શચ્યેન્દ્રઃ શૈલસુતયા શઙ્કરઃ સહ શેરતે । વલ્લ્યા વૃક્ષો મૃગો મૃગ્યા કપોત્યા ચ કપોતકઃ
ઇન્દ્રે શચી સાથે સુખથી રહે છે, શૈલપુત્રી સાથે શિવજી, વનલતા વૃક્ષને ભેટી જાય છે, હરણ હરણીને, અને કબૂતર કબૂતરીને.
એવં સર્વે પ્રાણભૃતઃ સંયોગરસિકા ભૃશમ્ । અપ્રાપ્તભોગવિભવા યે ચાન્યે કાતરા નરાઃ
આ રીતે બધા જીવાત્માઓ મિલનને ખૂબ ગમાવે છે; અને જે બીજા માણસો સુખ અને સંપત્તિથી વંચિત છે, તેઓ ચિંતિત રહે છે.
ભવન્તિ યતયસ્તે વૈ મૂઢા દૈવેન વઞ્ચિતાઃ । અસંસારરસજ્ઞાસ્તે વઞ્ચિતા વઞ્ચનાપરૈઃ
એવા લોકો સંન્યાસી બની જાય છે, પણ વાસ્તવમાં તો મૂર્ખ છે, ભાગ્યે છેતરાયેલા છે; સંસારના આનંદને જાણતા નથી, અને છેતરપિંડી કરનારા લોકોના હાથમાં છેતરાઈ જાય છે.
મધુરાલાપનિપુણૈ રતાઃ શાન્તિરસે હિ તે । ક્વ જ્ઞાનં ક્વ ચ વૈરાગ્યં વર્તમાને મનોભવે
મીઠા અને કુશળ વચનોથી જે આનંદ મેળવે છે, તેમને શાંતિમાં જ આનંદ મળે છે; પણ જ્યારે મન ઇચ્છામાં ફસાઈ જાય ત્યારે જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય ક્યાં રહે?
લોભે ક્રોધે ચ દુર્ધર્ષે મોહે મતિવિનાશકે । તસ્માત્ત્વમપિ કલ્યાણિ કુરુ કાન્તં મનોહરમ્
લોભ અને અપરાધ્ય ક્રોધમાં, અને સમજ નષ્ટ કરનાર મોહમાં—એથી, હે શુભે, તું પણ તારાં પ્રિયતમને ખુશ રાખ.
શુમ્ભં સુરાણાં જેતારં નિશુમ્ભં વા મહાબલમ્ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા રક્તબીજોઽસૌ વિરરામ પુરઃસ્થિતઃ । શ્રુત્વા જહાસ ચામુણ્ડા કાલિકા ચામ્બિકા તથા
શુંભ, દેવતાઓને જીતનાર, અથવા મહાબળવાન નિશુંભ—એમાંથી કોઈને પસંદ કર. વ્યાસ કહે છે: આમ કહીને રક્તબીજ ત્યાં ચુપ રહી ગયો; આ સાંભળીને ચામુંડા, કાલિકા અને અંબિકા હસી ઉઠી.
રક્તબીજદ્વારા દેવીસમીપે શુમ્ભનિશુમ્ભસંવાદવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ કૃત્વા હાસ્યં તતો દેવી તમુવાચ વિશાંપતે । મેઘગમ્ભીરયા વાચા યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ
વ્યાસ કહે છે: પછી દેવી હસી અને મેઘ જેવો ગૂંજી ઉઠેલો અવાજ કરીને, સમજદારીથી ભરેલા શબ્દો બોલી.
પૂર્વમેવ મયા પ્રોક્તં મન્દાત્મન્ કિં વિકત્થસે । દૂતસ્યાગ્રે યથાયોગ્યં વચનં હિતસંયુતમ્
"હું તો તને પહેલેથી જ કહી દીધું છે, હે મૂર્ખ, હવે શા માટે ગર્વ કરે છે? દૂતની હાજરીમાં યોગ્ય અને હિતભર્યા વચન કહ્યા હતા."
સદૃશો મમ રૂપેણ બલેન વિભવેન ચ । ત્રિલોક્યાં યદિ કોઽપિ સ્યાત્તં પતિં પ્રવૃણોમ્યહમ્
"ત્રણે લોકમાં જો કોઈ રૂપ, બળ અને સંપત્તિમાં મારા સમાન હોય, તો હું એને પતિ તરીકે પસંદ કરી લઈશ."
બ્રૂહિ શુમ્ભં નિશુમ્ભઞ્ચ પ્રતિજ્ઞા મે પુરા કૃતા । તસ્માદ્યુધ્યસ્વ જિત્વા માં વિવાહં વિધિવત્કુરુ
"શુંભ અને નિશુંભને કહી દેજે: હું પહેલેથી જ આ પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. તેથી, મારું જીતવું હોય તો લડીને મને વિધિપૂર્વક લગ્ન કરજે."
ત્વં વૈ તદાજ્ઞયા પ્રાપ્તસ્તસ્ય કાર્યાર્થસિદ્ધયે । સંગ્રામં કુરુ પાતાલં ગચ્છ વા પતિના સહ
"તારે તો એમના આદેશે અહીં આવ્યો છે અને એમનું કામ પૂરું કરવું છે; તો યુદ્ધ કર, અથવા તારા સ્વામી સાથે પાતાળમાં જા."
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં દેવ્યાઃ સ દૈત્યોઽમર્ષપૂરિતઃ । મુમોચ તરસા બાણાન્સિંહસ્યોપરિ દારુણાન્
વ્યાસ કહે છે: દેવીના એ વચન સાંભળીને, એ દૈત્ય ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને જંગલી સિંહ પર ભયાનક બાણ વરસાવ્યા.
અમ્બિકા તાચ્છરાન્વીક્ષ્ય ગગને પન્નગોપમાન્ । ચિચ્છેદ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્લઘુહસ્તતયા ક્ષણાત્
અંબિકાએ આકાશમાં સાપ જેવા દેખાતા એ બાણોને જોઈને, પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી તરત જ કાપી નાખ્યા, કારણ કે એના હાથ ખૂબ ચપળ હતા.
અન્યૈર્જઘાન વિશિખૈ રક્તબીજં મહાસુરમ્ । અમ્બિકાચાપનિર્મુક્તૈઃ કર્ણાકૃષ્ટૈઃ શિલાશિતૈઃ
બીજા બાણોથી અંબિકાએ પોતાના ધનુષ્યથી કાન સુધી ખેંચીને પથ્થર જેવા તીક્ષ્ણ બાણો રક્તબીજ મહાસુર પર છોડ્યા.
દેવીબાણહતઃ પાપો મૂર્ચ્છામાપ રથોપરિ । પતિતે રક્તબીજે તુ હાહાકારો મહાનભૂત્
દેવીના બાણોથી ઘાયલ થયેલો પાપી રથ પર બેભાન પડી ગયો; અને રક્તબીજ પડતાં જ મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
સૈનિકાશ્ચુક્રુશુઃ સર્વે હતાઃ સ્મ ઇતિ ચાબ્રુવન્ । તતો બુમ્બારવં શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરમદારુણમ્
બધા સૈનિકો રડવા લાગ્યા અને બોલ્યા: 'અમે તો મરી ગયા!' પછી એ ભયાનક ગુંજાણ સાંભળીને, શુંભ—
ઉદ્યોગં સર્વસૈન્યાનાં દૈત્યાનામાદિદેશ હ । શુમ્ભ ઉવાચ નિર્યાન્તુ દાનવાઃ સર્વે કામ્બોજાઃ સ્વબલૈર્વૃતાઃ
બધા દૈત્ય સૈન્યને તૈયાર થવાનો આદેશ આપ્યો. શુંભ બોલ્યો: 'બધા દાનવો પોતપોતાના સૈન્ય સાથે બહાર નીકળો, કામ્બોજો પણ.'
અન્યેઽપ્યતિબલાઃ શૂરાઃ કાલકેયા વિશેષતઃ । વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાજ્ઞપ્તં બલં સર્વં શુમ્ભેન ચ ચતુર્વિધમ્
'બીજા પણ, ખાસ કરીને ખૂબ બળવાન અને શૂરવીર કાલકેયો પણ જાઓ.' વ્યાસ કહે છે: આમ, શુંભે પોતાની ચારે વિભાગની સેનાને આજ્ઞા આપી.
નિર્જગામ મદાઽઽવિષ્ટં દેવીસમરમણ્ડલે । તમાગતં સમાલોક્ય ચણ્ડિકા દાનવં બલમ્
દેવીઓના સભામંડળમાં અહંકારથી ભરેલો દાનવ બહાર આવ્યો. તેને આવતો જોઈ, ચંડિકા એ દાનવની તાકાત તરફ ધ્યાનથી જોઈ.
ઘણ્ટાનાદં ચકારાશુ ભીષણં ભયદં મુહુઃ । જ્યાસ્વનં શઙ્ખનાદઞ્ચ ચકાર જગદમ્બિકા
દેવી એ તરત જ ભયાનક અને ડરાવનારી ઘંટની અવાજ વારંવાર કર્યો. જગદંબાએ ધનુષ્યની તાંત અને શંખનો નાદ પણ ગુંજાવ્યો.
તેન નાદેન સા જાતા કાલી વિસ્તારિતાનના । શ્રુત્વા તન્નિનદં ઘોરં સિંહો દેવ્યાશ્ચ વાહનમ્
એ અવાજથી કાળી દેવીનું મોઢું વિશાળ થઈ ગયું. એ ભયાનક ગર્જના સાંભળીને, દેવીનું વાહન સિંહ
જગર્જ સોઽપિ બલવાઞ્જનયન્ભયમદ્ભુતમ્ । તન્નિનાદમુપશ્રુત્ય દાનવાઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ
પોતાની શક્તિથી જોરદાર ગર્જના કરી, જે અદ્ભુત અને ડરાવનારી હતી. એ અવાજ સાંભળીને દાનવો ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા.
સર્વે ચિક્ષિપુરસ્ત્રાણિ દેવીં પ્રતિ મહાબલાઃ । તસ્મિન્નેવાયતે યુદ્ધે દારુણે લોમહર્ષણે
બધા શક્તિશાળી દાનવો એ દેવી પર પોતાના શસ્ત્રો ફેંકવા લાગ્યા. એ જ સમયે, એ ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
બ્રહ્માદીનાઞ્ચ દેવાનાં શક્તયશ્ચણ્ડિકાં યયુઃ । યસ્ય દેવસ્ય યદ્રૂપં યથા ભૂષણવાહનમ્
બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓની શક્તિઓ ચંડિકામાં પ્રવેશી ગઈ. દરેક દેવી એ પોતાના દેવતા જેવું રૂપ, આભૂષણ અને વાહન ધારણ કર્યું.
તાદૃગ્રૂપાસ્તદા દેવ્યઃ પ્રયયુઃ સમરાઙ્ગણે । બ્રહ્માણી વરટારૂઢા સાક્ષસૂત્રકમણ્ડલુઃ
એ રીતે રૂપ ધારણ કરીને બધી દેવીઓ યુદ્ધના મેદાનમાં આવી. બ્રાહ્મણી હંસ પર બેસી, હાથમાં જપમાળા અને કમંડળુ લઈને આવી.
આગતા બ્રહ્મણઃ શક્તિર્બ્રહ્માણીતિ પ્રતિશ્રુતા । વૈષ્ણવી ગરુડારૂઢા શઙ્ખચક્રગદાધરા
બ્રહ્માની શક્તિ, જેને બ્રાહ્મણી કહે છે, આવી. વૈષ્ણવી ગરુડ પર બેસી, હાથમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા લઈને આવી.
પદ્મહસ્તા સમાયાતા પીતામ્બરવિભૂષિતા । શાઙ્કરી તુ વૃષારૂઢા ત્રિશૂલવરધારિણી
પદ્મ હાથમાં લઈને, પીળાં વસ્ત્રોથી શોભાયમાન થઈ આવી. શાંકરી વાછરડાં પર બેસી, ત્રિશૂલ અને વરધા લઈને આવી.
અર્ધચન્દ્રધરા દેવી તથાહિવલયા શિવા । કૌમારી શિખિસંરૂઢા શક્તિહસ્તા વરાનના
દેવી અર્ધચંદ્ર અને સાપના કાંડા પહેરીને, કલ્યાણમય બની. કૌમારી મોર પર બેસી, હાથમાં શક્તિ લઈને, સુંદર મુખવાળી આવી.
યુદ્ધકામા સમાયાતા કાર્તિકેયસ્વરૂપિણી । ઇન્દ્રાણી સુષ્ઠુવદના સુશ્વેતગજવાહના
યુદ્ધની ઇચ્છાથી, કાર્તિકેયના રૂપમાં આવી. ઇન્દ્રાણી સુંદર ચહેરાવાળી, શુદ્ધ સફેદ હાથી પર બેસી આવી.
વજ્રહસ્તાતિરોષાઢ્યા સંગ્રામાભિમુખી યયૌ । વારાહી શૂકરાકારા પ્રૌઢપ્રેતાસના મતા
વજ્ર હાથમાં લઈને, ભારે ગુસ્સાથી ભરાઈ, યુદ્ધ તરફ આગળ વધી. વારાહિ શૂકરની આકારવાળી, મજબૂત પ્રેત પર બેસી આવી.