પ્રત્યક્ષઞ્ચ પરિત્યજ્ય વૃથૈવાનુમિતિઃ કિલ । સન્દેહસહિતે કાર્યે ન વિપશ્ચિત્પ્રવર્તતે
પ્રત્યક્ષને છોડીને માત્ર અનુમાન પર આધાર રાખવું યોગ્ય નથી; શંકા ભરેલા કાર્યમાં બુધ્ધિમાન ક્યારેય પ્રવૃત્ત થતો નથી.
શત્રુઃ સુરાણાં પરમઃ શુમ્ભઃ સમરદુર્જયઃ । તસ્માત્ત્વાં પ્રેરયન્ત્યત્ર દેવા દૈત્યેશપીડિતાઃ
શુંભ દેવોના સૌથી મોટા દુશ્મન છે, યુદ્ધમાં અપરાજિત છે; તેથી દેવો, દૈત્યરાજાના પીડાથી, તને અહીં મોકલ્યા છે.
તસ્માત્તદ્વચનૈઃ સ્નિગ્ધૈર્વઞ્ચિતાસિ શુચિસ્મિતે । દુઃખાય તવ દેવાનાં શિક્ષા સ્વાર્થસ્ય સાધિકા
શુચિસ્મિતે, તેઓના મીઠા શબ્દોથી તું ભુલાઈ ગઈ છે; તેમનું શીખવણ તો પોતાના ફાયદા માટે છે, જે તને અને દેવોને દુઃખ આપે છે.
કાર્યમિત્રં પરિક્ષિપ્ય ધર્મમિત્રં સમાશ્રયેત્ । દેવાઃ સ્વાર્થપરાઃ કામં ત્વામહં સત્યમબ્રુવમ્
કામ માટે ઉપયોગી મિત્રને છોડી દેવું અને સારા ધર્મમિત્રને આશ્રય લેવો જોઈએ; દેવો તો પોતાના સ્વાર્થમાં જ છે, જે હું તને સાચું કહું છું.
ભજ શુમ્ભં સુરેશાનં જેતારં ભુવનેશ્વરમ્ । ચતુરં સુન્દરં શૂરં કામશાસ્ત્રવિશારદમ્ ॥ ૧૬ ઐશ્વર્યં સર્વલોકાનાં પ્રાપ્સ્યસે શુમ્ભશાસનાત્ । નિશ્ચયં પરમં કૃત્વા ભર્તારં ભજ શોભનમ્
શુંભ, દેવોના સ્વામી, જગતના વિજેતા અને શાસક, બુદ્ધિશાળી, સુંદર, શૂરવીર અને પ્રેમકલા જાણનાર છે—તારે એનું પૂજન કરવું જોઈએ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ચણ્ડસ્ય જગદમ્બિકા । મેઘગમ્ભીરનિનદં જગર્જ પુનરબ્રવીત્
શુંભના આદેશથી તું બધા લોકોએ રાજસત્તા મેળવશે; દૃઢ નિશ્ચય કરીને આ ઉત્તમ પતિને સ્વીકાર.
ગચ્છ જાલ્મ મૃષા કિં ત્વં ભાષસે વઞ્ચકં વચઃ । ત્યક્ત્વા હરિહરાદીંશ્ચ શુમ્ભં કસ્માદ્ભજે પતિમ્
વ્યાસે કહ્યું: ચંડના આ શબ્દો સાંભળીને જગદંબાએ ઘનઘોર મેઘ જેવી ગર્જના કરી અને ફરી બોલી.
ન મે કશ્ચિત્પતિઃ કાર્યો ન કાર્યં પતિના સહ । સ્વામિની સર્વભૂતાનામહમેવ નિશામય
જાલમ, ચાલ જ! તું કેમ આ ભ્રાંતિભર્યા અને છેતરપિંડી શબ્દો બોલે છે? હું હરિ, હર અને બીજા દેવોને છોડી, શુંભને પતિ તરીકે કેમ સ્વીકારું?
શુમ્ભા મે બહવો દૃષ્ટા નિશુમ્ભાશ્ચ સહસ્રશઃ । ઘાતિતાશ્ચ મયા પૂર્વં શતશો દૈત્યદાનવાઃ
મને કોઈ પતિની જરૂર નથી, અને પતિ સાથે કોઈ કામ નથી; જાણ કે હું જ સર્વ ભૂતોની સ્વામી છું.
મમાગ્રે દેવવૃન્દાનિ વિનષ્ટાનિ યુગે યુગે । નાશં યાસ્યન્તિ દૈત્યાનાં યૂથાનિ પુનરદ્ય વૈ
શુંભ જેવા અનેક અને નિશુંભ જેવા હજારો મેં જોયા છે; શતાવધિ દૈત્ય અને દાનવો મેં પહેલાં જ સંહાર્યા છે.
કાલ એવાગતોઽસ્ત્યત્ર દૈત્યસંહારકારકઃ । વૃથા ત્વં કુરુષે યત્નં રક્ષણાયાત્મસન્તતેઃ
દરેક યુગમાં મારા સામે દેવોના સમૂહો વિનાશ પામ્યા છે; આજે ફરી દૈત્યોના ટોળાં નાશ પામશે.
કુરુ યુદ્ધં વીરધર્મરક્ષાયૈ ત્વં મહામતે । મરણં ભાવિ દુસ્ત્યાજ્યં યશો રક્ષ્યં મહાત્મભિઃ
અહીં દૈત્યોના સંહાર માટે સમય આવી ગયો છે; તારા જાતના બચાવ માટે કરેલી મહેનત વ્યર્થ છે.
કિં તે કાર્યં નિશુમ્ભેન શુમ્ભેન ચ દુરાત્મના । વીરધર્મં પરં પ્રાપ્ય ગચ્છ સ્વર્ગં સુરાલયમ્
શુંભ અને નિશુંભ જેવા દુષ્ટો સાથે તારો શું કામ? વીરધર્મ પ્રાપ્ત કરીને સ્વર્ગ, દેવોના નિવાસસ્થાનમાં જા.
શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચૈવાન્યે યે ચાત્ર તવ બાન્ધવાઃ । સર્વે તવાનુગાઃ પશ્ચાદાગમિષ્યન્તિ સામ્પ્રતમ્
શુંભ, નિશુંભ અને તારા બધા સંબંધીઓ—તારા અનુયાયીઓ—બધા હવે તારા પાછળ આવશે.
ક્રમશઃ સર્વદૈત્યાનાં કરિષ્યામ્યદ્ય સંક્ષયમ્ । વિષાદં ત્યજ મન્દાત્મન્ કુરુ યુદ્ધં વિશાંપતે
હવે હું બધા દૈત્યોને ક્રમશઃ નાશ કરીશ; નિરાશા છોડ, મુદિત મનથી યુદ્ધ કર, રાજાઓના સ્વામી.
ત્વામહં નિહનિષ્યામિ ભ્રાતરં તવ સામ્પ્રતમ્ । તતઃ શુમ્ભં નિશુમ્ભં ચ રક્તબીજં મદોત્કટમ્
હવે હું તને અને તારા ભાઈને સંહારું છું; પછી શુંભ, નિશુંભ અને રક્તબીજને પણ સંહારું છું.
અન્યાંશ્ચ દાનવાન્સર્વાન્હત્વાહં સમરાઙ્ગણે । ગમિષ્યામિ યથાસ્થાનં તિષ્ઠ વા ગચ્છ વા દ્રુતમ્
બીજા બધા દાનવોને યુદ્ધભૂમિમાં સંહાર્યા પછી, હું મારા સ્થાન પર પાછી જઈશ; તું ઊભો રહે કે જલદી ચાલ, તારી ઈચ્છા.
ગૃહાણાસ્ત્રં વૃથાપુષ્ટ કુરુ યુદ્ધં મયાધુના । કિં જલ્પસિ મૃષા વાક્યં સર્વથા કાતરપ્રિયમ્
તારા બળ વ્યર્થ છે, છતાં હથિયાર લઈ અને હવે મારી સાથે યુદ્ધ કર; કેમ તું હંમેશા ભ્રાંતિભર્યા અને ડરપોકને ગમતા શબ્દો બોલે છે?
વ્યાસ ઉવાચ તયેત્થં પ્રેરિતૌ દૈત્યૌ ચણ્ડમુણ્ડૌ ક્રુધાન્વિતૌ । જ્યાશબ્દં તરસા ઘોરં ચક્રતુર્બલદર્પિતૌ
વ્યાસે કહ્યું: આવા પ્રેરણા મળતાં, ચંડ અને મુંડ—દૈત્યો—ક્રોધ અને બળના અહંકારથી ભરાઈ, ઝડપથી ધનુષની ભયાનક તાણની અવાજ કર્યો.
સાપિ શઙ્ખસ્વનં ચક્રે પૂરયન્તી દિશો દશ । સિંહોઽપિ કુપિતસ્તાવન્નાદં સમકરોદ્બલી
તે સ્ત્રીએ શંખનો અવાજ કરી દશ દિશાઓમાં ગુંજાવ્યું; સિંહે પણ ક્રોધથી ગર્જના કરી, બળથી ભરપૂર અવાજ કર્યો.
તેન નાદેન શક્રાદ્યા જહર્ષુરમરાસ્તદા । મુનયો યક્ષગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યાશ્ચ કિન્નરાઃ
તે સમયે દેવીએ શંખ વગાડ્યો અને દશ દિશાઓમાં ધ્વનિ ફેલાઈ. સાથે જ ક્રોધિત સિંહે જોરદાર દહાડ કર્યો.
યુદ્ધં પરસ્પરં તત્ર જાતં કાતરભીતિદમ્ । ચણ્ડિકાચણ્ડયોસ્તીવ્રં બાણખડ્ગગદાદિભિઃ
ત્યાં ચંડિકા અને ચંડમુંડ વચ્ચે તીવ્ર અને ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં તીક્ષ્ણ તીરો, તલવાર, ગદા અને અન્ય હથિયારો વાપરાયા.
ચણ્ડમુક્તાઞ્છરાન્દેવી ચિચ્છેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ । મુમોચ પુનરુગ્રાન્સા બાણાંશ્ચ પન્નગાનિવ
ચંડે છોડેલા તીરોને દેવીએ પોતાના તીક્ષ્ણ તીરો વડે કાપી નાખ્યા, અને પછી તેણે પોતાના ભયાનક તીરો સાપની જેમ છોડ્યા.
ગગનં છાદિતં તત્ર સંગ્રામે વિશિખૈસ્તદા । શલભૈરિવ મેઘાન્તે કર્ષકાણાં ભયપ્રદૈઃ
તે યુદ્ધમાં આકાશ તીરોથી ઢંકાઈ ગયું, જાણે વરસાદ પછી ખેડુતોને ડરાવતી ટીડીઓની ટોળી હોય.
મુણ્ડોઽપિ સૈનિકૈઃ સાર્ધં પપાત તરસા રણે । મુમોચ બાણવૃષ્ટિં વૈ ક્રુદ્ધઃ પરમદારુણઃ
મુંડ પણ પોતાના સૈનિકો સાથે યુદ્ધમાં ઝડપથી ઘૂસી ગયો અને ક્રોધથી ભરેલો, અત્યંત ભયાનક બની તીરોની વરસાદ વરસાવી.
બાણજાલં મહદ્ દૃષ્ટ્વા કુદ્ધા તત્રામ્બિકા ભૃશમ્ । કોપેન વદનં તસ્યા બભૂવ ઘનસન્નિભમ્
એટલો મોટો તીરોનો વરસાદ જોઈને અંબિકા ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, અને તેના મુખ પર ગુસ્સાથી ઘન વાદળ જેવી કાળી છાયા છવાઈ.
કદલીપુષ્પનેત્રઞ્ચ ભૃકુટીકુટિલં તદા । નિષ્ક્રાન્તા ચ તદા કાલી લલાટફલકાદ્દ્રુતમ્
તે સમયે તેના આંખો કેળાના ફૂલ જેવી થઈ, ભમરો ઊંડા વાંકા થઈ ગયા, અને એ જ ક્ષણે કાળી તેના કપાળમાંથી ઝડપથી બહાર આવી.
વ્યાઘ્રચર્મામ્બરા ક્રૂરા ગજચર્મોત્તરીયકા । મુણ્ડમાલાધરા ઘોરા શુષ્કવાપીસમોદરા
કાળી ભયાનક હતી, વાઘની ચામડીનું વસ્ત્ર પહેરેલું, હાથીની ચામડીનો ઉપરનો કપડો, ગળામાં મુંડમાળ, અને પેટ સુકાઈ ગયેલી કૂવાની જેમ અંદર વળી ગયેલું.
ખડ્ગપાશધરાતીવ ભીષણા ભયદાયિની । ખટ્વાઙ્ગધારિણી રૌદ્રા કાલરાત્રિરિવાપરા
તે ભયાનક હતી, હાથમાં તલવાર અને પાશ, અને ગદા પકડી, બધાને ડરાવતી, જાણે કલરાત્રિ જેવી ભયાનક.
વિસ્તીર્ણવદના જિહ્વાં ચાલયન્તી મુહુર્મુહુઃ । વિસ્તારજઘના વેગાજ્જઘાનાસુરસૈનિકાન્
તેના મુખ વિશાળ હતું, વારંવાર જીભ હલાવતી, અને તેના પહોળા કટિથી જલદી જલદી અસુર સૈનિકોને મારતી.