તમાજગામ શુમ્ભોઽપિ સ્વબલેન સમાવૃતઃ । પ્રેક્ષકોઽભૂદ્રણે રાજા સંગ્રામરસપણ્ડિતઃ
શુંબહ પણ પોતાની સેના સાથે ત્યાં આવ્યો; યુદ્ધનો રસ જાણનાર રાજા યુદ્ધમાં દર્શક બનીને ઊભો રહ્યો.
ગગને સંસ્થિતા દેવાસ્તદાભ્રપટલાવૃતાઃ । દિદૃક્ષવસ્તુ સંગ્રામે સેન્દ્રા યક્ષગણાસ્તથા
તે સમયે દેવતાઓ આકાશમાં મેઘમાળાથી ઢંકાઈને, ઇન્દ્ર અને યક્ષગણો સાથે, એ યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છા રાખીને ઊભા રહ્યા.
નિશુમ્ભોઽથ રણે ગત્વા ધનુરાદાય શાર્ઙ્ગકમ્ । ચકાર શરવૃષ્ટિં સ ભીષયઞ્જગદમ્બિકામ્
પછી નિશુંબહે યુદ્ધમાં જઈને પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય લીધું અને જગદંબાને ડરાવે એવી બાણવર્ષા શરૂ કરી.
મુઞ્ચન્તં શરજાલાનિ નિશુમ્ભં ચણ્ડિકા રણે । વીક્ષ્યાદાય ધનુઃ શ્રેષ્ઠં જહાસ સુસ્વરં મુહુઃ
યુદ્ધમાં નિશુંબહને સતત બાણ છોડતા જોઈને, ચંડિકાએ પોતાનું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને મીઠી હાસ્યથી વારંવાર હસવા લાગી.
ઉવાચ કાલિકાં દેવી પશ્ય મૂર્ખત્વમેતયોઃ । મરણાયાગતૌ કાલિ મત્સમીપમિહાધુના
દેવી કાલીને કહે છે: કાલી, જો આ બંનેની મૂર્ખાઈ! હવે એ બંને મારી પાસે મરણ માટે આવ્યા છે.
દૃષ્ટ્વા દૈત્યવધં ઘોરં રક્તબીજાત્યયં તથા । જયાશાં કુરુતસ્ત્વેતૌ મોહિતૌ મમ માયયા
આ બંનેએ દૈત્યોના ભયાનક સંહાર અને રક્તબીજના વિનાશને જોઈને પણ, વિજયની આશા રાખી છે; પણ એ મારા માયાથી મોહિત થયા છે.
આશા બલવતી હ્યેષા ન જહાતિ નરં ક્વચિત્ । ભગ્નં હૃતબલં નષ્ટં ગતપક્ષં વિચેતનમ્
આશા બહુ જ શક્તિશાળી છે; માણસ તૂટી જાય, શક્તિ ગુમાવી દે, બધું ગુમાવી દે, સહારો ન રહે અને અચેતન થાય, ત્યારે પણ આશા તેને ક્યારેય છોડતી નથી.
આશાપાશનિબદ્ધૌ દ્વૌ યુદ્ધાય સમુપાગતૌ । નિહન્તવ્યૌ મયા કાલિ રણે શુમ્ભનિશુમ્ભકૌ
આશાના બંધનથી બંધાઈને, આ બંને યુદ્ધ માટે આવ્યા છે; કાલી, શુંબહ અને નિશુંબહને હું યુદ્ધમાં સંહારવા જઈ રહી છું.
આસન્નમરણાવેતૌ સમ્પ્રાપ્તૌ દૈવમોહિતૌ । પશ્યતાં સર્વદેવાનાં હનિષ્યામ્યહમદ્ય તૌ
હવે, આ બંને મરણના નજીક છે અને દૈવના મોહમાં આવી ગયા છે; આજે, બધા દેવતાઓની સામે, હું એમને સંહાર કરીશ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા કાલિકાં ચણ્ડી કર્ણાકૃષ્ટશરોત્કરૈઃ । છાદયામાસ તરસા નિશુમ્ભં પુરતઃ સ્થિતમ્
વ્યાસજીએ કહ્યું: એમ કહીને, ચંડિકાએ કાલીને કહ્યું અને પછી પોતાના ધનુષ્યના તાર કાન સુધી ખેંચી, ઝડપથી સામે ઊભેલા નિશુંબહને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઢાંકી દીધો.
દાનવોઽપિ શરાંસ્તસ્યાશ્ચિચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ । તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવાતિભયાનકમ્
દૈત્યે પણ તેના બાણો તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યા; બંને વચ્ચે અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
કેસરી કેશજાલાનિ ધુન્વાનઃ સૈન્યસાગરમ્ । ગાહયામાસ બલવાન્સરસીં વારણો યથા
સિંહે પોતાની જટાઓ હલાવીને, સેના સમુદ્રમાં ઘૂસી ગયો અને શક્તિશાળી હાથી સરોવર જેમ ડૂબાડે તેમેને ડૂબાડી દીધા.
નખૈર્દન્તપ્રહારૈસ્તુ દાનવાન્પુરતઃ સ્થિતાન્ । ચખાદ ચ વિશીર્ણાઙ્ગાન્ ગજાનિવ મદોત્કટાન્
તે સિંહે પોતાના નખ અને દાંતના પ્રહારોથી સામે ઊભેલા દૈતોને ફાડી નાખ્યા અને એમના વિખૂટા શરીરોને ઉગ્ર હાથી જેમ ભક્ષી નાખ્યા.
એવં વિમથ્યમાને તુ સૈન્યે કેસરિણા તદા । અભ્યધાવન્નિશુમ્ભોઽથ વિકૃષ્ટવરકાર્મુકઃ
આ રીતે, જ્યારે સિંહે સેના ચકનાચૂર કરી નાખી, ત્યારે નિશુંબહે પોતાનું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ખેંચી યુદ્ધમાં દોડી આવ્યો.
અન્યેઽપિ ક્રુદ્ધા દૈત્યેન્દ્રા દેવીં હન્તુમુપાયયુઃ । સન્દષ્ટદન્તરસના રક્તનેત્રા હ્યનેકશઃ
બીજા પણ ક્રોધથી ભરેલા દૈત્યરાજાઓ, દાંતો ભીંચી અને લાલ આંખો સાથે વારંવાર દેવીને મારવા આગળ વધ્યા.
તત્રાજગામ તરસા શુમ્ભઃ સૈન્યસમાવૃતઃ । નિહત્ય કાલિકાં કોપાદ્ગ્રહીતું જગદમ્બિકામ્
એ સમયે શુંભ પોતાનું મોટું સેના લઈને ઝડપથી આવ્યો અને કાળિકાને ક્રોધથી મારીને જગદંબાને પકડવા દોડ્યો.
તત્રાગત્ય દદર્શાજાવમ્બિકાઞ્ચ પુરઃસ્થિતામ્ । રૌદ્રરસયુતાં કાન્તાં શૃઙ્ગારરસસંયુતામ્
ત્યાં આવીને તેણે અંબિકાને સામે ઊભેલી જોઈ—જે રૌદ્ર ભાવથી ભરેલી છતાં સુંદર હતી, જેમાં ક્રોધ અને પ્રેમ બંનેનો રસ દેખાતો હતો.
તાં વીક્ષ્ય વિપુલાપાઙ્ગીં ત્રૈલોક્યવરસુન્દરીમ્ । સુરક્તનયનાં રમ્યાં ક્રોધરક્તેક્ષણાં તથા
તેની પહોળી અને મોહક આંખો, ત્રણેય લોકમાં સૌથી સુંદર, લાલ લાલ અને ક્રોધથી જ્વલંત આંખો જોઈને તે ચકિત થયો.
વિવાહેચ્છાં પરિત્યજ્ય જયાશાં દૂરતસ્તથા । મરણે નિશ્ચયં કૃત્વા તસ્થાવાહિતકાર્મુકઃ
એ વખતે તેણે લગ્નની ઈચ્છા અને વિજયની આશા છોડી, મૃત્યુનો નિશ્ચય કરીને ધનુષ્ય તાણીને ઊભો રહ્યો.
તં તથા દાનવં દેવી સ્મિતપૂર્વમિદં વચઃ । બભાષે શૃણ્વતાં તેષાં દૈત્યાનાં રણમસ્તકે
પછી દેવી એ દૈત્યને સ્મિત સાથે યુદ્ધભૂમિ પર ઊભેલા દૈત્યોએ સાંભળે તે રીતે કહ્યું:
ગચ્છધ્વં પામરા યૂયં પાતાલં વા જલાર્ણવમ્ । જીવિતાશાં સ્થિરાં કૃત્વા ત્યક્ત્વાત્રૈવાયુધાનિ ચ
'હવે તમે બધા પાતાળમાં કે દરિયામાં જાઓ, જીવવાની આશા રાખો અને અહીં જ તમારા શસ્ત્રો મૂકી દો.'
અથવા મચ્છરાઘાતહતપ્રાણા રણાજિરે । પ્રાપ્ય સ્વર્ગસુખં સર્વે ક્રીડન્તુ વિગતજ્વરાઃ
'અથવા, જો મારા બાણોથી યુદ્ધમાં મરી જશો તો, બધા દુઃખથી મુક્ત થઈને સ્વર્ગના આનંદમાં રમો.'
કાતરત્વં ચ શૂરત્વં ન ભવત્યેવ સર્વથા । દદામ્યભયદાનં વૈ યાન્તુ સર્વે યથાસુખમ્
'ક્યારેય પણ ડરપોકપણું કે શૂરવીરતા સ્થિર રહેતી નથી; હું તમને નિર્ભયતા આપું છું—બધા પોતાની ઈચ્છાથી જાઓ.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા નિશુમ્ભો મદગર્વિતઃ । નિશિતં ખડ્ગમાદાય ચર્મ ચૈવાષ્ટચન્દ્રકમ્
વ્યાસજી કહે છે: એના વચન સાંભળી, અહંકારથી ભરેલો નિશુંભા, તીખી તલવાર અને આઠ ચાંદથી શોભતો ઢાલ લઈને ઊભો રહ્યો.
ધાવમાનસ્તુ તરસાસિના સિંહં મદોત્કટમ્ । જઘાનાતિબલાન્મૂર્ધ્નિ ભ્રામયઞ્જગદમ્બિકામ્
પછી તેણે તલવાર લઈને ઝડપથી દોડીને, ઉગ્ર અને ગર્વિત સિંહના માથા પર ઘા કર્યો અને જગદંબાને ઘેરવા લાગ્યો.
તતો દેવી સ્વગદયા વઞ્ચયિત્વાસિપાતનમ્ । તાડયામાસ તં બાહોર્મૂલે પરશુના તદા
પછી દેવી એ તેની તલવારનો ઘા ગદાથી અટકાવી, પોતાના કુહાડાથી તેના હાથની મૂળ પાસે ઘા કર્યો.
ખડ્ગેન નિહતઃ સોઽપિ બાહુમૂલે મહામદઃ । સંસ્તભ્ય વેદનાં ભૂયો જઘાન ચણ્ડિકાં તદા
હાથની મૂળ પાસે તલવારથી ઘાયલ થયેલો, ગર્વીલો દૈત્ય દુઃખ દબાવીને ફરી ચંડિકા પર તૂટી પડ્યો.
સાપિ ઘણ્ટાસ્વનં ઘોરં ચકાર ભયદં નૃણામ્ । પપૌ પુનઃ પુનઃ પાનં નિશુમ્ભં હન્તુમિચ્છતી
પછી દેવી એ ભયજનક ઘંટનો ગજબનો અવાજ કર્યો, જે મનુષ્યોને ડરાવતો હતો, અને નિશુંભાને મારવા ફરી ફરી પીવાનું શરૂ કર્યું.
એવં પરસ્પરં યુદ્ધં બભૂવાતિભયપ્રદમ્ । દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ પરસ્પરજયૈષિણામ્
આ રીતે દેવો અને દૈત્યોએ એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છાથી અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
પલાદાઃ પક્ષિણઃ ક્રૂરાઃ સારમેયાશ્ચ જમ્બુકાઃ । નનૃતુશ્ચાતિસન્તુષ્ટા ગૃધ્રાઃ કઙ્કાશ્ચ વાયસાઃ
માસખોર પક્ષીઓ, ક્રૂર શિયાળ, જંગલી કૂતરા, ગૃધ્ર, કાગડા અને કંકાઓ ખૂબ આનંદથી નૃત્ય કરવા લાગ્યા.