જહ્યેનં કાલિકે ક્રૂરે કુરૂપપ્રિયમાહવે । વ્યાસ ઉવાચ। ઇત્યુક્તા કાલિકા કાલપ્રેરિતા કાલરૂપિણી
હે ભયાનક કાળિકા, એને મારી નાખ અને યુદ્ધમાં મને જે ગમતું હોય તે કર. વ્યાસ કહે છે: આવું સાંભળીને, કાળિકા, સમયના પ્રેરણે અને સમયરૂપ બની—
ગદાં પ્રગૃહ્ય તરસા તસ્થાવાજૌ કૃતોદ્યમા । તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવાતિભયાનકમ્
ગદા હાથમાં લઈને ઝડપથી યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ઊભી રહી; બંને વચ્ચે અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં મુનીનાં ચ મહાત્મનામ્ । ગદામુદ્યમ્ય શુંભોઽથ જઘાન કાલિકાં રણે
બધા દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, શુંભ એ પોતાની ગદા ઊંચકી અને યુદ્ધમાં કાળિકા પર પ્રહાર કર્યો.
કાલિકા દૈત્યરાજાનં ગદયા ન્યહનદ્ભૃશમ્। બભંજાસ્ય રથં ચંડી ગદયા કનકોજ્જ્વલમ્
કાળિકા એ દૈત્યરાજા પર પોતાની ગદા થી જોરદાર પ્રહાર કર્યો; ચંડિકા એ તેની સુવર્ણ અને તેજસ્વી રથને ગદા વડે તોડી નાખ્યો.
ખરાન્હત્વા જઘાનાશુ દારુકં દારુણસ્વના। સ પદાતિર્ગદાં ગુર્વી સમાદાય ક્રુધાન્વિતઃ
કઠોર ઘોડાઓને મારીને, તેણે ભયાનક અવાજ સાથે તરત જ સારથીને પણ મારી નાખ્યો; પછી, પગે ઊભો રહી, ગુસ્સામાં પોતાની ભારે ગદા પકડી.
કાલિકાભુજયોર્મધ્યે પ્રહસન્નહનત્તદા । વંચયિત્વા ગદાઘાતં ખડ્ગમાદાય સત્વરા
કાળિકા ના હાથ વચ્ચે હસતો હસતો તેણે પ્રહાર કર્યો; ગદા ના ઘાટથી બચીને, કાળિકા એ ઝડપથી પોતાની તલવાર ઉપાડી.
ચિચ્છેદાસ્ય ભુજં સવ્યં સાયુધં ચંદનાર્ચિતમ્ । સ છિન્નબાહુવિરથો ગદાપાણિ: પરિપ્લુતઃ
તેણી એ તેની ડાબી બાજુનો હાથ, શસ્ત્રધારી અને ચંદનથી સુશોભિત, કાપી નાખ્યો; હાથ કપાઈ ગયેલો, રથ વગર, પણ હજી ગદા પકડીને, તે લોહીથી ભીંજાઈ ગયો.
અચિરેણ સમાગત્ય કાલિકામહનત્તદા । કાલી ચ કરવાલેન ભુજં તસ્યાથ દક્ષિણમ્
થોડી જ વારમાં તે આવીને કાળિકા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યો; ત્યારે કાળિકા એ પોતાની તલવારથી તેનો જમણો હાથ પણ કાપી નાખ્યો.
ચિચ્છેદ પ્રહસંતી સા સગદં કિલ સાંગદમ્ । કર્તું પાદપ્રહારં સ કુપિતઃ પ્રયયૌ જવાત્
હસતી હસતી, તેણે તેનો હાથ—ગદા અને કંગણ સાથે—કાપી નાખ્યો; ગુસ્સામાં, તેણે પગથી પ્રહાર કરવા ઝડપથી દોડ કર્યો.
કાલી ચિચ્છેદ ચરણૌ ખડ્ગેનાસ્ય ત્વરાન્વિતા । સચ્છિન્નકરપાદોઽપિ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચ બ્રુવન્
કાળિકા એ ઝડપથી પોતાની તલવારથી તેના પગ પણ કાપી નાખ્યા; હાથ અને પગ કપાઈ ગયા છતાં, તે હજી પણ બોલતો રહ્યો: 'ઊભો રહો, ઊભો રહો!'
ધાવમાનો યયાવાશુ કાલિકાં ભીષયન્નિવ । તમાગચ્છંતમાલોક્ય કાલિકા કમલોપમમ્
દોડતો દોડતો, તે તરત જ કાળિકા પાસે ગયો, જાણે તેને ડરાવા આવ્યો હોય; તેને આવતો જોઈ, કમળ જેવી સુંદર કાળિકા—
ચકર્ત મસ્તકં કંઠાદ્રુધિરૌઘવહં ભૃશમ્ । છિન્નેઽસૌ મસ્તકે ભૂમૌ પપાત ગિરિસન્નિભઃ
તેના ગળાથી માથું કાપી નાખ્યું, અને ભારે લોહી વહાવ્યું; માથું કપાતાં, તે પર્વત જેવો જમીન પર પડી ગયો.
પ્રાણા વિનિર્યયુસ્તસ્ય દેહાદુત્ક્રમ્ય સત્વરમ્ । ગતાસું પતિતં દૈત્યં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
તેના શરીરમાંથી પ્રાણ ઝડપથી નીકળી ગયા; દૈત્ય નિર્વાણ થઈ પડ્યો તે જોઈને દેવો અને ઇન્દ્ર સહીત સૌએ નિહાળ્યું.
તુષ્ટુવુસ્તાં તદા દેવીં ચામુંડાં કાલિકાં તથા । વવુર્વાતા: શિવાસ્તત્ર દિશશ્ચ વિમલા ભૃશમ્
પછી દેવોએ ચામુંડા અને કાળિકા માતાજીની સ્તુતિ કરી; ત્યાં શીતળ પવન વહાવા લાગ્યા અને દિશાઓ પણ ખૂબ શુદ્ધ બની ગઈ.
બભૂવુશ્ચાગ્નયો હોમે પ્રદક્ષિણશિખાઃ શુભાઃ । હતશેષાશ્ચ યે દૈત્યાઃ પ્રણમ્ય જગદંબિકામ્
હવનના અગ્નિ પણ શુભ બની ગયા, તેમની જ્યોત દાયાં ફરવા લાગી; અને બચેલા દૈત્યોએ જગદંબાને વંદન કરીને,
ત્યક્ત્વાઽઽયુધાનિ તે સર્વે પાતાલં પ્રયયુર્નૃપ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્
બધાએ પોતાના શસ્ત્રો છોડી પાતાળમાં જઈ પડ્યા, રાજા; આ રીતે દેવીના સર્વ ઉત્તમ ચરિત્રો તને કહી દીધાં.
શુમ્ભાદીનાં વધં ચૈવ સુરાણાં રક્ષણં તથા । એતદાખ્યાનકં સર્વં પઠન્તિ ભુવિ માનવાઃ
શુંભ અને અન્ય દૈત્યોના સંહાર તથા દેવોની રક્ષા—આ સમગ્ર કથા પૃથ્વી પર જે મનુષ્યો વાંચે છે,
શૃણ્વન્તિ ચ સદા ભક્ત્યા તે કૃતાર્થા ભવંતિ હિ । અપુત્રો લભતે પુત્રાન્નિર્ધનશ્ચ ધનં બહુ
અને જે ભક્તિપૂર્વક હંમેશા સાંભળે છે, તેઓ ખરેખર સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે; જેની સંતાન નથી તેને સંતાન મળે છે, અને ગરીબને ઘણું ધન મળે છે.
રોગી ચ મુચ્યતે રોગાત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ । શત્રુતો ન ભયં તસ્ય ય ઇદં ચરિતં શુભમ્
રોગી રોગમાંથી મુક્ત થાય છે, સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; જે આ શુભ ચરિત્રનું પઠન કરે છે તેને શત્રુઓથી કોઈ ભય રહેતું નથી.
અથ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ જનમેજય ઉવાચ। મહિમા વર્ણ્યતે સમ્યક્ચંડિકાયાસ્ત્વયા મુને । કેન ચારાધિતા પૂર્વં ચરિત્રત્રયયોગતઃ
પછી બત્રીસમો અધ્યાય. જનમેજયે પૂછ્યું: હે મુનિ, તમે ચંડિકાની મહિમા સારી રીતે વર્ણવી છે; આ ત્રણ ચરિત્રોના ઉપાયથી તેને પહેલા કોણે પૂજ્યા હતા?
પ્રસન્ના કસ્ય વરદા કેન પ્રાપ્તં ફલં મહત્ । આરાધ્ય કામદાં દેવીં કથયસ્વ કૃપાનિધે
કોણે દેવીને પ્રસન્ન કરીને મોટું વરદાન મેળવ્યું હતું, અને કોને આ કામદાયિની દેવીની આરાધના કરીને શ્રેષ્ઠ ફળ મળ્યું? કૃપાના સાગર, કૃપા કરીને કહો.
ઉપાસનાવિધિં બ્રહ્મસ્તથા પૂજાવિધિં વદ । વિસ્તરેણ મહાભાગ હોમસ્ય ચ વિધિં પુનઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, પૂજા કરવાની વિધિ અને આરાધનાનો રીત તેમજ હવનની વિધિ પણ વિગતે કહો.
સૂત ઉવાચ। ઇતિ ભૂપવચઃ શ્રુત્વા પ્રીતઃ સત્યવતીસુતઃ । પ્રત્યુવાચ નૃપં કૃષ્ણો મહામાયાપ્રપૂજનમ્
સૂતે કહ્યું: રાજાના શબ્દો સાંભળી સત્યવતીપુત્ર ખુશ થયા; કૃષ્ણે રાજાને મહામાયાની પૂજા વિશે જવાબ આપ્યો.
વ્યાસ ઉવાચ। સ્વારોચિષેઽન્તરે પૂર્વં સુરથો નામ પાર્થિવઃ । બભૂવ પરમોદારઃ પ્રજાપાલનતત્પરઃ
વ્યાસે કહ્યું: પહેલા સ્વારોચિષ મન્વંતરમાં સુરથ નામે એક રાજા હતા, જે અત્યંત ઉદાર અને પ્રજાની રક્ષા માટે સદા તત્પર હતા.
સત્યવાદી કર્મપરો બ્રાહ્મણાનાં ચ પૂજકઃ । ગુરુભક્તિરતો નિત્યં સ્વદારગમને રતઃ
તે સત્યવચન, કર્મમાં નિષ્ઠાવાન, બ્રાહ્મણોની પૂજા કરતા, ગુરુભક્ત અને પોતાની પત્ની પ્રત્યે લાગણીશીલ હતા.
દાનશીલોsવિરોધી ચ ધનુર્વેદૈકપારગઃ । એવં પાલયતો રાજ્યં મ્લેચ્છાઃ પર્વતવાસિનઃ
દાતા, વિરૂદ્ધભાવથી રહિત અને ધનુર્વેદમાં પારંગત હતા; આવા રાજાને શાસન કરતાં, પર્વતોમાં રહેતા મ્લેચ્છો—
બલાચ્છત્રુત્વમાપન્નાઃ સૈન્યં કૃત્વા ચતુર્વિધમ્ । હસ્ત્યશ્વરથપાદાતિસહિતાસ્તે મદોત્કટાઃ
બળજબરીથી દુશ્મન બની ગયા, ચાર પ્રકારની સેના સાથે—હાથી, ઘોડા, રથ અને પગદળ—ઘમંડથી ભરેલા,
કોલાવિધ્વંસિનઃ પ્રાપ્તાઃ પૃથ્વીગ્રહણતત્પરાઃ । સુરથઃ સૈન્યમાદાય સંમુખઃ સમપદ્યત
ગામો ધ્વંસ કરતા, પૃથ્વી પર કબજો જમાવવા આવ્યા; સુરથે પોતાની સેના લઈને સીધો સામનો કર્યો.
યુદ્ધં સમભવદ્ઘોરં તસ્ય તૈરતિદારુણૈઃ । મ્લેચ્છાનાં તુ બલં સ્વલ્પં રાજ્ઞસ્તદ્બલમદ્ભુતમ્
તેમાં ભયાનક યુદ્ધ થયું; મ્લેચ્છોની સેના ઓછી હતી અને રાજાની સેના અદ્ભુત હતી,
તથાપિ તૈર્જિતો યુદ્ધે દૈવાદ્રાજા પરાજિતઃ । ભગ્નશ્ચ સ્વપુરં પ્રાપ્તઃ સુરક્ષં દુર્ગમંડિતમ્
તો પણ ભાગ્યવશ રાજા યુદ્ધમાં હાર્યા; હાર્યા પછી તેઓ પોતાની સુરક્ષિત અને કિલ્લેબંદી કરેલી નગરીમાં પાછા ફર્યા.