ગચ્છધ્વં પામરા યૂયં પાતાલં વા જલાર્ણવમ્ । જીવિતાશાં સ્થિરાં કૃત્વા ત્યક્ત્વાત્રૈવાયુધાનિ ચ
'હવે તમે બધા પાતાળમાં કે દરિયામાં જાઓ, જીવવાની આશા રાખો અને અહીં જ તમારા શસ્ત્રો મૂકી દો.'
અથવા મચ્છરાઘાતહતપ્રાણા રણાજિરે । પ્રાપ્ય સ્વર્ગસુખં સર્વે ક્રીડન્તુ વિગતજ્વરાઃ
'અથવા, જો મારા બાણોથી યુદ્ધમાં મરી જશો તો, બધા દુઃખથી મુક્ત થઈને સ્વર્ગના આનંદમાં રમો.'
કાતરત્વં ચ શૂરત્વં ન ભવત્યેવ સર્વથા । દદામ્યભયદાનં વૈ યાન્તુ સર્વે યથાસુખમ્
'ક્યારેય પણ ડરપોકપણું કે શૂરવીરતા સ્થિર રહેતી નથી; હું તમને નિર્ભયતા આપું છું—બધા પોતાની ઈચ્છાથી જાઓ.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા નિશુમ્ભો મદગર્વિતઃ । નિશિતં ખડ્ગમાદાય ચર્મ ચૈવાષ્ટચન્દ્રકમ્
વ્યાસજી કહે છે: એના વચન સાંભળી, અહંકારથી ભરેલો નિશુંભા, તીખી તલવાર અને આઠ ચાંદથી શોભતો ઢાલ લઈને ઊભો રહ્યો.
ધાવમાનસ્તુ તરસાસિના સિંહં મદોત્કટમ્ । જઘાનાતિબલાન્મૂર્ધ્નિ ભ્રામયઞ્જગદમ્બિકામ્
પછી તેણે તલવાર લઈને ઝડપથી દોડીને, ઉગ્ર અને ગર્વિત સિંહના માથા પર ઘા કર્યો અને જગદંબાને ઘેરવા લાગ્યો.
તતો દેવી સ્વગદયા વઞ્ચયિત્વાસિપાતનમ્ । તાડયામાસ તં બાહોર્મૂલે પરશુના તદા
પછી દેવી એ તેની તલવારનો ઘા ગદાથી અટકાવી, પોતાના કુહાડાથી તેના હાથની મૂળ પાસે ઘા કર્યો.
ખડ્ગેન નિહતઃ સોઽપિ બાહુમૂલે મહામદઃ । સંસ્તભ્ય વેદનાં ભૂયો જઘાન ચણ્ડિકાં તદા
હાથની મૂળ પાસે તલવારથી ઘાયલ થયેલો, ગર્વીલો દૈત્ય દુઃખ દબાવીને ફરી ચંડિકા પર તૂટી પડ્યો.
સાપિ ઘણ્ટાસ્વનં ઘોરં ચકાર ભયદં નૃણામ્ । પપૌ પુનઃ પુનઃ પાનં નિશુમ્ભં હન્તુમિચ્છતી
પછી દેવી એ ભયજનક ઘંટનો ગજબનો અવાજ કર્યો, જે મનુષ્યોને ડરાવતો હતો, અને નિશુંભાને મારવા ફરી ફરી પીવાનું શરૂ કર્યું.
એવં પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવાતિભયપ્રદમ્ । દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ પરસ્પરજયૈષિણામ્
આ રીતે દેવો અને દૈત્યોએ એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છાથી અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
પલાદાઃ પક્ષિણઃ ક્રૂરાઃ સારમેયાશ્ચ જમ્બુકાઃ । નનૃતુશ્ચાતિસન્તુષ્ટા ગૃધ્રાઃ કઙ્કાશ્ચ વાયસાઃ
માસખોર પક્ષીઓ, ક્રૂર શિયાળ, જંગલી કૂતરા, ગૃધ્ર, કાગડા અને કંકાઓ ખૂબ આનંદથી નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
રણભૂર્ભાતિ ભૂયિષ્ઠપતિતાસુરવર્ષ્મકૈઃ । રુધિરસ્રાવસંયુક્તૈર્ગજાશ્વદેહસંકુલા
યુદ્ધભૂમિમાં પડેલા અસુરોના શરીરો, લોહીના પ્રવાહ અને હાથી-ઘોડાની લાશોથી આખું મેદાન છવાઈ ગયું હતું.
પતિતાન્દાનવાન્દૃષ્ટ્વા નિશુમ્ભોઽતિરુષાન્વિતઃ । પ્રયયૌ ચણ્ડિકાં તૂર્ણં ગદામાદાય દારુણામ્
પડેલા દૈત્યોને જોઈને, નિશુંભા ભારે ક્રોધથી ભરાઈ, ભયાનક ગદા લઈને ઝડપથી ચંડિકા તરફ દોડી ગયો.
સિંહં જઘાન ગદયા મસ્તકે મદગર્વિતઃ । પ્રહૃત્ય ચ સ્મિતં કૃત્વા પુનર્દેવીમતાડયત્
ઘમંડથી ભરાયેલા તેણે ગદા વડે સિંહના માથા પર ઘા માર્યો અને પછી હસીને ફરીથી દેવી પર હુમલો કર્યો.
સાપિ તં કુપિતાતીવ નિશુમ્ભં પુરતઃ સ્થિતમ્ । પ્રહરન્તં સમીક્ષ્યાથ દેવી વચનમબ્રવીત્
દેવીએ સામે ઊભેલા અને ક્રોધથી ભરેલા નિશુમ્ભને ઘા મારતો જોઈને તેને કહ્યું:
દેવ્યુવાચ તિષ્ઠ મન્દમતે તાવદ્યાવત્ખડ્ગમિદં તવ । ગ્રીવાયાં પ્રેરયામ્યસ્માદ્ ગન્તાસિ યમસાદનમ્
દેવી બોલી: 'અરે મૂર્ખ, થોભ! જ્યા સુધી હું આ તલવાર તારી ગળામાં નહીં ઘૂસાડું, ત્યાં સુધી ઊભો રહે. પછી તો યમના ઘર જઈશ.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા તરસા દેવી કૃપાણેન સમાહિતા । ચિચ્છેદ મસ્તકં તસ્ય નિશુમ્ભસ્યાથ ચણ્ડિકા
વ્યાસ કહે છે: આવું કહીને દેવીએ દૃઢ નિશ્ચયથી ઝડપથી તલવાર વડે નિશુમ્ભનું માથું કાપી નાખ્યું.
સચ્છિન્નમસ્તકો દેવ્યા કબન્ધોઽતીવ દારુણઃ । બભ્રામ ચ ગદાપાણિસ્ત્રાસયન્દેવતાગણાન્
દેવી દ્વારા માથું કપાઈ ગયા પછી પણ ભયાનક અને ભયંકર ધડ ગદા હાથમાં લઈને દેવતાઓને ડરાવતો ફરતો રહ્યો.
દેવી તસ્ય શિતૈર્બાણૈશ્ચિચ્છેદ ચરણૌ કરૌ । પપાતોર્વ્યાં તતઃ પાપી ગતાસુઃ પર્વતોપમઃ
દેવીએ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના હાથ અને પગ કાપી નાખ્યા; પછી એ દુષ્ટ, જીવ વગર અને પર્વત જેવો ભૂમિ પર પડી ગયો.
તસ્મિન્નિપતિતે દૈત્યે નિશુમ્ભે ભીમવિક્રમે । હાહાકારો મહાનાસીત્તત્સૈન્યે ભયકમ્પિતે
જ્યારે ભયાનક પરાક્રમી દૈત્ય નિશુમ્ભ ધરાશાયી થયો, ત્યારે તેના સૈન્યમાં ભયથી કંપતા મોટા રડારા અને હાહાકાર ઊઠ્યો.
ત્યક્ત્વાઽઽયુધાનિ સર્વાણિ સૈનિકાઃ ક્ષતજાપ્લુતાઃ । જગ્મુર્બુમ્બારવં સર્વે કુર્વાણા રાજમન્દિરમ્
સૈનિકો લોહીથી લથબથ થઈને પોતાના શસ્ત્રો ફેંકી દીધા અને બધા જોરદાર અવાજ સાથે રાજમહેલ તરફ ભાગી ગયા.
તાનાગતાન્સુસમ્પ્રેક્ષ્ય શુમ્ભઃ શત્રુનિષૂદનઃ । પપ્રચ્છ ક્વ નિશુમ્ભોઽસૌ કથં ભગ્નાઃ પલાયિતાઃ ॥ ૪૨ તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજ્ઞસ્તે પ્રોચુઃ પ્રણતા ભૃશમ્ । રાજંસ્તે નિહતો ભ્રાતા શેતે સમરમૂર્ધનિ
તેમને આવતાં જોઈને દુશ્મનોનો નાશક શુમ્ભે પૂછ્યું: 'નિશુમ્ભ ક્યાં છે? તમે કેમ હાર્યા અને કેમ ભાગ્યા?'
તયા નિપાતિતાઃ શૂરા યે ચ તેઽપ્યનુજાનુગાઃ । વયં ત્વાં કથિતું સર્વં વૃત્તાન્તં સમુપાગતાઃ
રાજાના શબ્દો સાંભળી વીર સૈનિકો ખૂબ નમ્રતાથી બોલ્યા: 'રાજા, તમારો ભાઈ યુદ્ધભૂમિ પર મારાયો છે અને પડ્યો છે.'
નિશુમ્ભો નિહતસ્તત્ર તયા ચણ્ડિકયાધુના । ન હિ યુદ્ધસ્ય કાલોઽદ્ય તવ રાજન્ રણાઙ્ગણે
તેના સાથે આવેલા વીર પણ દેવીના હાથમાં મારાયા છે; અમે તમને આખો ઘટનાક્રમ કહેવા આવ્યા છીએ.
દેવકાર્યં સમુદ્દિશ્ય કાપીયં પરમાઙ્ગના । હન્તું દૈત્યકુલં નૂનં પ્રાપ્તેતિ પરિચિન્તય
નિશુમ્ભને અત્યારે ચંડિકાએ મારી નાખ્યો છે; રાજા, આજે યુદ્ધના મેદાનમાં તમારો સમય નથી.
નૈષા પ્રાકૃતયોષૈવ દેવી શક્તિરનુત્તમા । અચિન્ત્યચરિતા ક્વાપિ દુર્જ્ઞેયા દૈવતૈરપિ
વિચાર કરો કે પરમ અદભુત શક્તિવાળી દેવી દેવતાઓના કામ માટે દૈત્યકુળને નાશ કરવા અહીં આવી છે.
નાનારૂપધરાતીવ માયામૂલવિશારદા । વિચિત્રભૂષણા દેવી સર્વાયુધધરા શુભા
આ સાધારણ સ્ત્રી નથી; દેવી સર્વોચ્ચ શક્તિ છે, જેણીનું વર્તન પણ દેવતાઓ માટે સમજવું અઘરું છે.
ગહના ગૂઢચરિતા કાલરાત્રિરિવાપરા । અપારપારગા પૂર્ણા સર્વલક્ષણસંયુતા
તે અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, માયામાં પારંગત છે, અદભુત આભૂષણોથી સજ્જ છે, સર્વ શસ્ત્રો ધારણ કરે છે અને શુભ છે.
અન્તરિક્ષસ્થિતા દેવાસ્તાં સ્તુવન્ત્યકુતોભયાઃ । દેવકાર્યઞ્ચ કુર્વાણાં શ્રીદેવીં પરમાદ્ભુતામ્
તેની લીલાઓ ગૂઢ અને ગહન છે, બીજી કાળરાત્રિ જેવી છે, અપરિમિત અને પૂર્ણ છે, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે.
પલાયનં પરો ધર્મઃ સર્વથા દેહરક્ષણમ્ । રક્ષિતે કિલ દેહેસ્મિન્કાલેઽસ્મત્સુખતાઙ્ગતે
દેવતાઓ નિર્ભય થઈને આકાશમાં ઊભેલી અને દેવકાર્ય કરતી આ અદભુત દેવીની સ્તુતિ કરે છે.
સંગ્રામે વિજયો રાજન્ ભવિતા તે ન સંશયઃ । કાલઃ કરોતિ બલિનં સમયે નિર્બલં ક્વચિત્
દેહની રક્ષા માટે ભાગવું સર્વોત્તમ ધર્મ છે; દેહ બચી રહે તો જ સુખ મળે છે.