રક્ષોગણાશ્ચ ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા માનુષાસ્તથા । તત્સહાયાશ્ચ મન્તવ્યાઃ સમયે સુરતાપન
રાક્ષસો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને માનવો તથા એના સહાયકો—allને આ સમયે ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ, હે દેવોને દુઃખ આપનારા.
અસ્માકં મતિમાનેન જ્ઞાયતે સર્વથેદૃશમ્ । અમ્બિકાયાઃ સહાયાશા તત્કાર્યાશા ન કાચન
અમારા વિચાર પ્રમાણે, સર્વ રીતે સ્પષ્ટ છે કે અંબિકાને પોતાના કામ માટે કોઈ સહાયની જરૂર નથી.
એકા નાશયિતું શક્તા જગત્સર્વં ચરાચરમ્ । કા કથા દાનવાનાં તુ સર્વેષામિતિ નિશ્ચયઃ
એ એકલી જ આખા જગતને, ચાલતું અને અચળ બધું, નાશ કરી શકે છે; તો પછી બધા દૈત્યોની તો વાત જ શું? આ નિશ્ચિત છે.
ઇતિ જ્ઞાત્વા મહાભાગ યથારુચિ તથા કુરુ । હિતં સત્યં મિતં વાક્યં વક્તવ્યમનુયાયિભિઃ
આ જાણીને, હે ભાગ્યશાળી, તમે જે યોગ્ય માનો તે કરો; અને તમારા અનુયાયીઓએ હંમેશા હિતકારક, સાચું અને મર્યાદિત બોલવું જોઈએ.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ । કનીયાંસં સમાનીય પપ્રચ્છ રહસિ સ્થિતઃ
વ્યાસ કહે છે: એમના વચન સાંભળી, દુશ્મનોને હરાવનારા શુંભએ પોતાના નાના ભાઈને બોલાવી, એકાંતમાં પૂછ્યું.
ભ્રાતઃ કાલિકયાદ્યૈવ નિહતો ધૂમ્રલોચનઃ । બલઞ્ચ શાતિતં સર્વં ગણા ભગ્નાઃ સમાગતાઃ
ભાઈ, આજે કાળિકાએ ધૂમ્રલોચનને માર્યો છે અને અમારી આખી સેના તૂટી ગઈ છે, બધા our સૈનિકો હારીને પાછા આવ્યા છે.
અમ્બિકા શઙ્ખનાદં વૈ કરોતિ મદગર્વિતા । જ્ઞાનિનાં ચૈવ દુર્જ્ઞેયા ગતિઃ કાલસ્ય સર્વથા
અંબિકા ગર્વથી ભરાઈને શંખ વગાડી રહી છે; સમયની ગતિ સમજવી જ્ઞાનીઓ માટે પણ હંમેશા મુશ્કેલ છે.
તૃણં વજ્રાયતે નૂનં વજ્રં ચૈવ તૃણાયતે । બલવાન્બલહીનઃ સ્યાદ્દૈવસ્ય ગતિરીદૃશી
ખરેખર, ઘાસ પણ વજ્ર જેવી બની જાય છે અને વજ્ર પણ ઘાસ જેવું; શક્તિશાળી પણ ક્યારેક નિર્વળ બની જાય છે—દૈવની ગતિ એવી જ છે.
પૃચ્છામિ ત્વાં મહાભાગ કિં કર્તવ્યમિતઃ પરમ્ । અભોગ્યા ચામ્બિકા નૂનં કારણાદત્ર ચાગતા
હું તને પૂછું છું, હે ભાગ્યશાળી, હવે આગળ શું કરવું? અંબિકા નિશ્ચિતપણે ભોગવવા જેવી નથી; એ અહીં કોઈ કારણસર આવી છે.
યુક્તં પલાયનં વીર યુદ્ધં વા વદ સત્વરમ્ । લઘું જ્યેષ્ઠં વિજાનામિ ત્વામહં કાર્યસઙ્કટે
હું તારા પાસેથી જલદી જાણવું છું, વીર, શું ભાગવું યોગ્ય છે કે યુદ્ધ કરવું? મુશ્કેલી સમયે હું તને સૌથી સમજદાર માનું છું.
નિશુમ્ભ ઉવાચ ન વા પલાયનં યુક્તં ન દુર્ગગ્રહણં તથા । યુદ્ધમેવ પરં શ્રેયઃ સર્વથૈવાનયાનઘ
નિશુંભ કહે છે: ન તો ભાગવું યોગ્ય છે, ન કિલ્લો પકડવો; દરેક રીતે યુદ્ધ જ શ્રેષ્ઠ છે, હે નિર્દોષ.
સસૈન્યોઽહં ગમિષ્યામિ રણે તુ પ્રવરાશ્રિતઃ । હત્વા તામાગમિષ્યામિ તરસા ત્વબલામિમામ્
હું મારી સેના સાથે, શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ પર આધાર રાખીને યુદ્ધમાં જઈશ; એને મારીને, ઝડપથી પાછો આવીશ, કારણ કે એ કમજોર છે.
અથવા બલવદ્દૈવાદન્યથા ચેદ્ભવિષ્યતિ । મૃતે મયિ ત્વયા કાર્યં વિમૃશ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
કે જો દૈવથી કંઈક બીજું બનશે અને હું મરીશ, તો તારે ફરીથી સારી રીતે વિચારીને કામ કરવું.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પ્રોવાચ ચાનુજમ્ । તિષ્ઠ ત્વં ચણ્ડમુણ્ડૌ દ્વૌ ગચ્છેતાં બલસંયુતૌ
એના વચન સાંભળી, શુંભએ પોતાના નાના ભાઈને કહ્યું: તું અહીં જ રહે, અને ચંડ અને મુંડ બંને પોતાની સેના લઈને આગળ વધે.
શશકગ્રહણાયાત્ર ન યુક્તં ગજમોચનમ્ । ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીરૌ તાં હન્તું સર્વથા ક્ષમૌ
અહીં ખરગોશ પકડવા માટે હાથી છોડવો યોગ્ય નથી; ચંડ અને મુંડ, મહાન વીર, તેને મારવા માટે પૂરતા શક્તિશાળી છે.
ઇત્યુક્ત્વા ભ્રાતરં શુમ્ભઃ સમ્ભાષ્ય ચ મહાબલૌ । ઉવાચ વચનં રાજા ચણ્ડમુણ્ડૌ પુરઃસ્થિતૌ
એવું કહીને, શુંભે પોતાના ભાઈ સાથે વાત કરી અને પછી રાજાએ ચંડ અને મુંડ, જે સામે ઊભા હતા, તેમને આ શબ્દો કહ્યા.
ગચ્છતં ચણ્ડમુણ્ડૌ દ્વૌ સ્વસૈન્યપરિવારિતૌ । હન્તું તામબલાં શીઘ્રં નિર્લજ્જાં મદગર્વિતામ્
ચંડ અને મુંડ, તમે બંને તમારી સેનાની સાથે જલદી જાઓ અને તે નિર્લજ્જ, અહંકારભરી સ્ત્રીને ઝડપથી મારો.
ગૃહીત્વાથ નિહત્યાજૌ કાલિકાં પિઙ્ગલોચનામ્ । આગમ્યતાં મહાભાગૌ કૃત્વા કાર્યં મહત્તરમ્
યુદ્ધમાં કાળી, પીળા આંખવાળી,ને પકડીને અને મારીને પાછા આવો, મહાન કાર્ય પૂર્ણ કરીને, મહાન યશ મેળવો.
સા નાયાતિ ગૃહીતાપિ ગર્વિતા ચામ્બિકા યદિ । તદા બાણૈર્મહાતીક્ષ્ણૈર્હન્તવ્યાહવમણ્ડિતા
જો એ ગર્વી અંબિકા પકડી લીધા પછી પણ ન આવે, તો પછી તે તીક્ષ્ણ અને ઘાતક બાણોથી મારી દેવી.
ચણ્ડમુણ્ડવધેન દેવ્યાશ્ચામુણ્ડેતિનામવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યાજ્ઞપ્તૌ તદા વીરૌ ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાબલૌ । જગ્મતુસ્તરસૈવાજૌ સૈન્યેન મહતાન્વિતૌ
વ્યાસે કહ્યું: આ રીતે આજ્ઞા મળતાં, ચંડ અને મુંડ, મહાન વીર, મોટી સેનાની સાથે તરત જ યુદ્ધ માટે નીકળ્યા.
દૃષ્ટ્વા તત્ર સ્થિતાં દેવીં દેવાનાં હિતકારિણીમ્ । ઊચતુસ્તૌ મહાવીર્યૌ તદા સામાન્વિતં વચઃ
ત્યાં દેવીને, દેવોના કલ્યાણ માટે ઊભેલી, જોઈને, એ બંને મહાન વીરોએ એ સમયે મૌલિક અને સમજદારીભર્યા શબ્દો કહ્યા.
બાલે ત્વં કિં ન જાનાસિ શુમ્ભં સુરબલાર્દનમ્ । નિશુમ્ભઞ્ચ મહાવીર્યં તુરાષાડ્વિજયોદ્ધતમ્
બાળિકા, શું તું જાણતી નથી કે શુંભ દેવોની શક્તિનો નાશક છે, અને નિશુંભ, મહાન વીર, તુરષ્કોને જીતીને ગર્વિત છે?
ત્વમેકાસિ વરારોહે કાલિકાસિંહસંયુતા । જેતુમિચ્છસિ દુર્બુદ્ધે શુમ્ભં સર્વબલાન્વિતમ્
તું એકલી છે, સુંદર, કાળી અને સિંહ સાથે; મૂર્ખ, શું તું સર્વ શક્તિવાન શુંભને હરાવવા ઈચ્છે છે?
મતિદઃ કોઽપિ તે નાસ્તિ નારી વાપિ નરોઽપિ વા । દેવાસ્ત્વાં પ્રેરયન્ત્યેવ વિનાશાય તવૈવ તે
તને સલાહ આપનાર કોઈ નથી, ન સ્ત્રી, ન પુરુષ; દેવો તો તને માત્ર તારા નાશ માટે મોકલી રહ્યા છે.
વિમૃશ્ય કુરુ તન્વઙ્ગિ કાર્યં સ્વપરયોર્બલમ્ । અષ્ટાદશભુજત્વાત્ત્વં ગર્વઞ્ચ કુરુષે મૃષા
પાતળી કમરવાળી, બંને પક્ષોની શક્તિ વિચારીને યોગ્ય કાર્ય કર; તને અઢાર હાથ છે, તેથી તારો ગર્વ વ્યર્થ છે.
કિં ભુજૈર્બહુભિર્વ્યર્થૈરાયુધૈઃ કિં શ્રમપ્રદૈઃ । શુમ્ભસ્યાગ્રે સુરાણાં વૈ જેતુઃ સમરશાલિનઃ
ઘણા હાથ કે હથિયારો, જે માત્ર થાક આપે છે, શુંભ સામે, દેવોને હરાવનાર યુદ્ધવિદમાં, શું કામના?
ઐરાવતકરચ્છેત્તુર્દન્તિદારણકારિણઃ । જયિનઃ સુરસઙ્ઘાનાં કાર્યં કુરુ મનોગતમ્
એ, જે એરાવતનો સુંડ કાપે છે, હાથીઓને ફાડી નાખે છે, અને દેવોના સમૂહને હરાવી ચૂક્યો છે—તારે મનમાં જે યોગ્ય લાગે તે કર.
વૃથા ગર્વાયસે કાન્તે કુરુ મે વચનં પ્રિયમ્ । હિતં તવ વિશાલાક્ષિ સુખદં દુઃખનાશનમ્
સુંદર, તું વ્યર્થ ગર્વ કરે છે; મારા શુભ શબ્દો સ્વીકાર, વિશાળ આંખવાળી, જે તારા હિત માટે છે, સુખ આપે છે અને દુઃખ દૂર કરે છે.
દુઃખદાનિ ચ કાર્યાણિ ત્યાજ્યાનિ દૂરતો બુધૈઃ । સુખદાનિ ચ સેવ્યાનિ શાસ્ત્રતત્ત્વવિશારદૈઃ
દુઃખ આપતી બાબતો બુધ્ધિમાન લોકો દૂરથી ટાળી દે છે; સુખ આપતી બાબતો શાસ્ત્રની સાચી સમજ ધરાવનાર લોકો અપનાવે છે.
ચતુરાસિ પિકાલાપે પશ્ય શુમ્ભબલં મહત્ । પ્રત્યક્ષં સુરસઙ્ઘાનાં મર્દનેન મહોદયમ્
તારે બોલવામાં ચતુરાઈ છે, પણ શુંભની મહાન શક્તિ જોઈ, જે તારા સામે દેવોના સમૂહને દબાવીને મહાન યશ મેળવ્યો છે.