કરે કૃત્વા મહાવીરાંસ્તરસા સા રુષાન્વિતા । મુખે ચિક્ષેપ દૈતેયાન્પિપેષ દશનૈઃ શનૈઃ
તે ક્રોધથી ભરાઈ, મહાવીરોને હાથમાં પકડી, મુખમાં ફેંકી, અને ધીમે ધીમે દાંતથી ચાવી નાંખ્યા.
ગજાન્ઘણ્ટાન્વિતાન્હસ્તે ગૃહીત્વા નિદધૌ મુખે । સારોહાન્ભક્ષયિત્વાજૌ સાટ્ટહાસં ચકાર હ
હાથીના ઘંટવાળા સૈનિકોને હાથમાં પકડી, મુખમાં મૂકી, યુદ્ધમાં તેમને ખાઈ લીધા પછી જોરથી હસીને અવાજ કર્યો.
તથૈવ તુરગાનુષ્ટ્રાંસ્તથા સારથિભિઃ સહ । નિક્ષિપ્ય વક્ત્ત્રે દશનૈશ્ચર્વયત્યતિભૈરવમ્
એ જ રીતે, ઘોડા અને ઊંટો તથા તેમના રથચાલકોને પકડી, દાંતથી અત્યંત ભયાનક રીતે ચાવી નાંખ્યા.
હન્યમાનં બલં પ્રેક્ષ્ય ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાસુરૌ । છાદયામાસતુર્દેવીં બાણાસારૈરનન્તરૈઃ
તેમના સૈન્યનો વિનાશ જોઈને ચંડ અને મુંડ, મહાસુરોએ, સતત તીરોની વરસાદથી દેવીને ઢંકી નાખી.
ચણ્ડશ્ચણ્ડકરચ્છાયં ચક્રં ચક્રધરાયુધમ્ । ચિક્ષેપ તરસા દેવીં નનાદ ચ મુહુર્મુહુઃ
ચંડે, વીજળી જેવા હાથથી, સૂર્યપ્રભા અને વિષ્ણુના ચક્ર જેવું ચક્ર દેવીએ ફેંક્યું અને વારંવાર દહાડ્યો.
નદન્તં વીક્ષ્ય તં કાલી રથાઙ્ગઞ્ચ રવિપ્રભમ્ । બાણેનૈકેન ચિચ્છેદ સુપ્રભં તત્સુદર્શનમ્
કાળી એ roaring ચંડ અને તેજસ્વી ચક્ર જોઈને, એક જ તીરથી તે સુંદર સુદર્શન ચક્ર કાપી નાખ્યું.
તં જઘાન શરૈસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચણ્ડં ચણ્ડી શિલાશિતૈઃ । મૂર્ચ્છિતોઽસૌ પપાતોર્વ્યાં દેવીબાણાર્દિતો ભૃશમ્
ચંડીને તીક્ષ્ણ અને પથ્થરનાં અણવાળા તીરો વડે ચંડને ઘાયલ કર્યો; દેવીના તીરોના ઘાવથી તે બેહોશ થઈ જમીન પર પડી ગયો.
પતિતં ભ્રાતરં વીક્ષ્ય મુણ્ડો દુઃખાર્દિતસ્તદા । ચકાર શરવૃષ્ટિઞ્ચ કાલિકોપરિ કોપતઃ
પડેલા ભાઈને જોઈને, મુંડ દુઃખથી ભરાઈ, ગુસ્સામાં કાળી પર તીરોની વરસાદ વરસાવવાનો આરંભ કર્યો.
ચણ્ડિકા મુણ્ડનિર્મુક્તાં શરવૃષ્ટિં સુદારુણામ્ । ઈષિકાસ્ત્રૈર્બલાન્મુક્તૈશ્ચકાર તિલશઃ ક્ષણાત્
ચંડિકાએ મુંડાના માથાથી છૂટેલી ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી, અને બળથી ઈષિકા (કાંડા)ને શસ્ત્ર બનાવીને પળભરમાં દુશ્મનોને ધૂળમાં મિલાવી દીધા.
અર્ધચન્દ્રેણ બાણેન તાડયામાસ તં પુનઃ । પતિતોઽસૌ મહાવીર્યો મેદિન્યાં મદવર્જિતઃ
પછી ચંડિકાએ અર્ધચંદ્રાકાર તીરે ફરીથી તેને ઘાયલ કર્યો; દંભ છૂટી ગયો અને એ મહાવીર પૃથ્વી પર પડી ગયો.
હાહાકારો મહાનાસીદ્દાનવાનાં બલે તદા । જહર્ષુરમરાઃ સર્વે ગગનસ્થા ગતવ્યથાઃ
એ સમયે દૈત્યોની સેનામાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો, જ્યારે આકાશમાં ઊભેલા બધા દેવતાઓ આનંદથી હર્ષિત થયા અને તેમનો ડર દૂર થઈ ગયો.
વિહાય મૂર્ચ્છાં ચણ્ડસ્તુ સંગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ । તરસા તાડયામાસ કાલિકાં દક્ષિણે ભુજે
ચંડાએ બેહોશી છોડીને મોટી ગદા હાથમાં લીધી અને ઝડપથી કાલિકાના જમણા હાથ પર ઘા કર્યો.
વઞ્ચયિત્વા ગદાઘાતં તં બબન્ધ મહાસુરમ્ । તરસા બાણપાશેન મન્ત્રમુક્તેન કાલિકા
કાલિકાએ એ ગદાનો ઘા ટાળી લીધો અને મંત્રબદ્ધ તીરોની ફાંસથી એ મહાસુરને બળપૂર્વક બાંધી નાખ્યો.
ઉત્થિતસ્તુ તદા મુણ્ડો બદ્ધં દૃષ્ટ્વાનુજં બલાત્ । આજગામ સુસન્નદ્ધઃ શક્તિં કૃત્વા કરે દૃઢામ્
પછી મુંડાએ પોતાના ભાઈને જોરથી બાંધેલો જોઈને, સારું બખ્તર પહેરીને, હાથમાં મજબૂત શક્તિ પકડીને ઊભો થયો.
આગચ્છન્તં તદા કાલી દાનવં વીક્ષ્ય સત્વરમ્ । બબન્ધ તરસા તં તુ દ્વિતીયં ભ્રાતરં ભૃશમ્
એ દૈત્ય ઝડપથી આવતો હતો, ત્યારે કાલિકાએ તેને જોઈને બીજા ભાઈને પણ જોરથી બાંધી નાખ્યો.
ગૃહીત્વા તૌ મહાવીર્યૌ ચણ્ડમુણ્ડૌ શશાવિવ । કુર્વતી વિપુલં હાસમાજગામામ્બિકાં પ્રતિ
એ બંને મહાવીરો, ચંડા અને મુંડાને, કાળિએ જાણે કોઈ સસલાં હોય એમ પકડીને, જોરથી હસતી હસતી અંબિકા પાસે ગઈ.
આગત્ય તામથોવાચ ગૃહાણેમૌ પશૂ પ્રિયે । રણયજ્ઞાર્થમાનીતૌ દાનવૌ રણદુર્જયૌ
પહોંચીને તેણે કહ્યું: 'પ્રિયે, આ બંને પશુઓ લઈ લો; આ રણમાં અજેય એવા દૈત્યો રણયજ્ઞ માટે લાવ્યા છે.'
તાવાનીતૌ તદા વીક્ષ્ય ચણ્ડિકા તૌ વૃકાવિવ । અમ્બિકા કાલિકાં પ્રાહ માધુરીસંયુતં વચઃ
એ બંનેને વાઘ જેવા લાવેલા જોઈને, ચંડિકાએ કાલિકાને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું.
વધં મા કુરુ મા મુઞ્ચ ચતુરાસિ રણપ્રિયે । દેવાનાં કાર્યસંસિદ્ધિઃ કર્તવ્યા તરસા ત્વયા
'તમે તેમને મારશો નહીં, પણ છોડશો પણ નહીં, હે યુદ્ધપ્રિય બુદ્ધિશાળી! દેવતાઓનું કાર્ય તું ઝડપથી પૂરું કરવું છે.'
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા કાલિકા પ્રાહ તાં પુનઃ । યુદ્ધયજ્ઞેઽતિવિખ્યાતે ખડ્ગયૂપે પ્રતિષ્ઠિતે
વ્યાસ કહે છે: એમ કહીને કાલિકાએ ફરી કહ્યું: 'આ પ્રસિદ્ધ યુદ્ધયજ્ઞમાં, જ્યાં ખડગ યૂપ છે—'
આલમ્ભઞ્ચ કરિષ્યામિ યથા હિંસા ન જાયતે । ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી ખડ્ગેન શિરસી તયોઃ
'હું એવી રીતે આહુતિ આપીશ કે કોઈને દુઃખ ન થાય.' એમ કહીને દેવી એ બંનેના માથા ખડગથી કાપી નાખ્યા.
ચકર્ત તરસા કાલી પપૌ ચ રુધિરં મુદા । એવં દૈત્યૌ હતૌ દૃષ્ટ્વા મુદિતોવાચ ચામ્બિકા
કાલિકાએ ઝડપથી તેમના માથા કાપી નાખ્યા અને આનંદથી લોહી પીધું; દૈત્યોને મારેલા જોઈને અંબિકા ખુશીથી બોલી.
કૃતં કાર્યં સુરાણાં તે દદામ્યદ્ય વરં શુભમ્ । ચણ્ડમુણ્ડૌ હતૌ યસ્માત્તસ્માત્તે નામ કાલિકે । ચામુણ્ડેતિ સુવિખ્યાતં ભવિષ્યતિ ધરાતલે
'દેવતાઓનું કાર્ય પૂરું થયું; આજે હું તને શુભ વર આપું છું. ચંડા અને મુંડાને મારીને, હવે પૃથ્વી પર તું ચામુંડા નામથી પ્રસિદ્ધ થશો, હે કાલિ.'
રક્તબીજદ્વારા દેવીસમીપે શુમ્ભનિશુમ્ભસંવાદવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ હતૌ તૌ દાનવૌ દૃષ્ટ્વા હતશેષાશ્ચ સૈનિકાઃ । પલાયનં તતઃ કૃત્વા જગ્મુઃ સર્વે નૃપં પ્રતિ
રક્તબીજ દ્વારા દેવી પાસે શુમ્ભ અને નિશુમ્ભનો સંવાદ વર્ણન. વ્યાસ કહે છે: એ બંને દૈત્યો અને બચેલા સૈનિકો પણ મારાયા, એટલે બધા ભાગી ગયા અને પોતાના રાજા પાસે પહોંચ્યા.
ભિન્નાઙ્ગા વિશિખૈઃ કેચિત્કેચિચ્છિન્નકરાસ્તથા । રુધિરસ્રાવદેહાશ્ચ રુદન્તોઽભિયયુઃ પુરે
કેટલાંક તીરોના ઘા થી અંગ તૂટી ગયેલા, કેટલાંકના હાથ કપાઈ ગયેલા, લોહીથી લથબથ શરીરવાળા, રડતા રડતા શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
ગત્વા દૈત્યપતિં સર્વે ચક્રુર્બુમ્બારવં મુહુઃ । રક્ષ રક્ષ મહારાજ ભક્ષયત્યદ્ય કાલિકા
દૈત્યપતિ પાસે પહોંચીને બધા વારંવાર બૂમો પાડી બોલ્યા: 'બચાવો, બચાવો મહારાજ! આજે કાલિકા અમને ભક્ષી રહી છે!'
તયા હતૌ મહાવીરૌ ચણ્ડમુણ્ડૌ સુરાર્દનૌ । ભક્ષિતાઃ સૈનિકાઃ સર્વે વયં ભગ્ના ભયાતુરાઃ
તે દેવી દ્વારા ચંડ અને મુંડ, જે દેવતાઓને દુઃખ આપતા હતા, બંને મહાન વીર માર્યા ગયા; તેમના બધા સૈનિકો પણ ખાઈ નાખવામાં આવ્યા, અને અમે ડરથી હારીને ભાગી ગયા છીએ.
ભીતિદઞ્ચ રણસ્થાનં કૃતં કાલિકયા પ્રભો । પાતિતૈર્ગજવીરાશ્વૈર્દાસેરકપદાતિભિઃ
હે પ્રભુ, કાળિકા દેવીએ યુદ્ધભૂમિને ભયજનક બનાવી દીધી છે, જ્યાં હાથીઓ, વીર, ઘોડા, દાસ અને પગદળના સૈનિકો પડી રહ્યા છે.
શોણિતૌઘવહા કુલ્યા કૃતા માંસાતિકર્દમા । કેશશૈવલિની ભગ્નરથચક્રવિરાજિતા
લોહીની ધારા વહેતી થઈ છે, જેમાં માંસ અને કાદવ ભળેલા છે, વાળ પાણીમાં ઉગતા શેવાળ જેવાં દેખાય છે અને તૂટેલા રથના ચકરા છવાયેલા છે.
છિન્નબાહ્વાદિમત્સ્યાઢ્યા શીર્ષતુમ્બીફલાન્વિતા । ભયદા કાતરાણાં વૈ સુરાણાં મોદવર્ધિની
તે ધારા કાપેલા હાથો માછલીઓ જેવી અને કપાયેલા માથાં કુમળા ફળ જેવી ભરાઈ ગઈ છે; ડરાયેલા દેવતાઓ માટે તો એ ભયજનક છે, પણ બીજાઓ માટે આનંદ વધારનારી છે.