વિસૃજ્યાપ્સરસઃ શક્રશ્ચિન્તયામાસ મન્દધીઃ । તસ્યૈવ ચ વધોપાયં પાપબુદ્ધિરસામ્પ્રતમ્
અપ્સરાઓને દૂર મોકલીને, ઇન્દ્રે, ધીમા મનથી, વિચાર કરવા લાગ્યો; અને દુષ્ટ ઇરાદાથી, એના વિનાશ માટે રસ્તા શોધવા લાગ્યો.
વિસૃજ્ય લોકલજ્જાં સ તથા પાપભયં ભૃશમ્ । ચકાર પાપબુદ્ધિં તુ તદ્વધાય મહીપતે
લોકોની શરમ અને પાપનો ભય બાજુ પર રાખી, એ દુષ્ટ મનથી, એને મારવાનો ઈરાદો કર્યો, હે રાજા.
ત્રિશિરવધાનન્તરં વૃત્રોત્પત્તિવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ અથ સ લોભમુપેત્ય સુરાધિપઃ સમધિગમ્ય ગજાસનસંસ્થિતઃ । ત્રિશિરસં પ્રતિ દુષ્ટમતિસ્તદા મુનિમપશ્યદમેયપરાક્રમમ્
વ્યાસે કહ્યું: પછી, લોભમાં આવીને, દેવોના રાજા પોતાના હાથીના આસન પર બેઠા, દુષ્ટ મનથી ત્રિશિરાસ પાસે ગયા અને અમાપ પરાક્રમ ધરાવતા ઋષિને જોયા.
તમભિવીક્ષ્ય દૃઢાસનસંસ્થિતં જિતગિરં સુસમાધિવશં ગતમ્ । રવિવિભાવસુસન્નિભમોજસા સુરપતિઃ પરમાપદમભ્યગાત્
એને મજબૂત આસન પર બેઠેલા, વાણીમાં વિજય પ્રાપ્ત કરેલા, ઊંડા ધ્યાનમાં લીન અને સૂર્ય-અગ્નિ જેવી તેજસ્વી દેખાતા ઋષિને જોઈ, દેવોના રાજાને ભારે દુ:ખ થયું.
કથમસૌ વિનિહન્તુમહો મયા મુનિરપાપમતિઃ કિલ સમ્મતઃ । રિપુરયં સુસમિદ્ધતપોબલઃ કથમુપેક્ષ્ય ઇહાસનકામુકઃ
હું કેમ આ નિર્દોષ અને માન્ય ઋષિને મારી શકું? એ મારા શત્રુ છે, તપસ્વી શક્તિથી જલતા છે—મારે મારા આસન માટે લલચાતા એને કેમ અવગણવું?
ઇતિ વિચિન્ત્ય પવિં પરમાયુધં પ્રતિ મુમોચ મુનિં તપસિ સ્થિતમ્ । શશિદિવાકરસન્નિભમાશુગં ત્રિશિરસં સુરસઙ્ઘપતિઃ સ્વયમ્
આ રીતે વિચાર કરીને, દેવોના રાજાએ પોતે જ, તપમાં લીન ઋષિ પર, ચાંદ્ર-સૂર્ય જેવી તેજસ્વી અને ઝડપી વજ્ર ફેંકી, ત્રિશિરાસને નિશાન બનાવ્યા.
તદભિઘાતહતઃ સ ધરાતલે કિલ પપાત મમાર ચ તાપસઃ । શિખરિણઃ શિખરં કુલિશાર્દિતં નિપતિતં ભુવિ ચાદ્ભુતદર્શનમ્
એ ઘાતથી ઘાયલ થયેલા તપસ્વી જમીન પર પડ્યા અને મૃત્યુ પામ્યા; જેમ કે વજ્રથી ફટેલા પર્વતનું શિખર, એ જમીન પર પડેલું, અદ્ભુત દૃશ્ય હતું.
તં નિહત્ય મુદમાપ સુરેશ- શ્ચુક્રુશુશ્ચ મુનયસ્તુ સંસ્થિતાઃ । હા હતેતિ ભૃશમાર્તનિઃસ્વનાઃ કિં કૃતં શતમખેન પાપિના
એને મારીને, દેવોના રાજાને આનંદ થયો, પણ ભેગા થયેલા ઋષિઓ દુ:ખથી બોલ્યા, 'હાય, એ મારાયો! પાપી ઇન્દ્રે શું કર્યું?'
વિનાપરાધં તપસાં નિધિર્હતઃ શચીપતિઃ પાપમતિર્દુરાત્મા । ફલં કિલાયં તરસા કૃતસ્ય પ્રાપ્નોતુ પાપી હનનોદ્ભવસ્ય
'કોઈ દોષ વગર, તપસ્વીઓનો ખજાનો મારાયો; શચીપતિ, દુષ્ટ મન અને ખરાબ સ્વભાવ ધરાવે છે, એણે આ કર્યું છે. એ પાપી, હત્યાથી થયેલા પાપના ફળને ઝડપથી ભોગવે.'
તં નિહત્ય તરસા સુરરાજો નિર્જગામ નિજમન્દિરમાશુ । સ હતોઽપિ વિરરાજ મહાત્મા જીવમાન ઇવ તેજસાં નિધિઃ
ઝડપથી એને મારીને, દેવોના રાજા પોતાના ઘર તરફ ગયા; છતાં, મૃત્યુ પામ્યા પછી પણ, એ મહાન આત્મા જીવતા જેવા તેજથી ઝળકતા રહ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ જીવન્તમિવ વૃત્રહા । ચિન્તામાપાતિખિન્નાઙ્ગઃ કિં વા જીવેદયં પુનઃ
એને જમીન પર પડેલા, પણ જીવતા જેવા દેખાતા જોઈ, વૃત્રહંતા ચિંતામાં પડ્યા અને વિચાર્યા, 'શું એ ફરી જીવશે?'
વિમૃશ્ય મનસાતીવ તક્ષાણં પુરતઃ સ્થિતમ્ । મઘવા વીક્ષ્ય તં પ્રાહ સ્વકાર્યસદૃશં વચઃ
મનથી ઊંડો વિચાર કરીને, ઇન્દ્રે સામે ઉભેલા Carpenter ને જોયા અને પોતાના કામ માટે યોગ્ય શબ્દો કહ્યા.
તક્ષંશ્છિન્ધિ શિરાંસ્યસ્ય કુરુષ્વ વચનં મમ । મા જીવતુ મહાતેજા ભાતિ જીવન્નિવ સ્વયમ્
'એના માથા કાપી નાખો, મારી આજ્ઞા અનુસરો; આ મહાતેજસ્વી જીવતો ન રહે, કારણ કે મૃત્યુ પછી પણ એ જીવતા જેવા ઝળકે છે.'
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય તક્ષોવાચ વિગર્હયન્ । તક્ષોવાચ મહાસ્કન્ધો ભૃશં ભાતિ પરશુર્ન તરિષ્યતિ
આ શબ્દો સાંભળી, Carpenter એ નિંદા સાથે જવાબ આપ્યો: 'એના વિશાળ ખભા ખૂબ તેજસ્વી છે; કૂહાડી એમાં કામ નહીં કરે.'
તતો નાહં કરિષ્યામિ કાર્યમેતદ્વિગર્હિતમ્ । ત્વયા વૈ નિન્દિતં કર્મ કૃતં સદ્ભિર્વિગર્હિતમ્
'એટલે, હું આ નિંદનીય કામ નહીં કરું; તમે પહેલેથી જ સારા લોકો દ્વારા નિંદિત કર્મ કર્યું છે.'
અહં બિભેમિ પાપાદ્વૈ મૃતસ્યૈવ ચ મારણે । મૃતોઽયં મુનિરસ્ત્યેવ શિરસઃ કૃન્તનેન કિમ્
'હું પાપથી ડરું છું, મૃત્યુ પામેલા માણસને મારવામાં; આ ઋષિ તો મૃત્યુ પામ્યા છે—એના માથા કાપવાનો શું અર્થ?'
ભયં કિં તેઽત્ર સઞ્જાતં પાકશાસન કથ્યતામ્ । ઇન્દ્ર ઉવાચ સજીવ ઇવ દેહોઽયમાભાતિ વિશદાકૃતિઃ
'તમે અહીં શું ભય અનુભવો છો, હે પાકનાશક? કહો.' ઇન્દ્રે કહ્યું: 'એનું શરીર સ્પષ્ટ રૂપમાં જીવતા જેવું દેખાય છે.'
તસ્માદ્બિભેમિ મા જીવેન્મુનિઃ શત્રુરયં મમ । તક્ષોવાચ નાત્ર કિં ત્રપસે વિદ્વન્ ક્રૂરેણાનેન કર્મણા
'એટલે હું ડરું છું—કાંઈ એ ઋષિ, મારા શત્રુ, ફરી જીવતા ન થાય.' Carpenter એ કહ્યું: 'હે વિદ્વાન, તમે આ ક્રૂર કામ માટે શરમ અનુભવતા નથી?'
ઋષિપુત્રમિમં હત્વા બ્રહ્મહત્યાભયં ન કિમ્ । ઇન્દ્ર ઉવાચ પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યામિ પશ્ચાત્પાપક્ષયાય વૈ
આ ઋષિપુત્રને મારીને બ્રાહ્મણહત્યાનો ભય નથી શું? ઇન્દ્ર બોલ્યા: પાપના નાશ માટે હું પછી પ્રાયશ્ચિત્ત કરીશ.
શત્રુસ્તુ સર્વથા વધ્યશ્છલેનાપિ મહામતે । તક્ષોવાચ ત્વં લોભાભિહતઃ પાપં કરોષિ મઘવન્નિહ
શત્રુને તો કોઈ પણ રીતે—even ચાલથી—મારી જવો જોઈએ, હે બુદ્ધિશાળી. તક્ષ બોલ્યા: તું લોભથી પ્રેરિત થઈને અહીં પાપ કરી રહ્યો છે, હે મઘવંત.
તં વિનાહં કથં પાપં કરોમિ વદ મે વિભો । ઇન્દ્ર ઉવાચ મખેષુ ખલુ ભાગં તે કરિષ્યામિ સદૈવ હિ
તેના વિના હું આ પાપ કેવી રીતે કરી શકું? મને કહો, હે પ્રભુ. ઇન્દ્ર બોલ્યા: યજ્ઞોમાં હું તને હંમેશા ભાગ આપતો રહીશ.
શિરઃ પશોસ્તુ તે ભાગં યજ્ઞે દાસ્યન્તિ માનવાઃ । શુલ્કેનાનેન છિન્ધિ ત્વં શિરાંસ્યસ્ય કુરુ પ્રિયમ્
માણસો યજ્ઞમાં તને પશુનું શિર ભાગરૂપે આપશે. આ દક્ષિણાથી તું તેની શિર કાપ, અને મારી ઇચ્છા પૂરી કર.
વ્યાસ ઉવાચ એતચ્છ્રુત્વા મહેન્દ્રસ્ય વચસ્તક્ષા મુદાન્વિતઃ । કુઠારેણ શિરાંસ્યસ્ય ચકર્ત સુદૃઢેન હિ
વ્યાસ બોલ્યા: મહેન્દ્રના આ વચન સાંભળી તક્ષ આનંદથી ભરાયો અને મજબૂત કુઠારે વડે તેની ત્રણ શિરો કાપી નાખી.
છિન્નાનિ ત્રીણિ શીર્ષાણિ પતિતાનિ યદા ભુવિ । તેભ્યસ્તુ પક્ષિણઃ ક્ષિપ્રં વિનિષ્પેતુઃ સહસ્રશઃ
જ્યારે ત્રણ શિરો કાપીને જમીન પર પડ્યાં, ત્યારે તેમાંથી હજારો પક્ષીઓ તરત જ બહાર આવ્યા.
કલવિઙ્કાસ્તિત્તિરયસ્તથૈવ ચ કપિઞ્જલાઃ । પૃથક્પૃથગ્વિનિષ્પેતુર્મુખતસ્તરસા તદા
કલવિંક, તિતિર અને કપિંજલ—એ બધા અલગ અલગ મોઢામાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા.
યેન વેદાનધીતે સ્મ સોમં ચ પિબતે તથા । તસ્માદ્વક્ત્રાત્કિલોત્પેતુઃ સદ્ય એવ કપિઞ્જલાઃ
જે મોઢાથી તેણે વેદો ભણ્યા અને સોમ પીઓ, એમાંથી તરત જ કપિંજલ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે.
યેન સર્વા દિશઃ કામં પિબન્નિવ નિરીક્ષતે । તસ્માત્તુ તિત્તિરાસ્તત્ર નિઃસૃતાસ્તિગ્મતેજસઃ
જે મોઢાથી તે સર્વ દિશાઓને પાન કરતા જોઈ રહ્યો હતો, એમાંથી તેજસ્વી તિતિર પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
યત્સુરાપં તુ તદ્વક્ત્રં તસ્માત્તુ ચટકાઃ કિલ । વિનિષ્પેતુસ્ત્રિશિરસ એવં તે વિહગા નૃપ
જે મોઢથી તે દારૂ પીતો હતો, એમાંથી ચટકા પક્ષીઓ બહાર આવ્યા એવું કહેવાય છે. આમ, રાજા, ત્રણ શિરોમાંથી એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા.
એવંવિનિઃસૃતાન્દૃષ્ટ્વા તેભ્યઃ શક્રસ્તદાણ્ડજાન્ । મુમોદ મનસા રાજન્ જગામ ત્રિદિવં પુનઃ
આ રીતે એ પક્ષીઓ બહાર આવ્યા જોઈને, શક્રએ એ અંડજ જીવોને જોઈને મનમાં આનંદ કર્યો અને ફરી સ્વર્ગમાં ગયો.
ગતે શક્રે તુ તક્ષાપિ સ્વગૃહં તરસા યયૌ । યજ્ઞભાગં પરં લબ્ધ્વા મુદમાપ મહીપતે
શક્ર જતાં, તક્ષ પણ ઝડપથી પોતાના ઘેર ગયો, યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ ભાગ મેળવીને, રાજા, આનંદ અનુભવ્યો.