો વિચાર કરીને, ઇન્દ્રે સામે ઉભેલા Carpenter ને જોયા અને પોતાના કામ માટે યોગ્ય શબ્દો કહ્યા.
તક્ષંશ્છિન્ધિ શિરાંસ્યસ્ય કુરુષ્વ વચનં મમ । મા જીવતુ મહાતેજા ભાતિ જીવન્નિવ સ્વયમ્
'એના માથા કાપી નાખો, મારી આજ્ઞા અનુસરો; આ મહાતેજસ્વી જીવતો ન રહે, કારણ કે મૃત્યુ પછી પણ એ જીવતા જેવા ઝળકે છે.'
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય તક્ષોવાચ વિગર્હયન્ । તક્ષોવાચ મહાસ્કન્ધો ભૃશં ભાતિ પરશુર્ન તરિષ્યતિ
આ શબ્દો સાંભળી, Carpenter એ નિંદા સાથે જવાબ આપ્યો: 'એના વિશાળ ખભા ખૂબ તેજસ્વી છે; કૂહાડી એમાં કામ નહીં કરે.'
તતો નાહં કરિષ્યામિ કાર્યમેતદ્વિગર્હિતમ્ । ત્વયા વૈ નિન્દિતં કર્મ કૃતં સદ્ભિર્વિગર્હિતમ્
'એટલે, હું આ નિંદનીય કામ નહીં કરું; તમે પહેલેથી જ સારા લોકો દ્વારા નિંદિત કર્મ કર્યું છે.'
અહં બિભેમિ પાપાદ્વૈ મૃતસ્યૈવ ચ મારણે । મૃતોઽયં મુનિરસ્ત્યેવ શિરસઃ કૃન્તનેન કિમ્
'હું પાપથી ડરું છું, મૃત્યુ પામેલા માણસને મારવામાં; આ ઋષિ તો મૃત્યુ પામ્યા છે—એના માથા કાપવાનો શું અર્થ?'
ભયં કિં તેઽત્ર સઞ્જાતં પાકશાસન કથ્યતામ્ । ઇન્દ્ર ઉવાચ સજીવ ઇવ દેહોઽયમાભાતિ વિશદાકૃતિઃ
'તમે અહીં શું ભય અનુભવો છો, હે પાકનાશક? કહો.' ઇન્દ્રે કહ્યું: 'એનું શરીર સ્પષ્ટ રૂપમાં જીવતા જેવું દેખાય છે.'
તસ્માદ્બિભેમિ મા જીવેન્મુનિઃ શત્રુરયં મમ । તક્ષોવાચ નાત્ર કિં ત્રપસે વિદ્વન્ ક્રૂરેણાનેન કર્મણા
'એટલે હું ડરું છું—કાંઈ એ ઋષિ, મારા શત્રુ, ફરી જીવતા ન થાય.' Carpenter એ કહ્યું: 'હે વિદ્વાન, તમે આ ક્રૂર કામ માટે શરમ અનુભવતા નથી?'
ઋષિપુત્રમિમં હત્વા બ્રહ્મહત્યાભયં ન કિમ્ । ઇન્દ્ર ઉવાચ પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યામિ પશ્ચાત્પાપક્ષયાય વૈ
આ ઋષિપુત્રને મારીને બ્રાહ્મણહત્યાનો ભય નથી શું? ઇન્દ્ર બોલ્યા: પાપના નાશ માટે હું પછી પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ.
શત્રુસ્તુ સર્વથા વધ્યશ્છલેનાપિ મહામતે । તક્ષોવાચ ત્વં લોભાભિહતઃ પાપં કરોષિ મઘવન્નિહ
શત્રુને તો કોઈ પણ રીતે—even ચાલથી—મારી જવો જોઈએ, હે બુદ્ધિશાળી. તક્ષ બોલ્યા: તું લોભથી પ્રેરિત થઈને અહીં પાપ કરી રહ્યો છે, હે મઘવંત.
તં વિનાહં કથં પાપં કરોમિ વદ મે વિભો । ઇન્દ્ર ઉવાચ મખેષુ ખલુ ભાગં તે કરિષ્યામિ સદૈવ હિ
તેના વિના હું આ પાપ કેવી રીતે કરી શકું? મને કહો, હે પ્રભુ. ઇન્દ્ર બોલ્યા: યજ્ઞોમાં હું તને હંમેશા ભાગ આપતો રહીશ.
શિરઃ પશોસ્તુ તે ભાગં યજ્ઞે દાસ્યન્તિ માનવાઃ । શુલ્કેનાનેન છિન્ધિ ત્વં શિરાંસ્યસ્ય કુરુ પ્રિયમ્
માણસો યજ્ઞમાં તને પશુનું શિર ભાગરૂપે આપશે. આ દક્ષિણાથી તું તેની શિર કાપ, અને મારી ઇચ્છા પૂરી કર.
વ્યાસ ઉવાચ એતચ્છ્રુત્વા મહેન્દ્રસ્ય વચસ્તક્ષા મુદાન્વિતઃ । કુઠારેણ શિરાંસ્યસ્ય ચકર્ત સુદૃઢેન હિ
વ્યાસ બોલ્યા: મહેન્દ્રના આ વચન સાંભળી તક્ષ આનંદથી ભરાયો અને મજબૂત કુઠારે વડે તેની ત્રણ શિરો કાપી નાખી.
છિન્નાનિ ત્રીણિ શીર્ષાણિ પતિતાનિ યદા ભુવિ । તેભ્યસ્તુ પક્ષિણઃ ક્ષિપ્રં વિનિષ્પેતુઃ સહસ્રશઃ
જ્યારે ત્રણ શિરો કાપીને જમીન પર પડ્યાં, ત્યારે તેમાંથી હજારો પક્ષીઓ તરત જ બહાર આવ્યા.
કલવિઙ્કાસ્તિત્તિરયસ્તથૈવ ચ કપિઞ્જલાઃ । પૃથક્પૃથગ્વિનિષ્પેતુર્મુખતસ્તરસા તદા
કલવિંક, તિતિર અને કપિંજલ—એ બધા અલગ અલગ મોઢામાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા.
યેન વેદાનધીતે સ્મ સોમં ચ પિબતે તથા । તસ્માદ્વક્ત્રાત્કિલોત્પેતુઃ સદ્ય એવ કપિઞ્જલાઃ
જે મોઢાથી તેણે વેદો ભણ્યા અને સોમ પીઓ, એમાંથી તરત જ કપિંજલ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે.
યેન સર્વા દિશઃ કામં પિબન્નિવ નિરીક્ષતે । તસ્માત્તુ તિત્તિરાસ્તત્ર નિઃસૃતાસ્તિગ્મતેજસઃ
જે મોઢાથી તે સર્વ દિશાઓને પાન કરતા જોઈ રહ્યો હતો, એમાંથી તેજસ્વી તિતિર પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
યત્સુરાપં તુ તદ્વક્ત્રં તસ્માત્તુ ચટકાઃ કિલ । વિનિષ્પેતુસ્ત્રિશિરસ એવં તે વિહગા નૃપ
જે મોઢથી તે દારૂ પીતો હતો, એમાંથી ચટકા પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે. આમ, રાજા, ત્રણ શિરોમાંથી એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
એવંવિનિઃસૃતાન્દૃષ્ટ્વા તેભ્યઃ શક્રસ્તદાણ્ડજાન્ । મુમોદ મનસા રાજન્ જગામ ત્રિદિવં પુનઃ
આ રીતે એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા જોઈને, શક્રએ એ અંડજ જીવોને જોઈને મનમાં આનંદ કર્યો અને ફરી સ્વર્ગમાં ગયો.
ગતે શક્રે તુ તક્ષાપિ સ્વગૃહં તરસા યયૌ । યજ્ઞભાગં પરં લબ્ધ્વા મુદમાપ મહીપતે
શક્ર જતાં, તક્ષ પણ ઝડપથી પોતાના ઘેર ગયો, યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ ભાગ મેળવીને, રાજા, આનંદ અનુભવ્યો.
ઇન્દ્રોઽથ સ્વગૃહં ગત્વા હત્વા શત્રું મહાબલમ્ । મેને કૃતાર્થમાત્માનં બ્રહ્મહત્યામચિન્તયન્
પછી ઇન્દ્ર પોતાના ઘેર ગયો, શક્તિશાળી શત્રુને મારીને, પોતાને સફળ માન્યો, પણ બ્રાહ્મણહત્યાના પાપ વિશે વિચાર કર્યો.
તં શ્રુત્વા નિહતં ત્વષ્ટા પુત્રં પરમધાર્મિકમ્ । ચુકોપાતીવ મનસા વચનં ચેદમબ્રવીત્
પુત્ર, જે અત્યંત ધર્મી હતો, તેની હત્યા થઈ છે એવું સાંભળીને, ત્વષ્ટા મનમાં ખૂબ ગુસ્સે થયો અને આ શબ્દો બોલ્યા.
અનાગસં મુનિં યસ્માત્પુત્રં નિહતવાન્મમ । તસ્માદુત્પાદયિષ્યામિ તદ્વધાર્થં સુતં પુનઃ
મારા પુત્ર, નિર્દોષ મુનિ,ને તું મારી નાખ્યો છે, તેથી હું ફરી એક પુત્ર ઉત્પન્ન કરીશ, તેના વધ માટે.
સુરાઃ પશ્યન્તુ મે વીર્યં તપસશ્ચ બલં તથા । જાનાતુ સર્વં પાપાત્મા સ્વકૃતસ્ય ફલં મહત્
દેવતાઓ મારા બળ અને તપસ્યાની શક્તિ જોઈ શકે; પાપી આત્મા પોતાના કર્મનું મહાન ફળ જાણે.
ઇત્યુક્ત્વાગ્નિં જુહાવાથ મન્ત્રૈરાથર્વણોદિતૈઃ । પુત્રસ્યોત્પાદનાર્થાય ત્વષ્ટા ક્રોધસમાકુલઃ
આ રીતે બોલી ત્વષ્ટા, ક્રોધથી ભરાઈ, પુત્રની ઉત્પત્તિ માટે, અથર્વવેદના મંત્રોથી અગ્નિમાં હવન કર્યો.
કૃતે હોમેઽષ્ટરાત્રં તુ સન્દીપ્તાચ્ચ વિભાવસોઃ । પ્રાદુર્બભૂવ તરસા પુરુષઃ પાવકોપમઃ
અષ્ટરાત્ર યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી, તેજસ્વી અગ્નિમાંથી એક પુરુષ તીવ્ર ઝડપથી પ્રગટ થયો, જે અગ્નિ જેવી જ દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વાગ્રે સુતં ત્વષ્ટા તેજોબલસમન્વિતમ્ । વેગાત્પ્રકટિતં વહ્નેર્દીપ્યમાનમિવાનલમ્
તવષ્ટા પોતાના પુત્રને સામે જોઈ, જે તેજ અને શક્તિથી ભરપૂર હતો, આગની જેમ જલદી પ્રગટ થયો અને શોખી જ્યોતની જેમ ઝળહળતો હતો.
ઉવાચ વચનં ત્વષ્ટા સુતં વીક્ષ્ય પુરઃસ્થિતમ્ । ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ પ્રતાપાત્તપસો મમ
તવષ્ટાએ પોતાના પુત્રને સામે ઊભેલો જોઈને કહ્યું: 'ઇન્દ્રના દુશ્મન, મારા તપની શક્તિથી તું વધુ શક્તિશાળી બન.'
ઇત્યુક્તે વચને ત્વષ્ટ્રા ક્રોધપ્રજ્વલિતેન ચ । સોઽવર્ધત દિવં સ્તબ્ધ્વા વૈશ્વાનરસમદ્યુતિઃ
તવષ્ટાએ ગુસ્સાથી આ શબ્દો કહ્યા ત્યારે, તેનો પુત્ર આકાશ જેટલો ઊંચો અને વૈશ્વાનર અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ સાથે વધ્યો.
જાતઃ સ પર્વતાકારઃ કાલમૃત્યુસમઃ સ્વરાટ્ । કિં કરોમીતિ તં પ્રાહ પિતરં પરમાતુરમ્
એ પર્વત જેવો રૂપ લઈને જન્મ્યો, સમય અને મૃત્યુ જેટલો શક્તિશાળી અને સ્વાધીન હતો; તેણે પોતાના ખૂબ જ દુ:ખી પિતાને પૂછ્યું: 'હું શું કરું?'