એકાપિ દુઃસહા દેવી કિં પુનસ્તાભિરન્વિતા । સિંહોઽપિ હન્તિ સંગ્રામે રાક્ષસાનમિતપ્રભઃ
એક જ દેવી સહન કરવી મુશ્કેલ છે, તો પછી જ્યારે એ સાથે બીજી દેવીઓ જોડાય છે ત્યારે શું કહીએ? અનંત તેજવાળો સિંહ પણ યુદ્ધમાં રાક્ષસોને મારી નાખે છે.
અતો વિચાર્ય સચિવૈર્યદ્યુક્તં તદ્વિધીયતામ્ । ન વૈરમનયા યુક્તં સન્ધિરેવ સુખપ્રદઃ
એથી, તું તારા મંત્રીઓ સાથે વિચારીને યોગ્ય જે હોય તે કર; એની સાથે દુશ્મની રાખવી યોગ્ય નથી—મિત્રતા જ સુખ આપે છે.
આશ્ચર્યમેતદખિલં યન્નારી હન્તિ રાક્ષસાન્ । રક્તબીજોઽપિ નિહતઃ પીતં તસ્યાપિ શોણિતમ્
આ બધું ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે કે એક સ્ત્રી રાક્ષસોને મારી નાખે છે; રક્તબીજ પણ મારાયો અને એની લોહી પણ એણે પી લીધી.
અન્યે નિપાતિતા દૈત્યાઃ સંગ્રામેઽમ્બિકયા નૃપ । ચામુણ્ડયા ચ માંસં વૈ ભક્ષિતં સકલં રણે
બીજા દૈત્યોએ પણ યુદ્ધમાં અંબિકાએ મારી નાખ્યા, રાજા, અને ચામુંડાએ તો યુદ્ધભૂમિમાં એમનું આખું માંસ ખાઈ નાખ્યું.
વરં પાતાલગમનં તસ્યાઃ સેવાથવા વરા । ન તુ યુદ્ધં મહારાજ કાર્યમમ્બિકયા સહ
એની સેવા કરવી કે પાતાળમાં જવું એ વધારે સારું છે, રાજા, પણ અંબિકા સાથે યુદ્ધ કરવું યોગ્ય નથી.
ન નારી પ્રાકૃતા હ્યેષા દેવકાર્યાર્થસાધિની । માયેયં પ્રબલા દેવી ક્ષપયન્તીયમુત્થિતા
આ સ્ત્રી સામાન્ય નથી; એ દેવતાઓનું કામ પૂરું કરે છે. આ શક્તિશાળી દેવી અહીં ઊભી થઈ છે, જે બધું નાશ કરી નાખે છે.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તેષાં વચસ્તથ્યં શ્રુત્વા કાલવિમોહિતઃ । મુમૂર્ષુઃ પ્રત્યુવાચેદં શુમ્ભઃ પ્રસ્ફુરિતાધરઃ
વ્યાસ કહે છે: એમના સાચા શબ્દો સાંભળી, કાળના મોહમાં પડેલા અને મૃત્યુ ઇચ્છતા શુંભએ કંપતા હોઠે这样 જવાબ આપ્યો:
શુમ્ભ ઉવાચ યૂયં ગચ્છત પાતાલં શરણં વા ભયાતુરાઃ । હનિષ્યામ્યહમદ્યૈવ તાઞ્ચ તાશ્ચ સમુદ્યતઃ
શુંભ બોલ્યો: તમે ડરથી પાતાળમાં જાઓ કે બીજે ક્યાંય શરણ લો, પણ હું તો આજે જ તૈયાર થઈને એમને અને એ દેવીઓને મારી નાખીશ.
જિત્વા સર્વાન્સુરાનાજૌ કૃત્વા રાજ્યં સુપુષ્કલમ્ । કથં નારીભયોદ્વિગ્નઃ પાતાલં પ્રવિશામ્યહમ્
યુદ્ધમાં બધા દેવતાઓને જીતીને અને સુખી રાજ્ય સ્થાપી, હવે હું સ્ત્રીના ડરથી પાતાળમાં કેમ જઈ શકું?
નિહત્ય પાર્ષદાન્સર્વાન્ રક્તબીજમુખાન્ રણે । પ્રાણત્રાણાય ગચ્છામિ હિત્વા કિં વિપુલં યશઃ
યુદ્ધમાં રક્તબીજ અને બધા સહાયકોને મારી નાખ્યા પછી, શું હું ફક્ત જીવ બચાવવા માટે મોટું યશ છોડી દઉં?
મરણં ત્વનિવાર્યં વૈ પ્રાણિનાં કાલકલ્પિતમ્ । તદ્ભયં જન્મનોપાત્તં ત્યજેત્કો દુર્લભં યશઃ
મૃત્યુ તો બધાને અનિવાર્ય છે, એ તો કાળે નક્કી કરી છે; તો જન્મથી જોડાયેલી ડરથી કોણ દુર્લભ યશ છોડી દેશે?
નિશુમ્ભાહં ગમિષ્યામિ રથારૂઢો રણાજિરે । હત્વા તામાગમિષ્યામિ નાગમિષ્યામિ ચાન્યથા
હું, નિશુંભ, રથ પર ચડીને યુદ્ધભૂમિમાં જઈશ; એને મારીને પાછો આવીશ—નહીંતર પાછો આવીશ જ નહીં.
ત્વં તુ સેનાયુતો વીર પાર્ષ્ણિગ્રાહો ભવસ્વ મે । તરસા તાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નારીં નય યમાલયે
પણ તું, વીર, તારી સેના સાથે મારી પાછળ રહીજે; ઝડપથી એ સ્ત્રીને તીક્ષ્ણ બાણોથી યમલોકમાં મોકલી દે.
નિશુમ્ભ ઉવાચ અહમદ્ય હનિષ્યામિ ગત્વા દુષ્ટાઞ્ચ કાલિકામ્ । આગમિષ્યામ્યહં શીઘ્રં ગૃહીત્વા તામથામ્બિકામ્
નિશુંભ બોલ્યો: આજે હું જઈને દુષ્ટ કાલિકાને મારી નાખીશ, અને પછી એ અંબિકાને પકડીને તરત જ પાછો આવીશ.
મા ચિન્તાં કુરુ રાજેન્દ્ર વરાકાયાસ્તુ કારણે । ક્વૈષા બાલા ક્વ મે બાહુવીર્યં વિશ્વવશઙ્કરમ્
રાજાધિરાજ, એ દુર્બળ સ્ત્રીના કારણે ચિંતિત ન થા; એ તો એક નાની છોકરી છે, અને મારું બાહુબળ તો આખા જગતને વશ કરી શકે એવું છે.
ત્યક્ત્વાઽઽર્તિં વિપુલાં ભ્રાતર્ભુંક્ષ ભોગાનનુત્તમાન્ । આનયિષ્યામ્યહં કામં માનિનીં માનસંયુતામ્
ભાઈ, તું તારી મોટી ચિંતા છોડીને શ્રેષ્ઠ ભોગ ભોગવી લે; હું તારી ઇચ્છા પ્રમાણે એ અહંકારવાળી સ્ત્રીને તારા માટે લાવી દઈશ.
મયિ તિષ્ઠતિ તે રાજન્ન યુક્તં ગમનં રણે । ગત્વાહમાનયિષ્યામિ તવાર્થે વૈ જયશ્રિયમ્
હે રાજા, હું અહીં હાજર છું ત્યારે તમારે યુદ્ધમાં જવું યોગ્ય નથી; હું જ જઈને તમારી માટે વિજયની મહિમા લઈને આવું છું.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં કનીયાન્બલગર્વિતઃ । રથમાસ્થાય વિપુલં સન્નદ્ધઃ સ્વબલાવૃતઃ
વ્યાસજીએ કહ્યું: એમ કહીને નાના ભાઈએ, જે પોતાની તાકાત પર ગર્વિત હતો, મોટા ભાઈને કહ્યું અને પોતાનો વિશાળ રથ ચડીને, સંપૂર્ણ સજ્જ અને પોતાની સેના સાથે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો.
જગામ તરસા તૂર્ણં સઙ્ગરે કૃતમઙ્ગલઃ । સંસ્તુતો બન્દિસૂતૈશ્ચ સાયુધઃ સપરિષ્કરઃ
તે પછી શુભ કાર્ય કરીને, ભાટો અને રથચાલકો દ્વારા વખાણવામાં આવતો, શસ્ત્રોથી સજ્જ અને સંપૂર્ણ તૈયાર થઈ, ઝડપથી યુદ્ધભૂમિ તરફ આગળ વધ્યો.
યુદ્ધાત્પ્રત્યાગતાનાં રક્ષસાં શુમ્ભાય વાર્તાવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ નિશુમ્ભો નિશ્ચયં કૃત્વા મરણાય જયાય વા । સોદ્યમઃ સબલઃ શૂરો રણે દેવીમુપાયયૌ
વ્યાસજીએ કહ્યું: નિશુંબહે, મરણ કે વિજયમાંથી જે મળે તે સ્વીકારી, પુરુષાર્થપૂર્વક પોતાની સેના સાથે, બહાદુર બની દેવીની સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો.
તમાજગામ શુમ્ભોઽપિ સ્વબલેન સમાવૃતઃ । પ્રેક્ષકોઽભૂદ્રણે રાજા સંગ્રામરસપણ્ડિતઃ
શુંબહ પણ પોતાની સેના સાથે ત્યાં આવ્યો; યુદ્ધનો રસ જાણનાર રાજા યુદ્ધમાં દર્શક બનીને ઊભો રહ્યો.
ગગને સંસ્થિતા દેવાસ્તદાભ્રપટલાવૃતાઃ । દિદૃક્ષવસ્તુ સંગ્રામે સેન્દ્રા યક્ષગણાસ્તથા
તે સમયે દેવતાઓ આકાશમાં મેઘમાળાથી ઢંકાઈને, ઇન્દ્ર અને યક્ષગણો સાથે, એ યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છા રાખીને ઊભા રહ્યા.
નિશુમ્ભોઽથ રણે ગત્વા ધનુરાદાય શાર્ઙ્ગકમ્ । ચકાર શરવૃષ્ટિં સ ભીષયઞ્જગદમ્બિકામ્
પછી નિશુંબહે યુદ્ધમાં જઈને પોતાનું ઉત્તમ ધનુષ્ય લીધું અને જગદંબાને ડરાવે એવી બાણવર્ષા શરૂ કરી.
મુઞ્ચન્તં શરજાલાનિ નિશુમ્ભં ચણ્ડિકા રણે । વીક્ષ્યાદાય ધનુઃ શ્રેષ્ઠં જહાસ સુસ્વરં મુહુઃ
યુદ્ધમાં નિશુંબહને સતત બાણ છોડતા જોઈને, ચંડિકાએ પોતાનું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને મીઠી હાસ્યથી વારંવાર હસવા લાગી.
ઉવાચ કાલિકાં દેવી પશ્ય મૂર્ખત્વમેતયોઃ । મરણાયાગતૌ કાલિ મત્સમીપમિહાધુના
દેવી કાલીને કહે છે: કાલી, જો આ બંનેની મૂર્ખાઈ! હવે એ બંને મારી પાસે મરણ માટે આવ્યા છે.
દૃષ્ટ્વા દૈત્યવધં ઘોરં રક્તબીજાત્યયં તથા । જયાશાં કુરુતસ્ત્વેતૌ મોહિતૌ મમ માયયા
આ બંનેએ દૈત્યોના ભયાનક સંહાર અને રક્તબીજના વિનાશને જોઈને પણ, વિજયની આશા રાખી છે; પણ એ મારા માયાથી મોહિત થયા છે.
આશા બલવતી હ્યેષા ન જહાતિ નરં ક્વચિત્ । ભગ્નં હૃતબલં નષ્ટં ગતપક્ષં વિચેતનમ્
આશા બહુ જ શક્તિશાળી છે; માણસ તૂટી જાય, શક્તિ ગુમાવી દે, બધું ગુમાવી દે, સહારો ન રહે અને અચેતન થાય, ત્યારે પણ આશા તેને ક્યારેય છોડતી નથી.
આશાપાશનિબદ્ધૌ દ્વૌ યુદ્ધાય સમુપાગતૌ । નિહન્તવ્યૌ મયા કાલિ રણે શુમ્ભનિશુમ્ભકૌ
આશાના બંધનથી બંધાઈને, આ બંને યુદ્ધ માટે આવ્યા છે; કાલી, શુંબહ અને નિશુંબહને હું યુદ્ધમાં સંહારવા જઈ રહી છું.
આસન્નમરણાવેતૌ સમ્પ્રાપ્તૌ દૈવમોહિતૌ । પશ્યતાં સર્વદેવાનાં હનિષ્યામ્યહમદ્ય તૌ
હવે, આ બંને મરણના નજીક છે અને દૈવના મોહમાં આવી ગયા છે; આજે, બધા દેવતાઓની સામે, હું એમને સંહાર કરીશ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા કાલિકાં ચણ્ડી કર્ણાકૃષ્ટશરોત્કરૈઃ । છાદયામાસ તરસા નિશુમ્ભં પુરતઃ સ્થિતમ્
વ્યાસજીએ કહ્યું: એમ કહીને, ચંડિકાએ કાલીને કહ્યું અને પછી પોતાના ધનુષ્યના તાર કાન સુધી ખેંચી, ઝડપથી સામે ઊભેલા નિશુંબહને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઢાંકી દીધો.