વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં દૈત્યઃ સંગૃહ્ય કાર્મુકં દૃઢમ્ । કાલિકાં તાં શરાસારૈર્વવર્ષાતિશિલાશિતૈઃ
વ્યાસ કહે છે: એ દૈત્યે એ વાત સાંભળી, મજબૂત ધનુષ્ય પકડીને, કાળિકા પર પથ્થર જેવી તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ વરસાવી.
દેવાસ્તુ પ્રેક્ષકાસ્તત્ર વિમાનવરસંસ્થિતાઃ । તાં સ્તુવન્તો જયેત્યૂચુર્દેવીં શક્રપુરોગમાઃ
એ સમયે દેવતાઓ ઉત્તમ વિમાનોમાં બેઠા, દર્શક બનીને જોઈ રહ્યાં હતાં. ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં બધાએ દેવીની જયના ઘોષ કર્યા.
તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં ચાતિદારુણમ્ । બાણખડ્ગગદાશક્તિમુસલાદિભિરુત્કટમ્
બન્ને વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને કઠણ યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં તીરો, તલવાર, ગદા, ભાલા, મુસળ અને બીજા શસ્ત્રોનો વપરાશ થયો.
કાલિકા બાણપાતૈસ્તુ હત્વા પૂર્વં ખરાનથ । બભઞ્જ તદ્રથં વ્યૂઢં જહાસ ચ મુહુર્મુહુઃ
કાળિકાએ પહેલા તીરો વડે તેના ગધેડાંને મારી નાખ્યા, પછી એનું સુંદર રથ તોડી નાખ્યું અને વારંવાર હસવા લાગી.
સ ચાન્યં રથમારૂઢઃ કોપેન પ્રજ્વલન્નિવ । બાણવૃષ્ટિં ચકારોગ્રાં કાલિકોપરિ ભારત
એ દૈત્ય બીજા રથ પર ચઢ્યો, ક્રોધથી દહકતો હતો અને કાળિકા પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
સાપિ ચિચ્છેદ તરસા તસ્ય બાણાનસઙ્ગતાન્ । મુમોચાન્યાનુગ્રવેગાન્દાનવોપરિ કાલિકા
પણ કાળિકાએ ઝડપથી તેના આવતા તીરો કાપી નાખ્યા અને પોતાનાં ભયાનક ઝડપવાળા તીરો દૈત્ય પર છોડ્યા.
તૈર્બાણૈર્નિહતાસ્તસ્ય પાર્ષ્ણિગ્રાહા સહસ્રશઃ । બભઞ્જ ચ રથં વેગાત્સૂતં હત્વા ખરાનપિ
કાળિકાના એ તીરો વડે તેના રથના હજારો સાથીઓ માર્યા ગયા, તેણે રથ તોડી નાખ્યો, રથચાલક અને ગધેડાં પણ મારી નાખ્યા.
ચિચ્છેદ તદ્ધનુઃ સદ્યો બાણૈરુરગસન્નિભૈઃ । મુદં ચક્રે સુરાણાં સા શઙ્ખનાદં તથાકરોત્
કાળિકાએ તરત જ સાપ જેવા તીરો વડે તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું, દેવતાઓ આનંદિત થયા અને તેણે વિજયનો શંખનાદ કર્યો.
વિરથઃ પરિઘં ગૃહ્ય સર્વલોહમયં દૃઢમ્ । આજગામ રથોપસ્થં કુપિતો ધૂમ્રલોચનઃ
વિરથાએ ભારે લોખંડની ગદા હાથમાં લઈને ગુસ્સામાં રથ પાસે આવ્યો, તેની આંખોમાં ધૂમસો છવાયો હતો.
વાચા નિર્ભર્ત્સયન્કાલીં કરાલઃ કાલસન્નિભઃ । અદ્યૈવ ત્વાં હનિષ્યામિ કુરૂપે પિઙ્ગલોચને
કાળ જેવી ભયાનક કાળી, તને હું આજે જ મારી નાખીશ, ઓ વિક્રમ, પીળા આંખવાળી, એમ કડક શબ્દોમાં ધમકી આપી.
ઇત્યુક્ત્વા સહસાઽઽગત્ય પરિઘં ક્ષિપતે યદા । હુઙ્કારેણૈવ તં ભસ્મ ચકાર તરસામ્બિકા
આવું કહીને, તેણે ગદા ફેંકી, પણ અંબિકાએ જોરદાર દહાડથી તરત જ તેને રાખ કરી નાખ્યો.
દૃષ્ટ્વા ભસ્મીકૃતં દૈત્યં સૈનિકા ભયવિહ્વલાઃ । ચક્રુઃ પલાયનં સદ્યો હા તાતેત્યબ્રુવન્પથિ
દૈત્ય રાખ થયો જોઇને, સૈનિકો ડરીને તરત જ ભાગી પડ્યા અને રસ્તામાં 'હાય પિતા!' કહીને રડતા ગયા.
દેવાસ્તં નિહતં દૃષ્ટ્વા દાનવં ધૂમ્રલોચનમ્ । મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં તે મુદિતા ગગને સ્થિતાઃ
દેવતાઓએ ધૂમ્રલોચન દૈત્યના મૃત્યુને જોઈને, આનંદથી આકાશમાંથી ફૂલવર્ષા કરી.
રણભૂમિસ્તદા રાજન્ દારુણા સમપદ્યત । નિહતૈર્દાનવૈરશ્વૈઃ ખરૈશ્ચ વારણૈસ્તથા
હે રાજા, ત્યારબાદ યુદ્ધભૂમિ ભયાનક બની ગઈ, જ્યાં દૈત્ય, ઘોડા, ખચ્છર અને હાથીઓના મૃતદેહો Everywhere પડેલા હતા.
ગૃધ્રાઃ કાકા વટાઃ શ્યેના વરફા જમ્બુકાસ્તથા । નનૃતુશ્ચુક્રુશુઃ પ્રેતાન્પતિતાન્ રણભૂમિષુ
ગિધ, કાગડા, વટવાઘડા, શ્યેન, શિયાળ અને જંગલી કૂતરાંઓ યુદ્ધભૂમિમાં પડેલા મૃતદેહો પર નાચતા અને ચીસો પાડતા હતા.
અમ્બિકા તદ્રણસ્થાનં ત્યક્ત્વા દૂરં સ્થલાન્તરે । ગત્વા ચકાર ચાપ્યુગ્રં શઙ્ખનાદં ભયપ્રદમ્
અંબિકાએ એ યુદ્ધસ્થળ છોડી, દૂર બીજે ગઇ અને ત્યાં ભયજનક, ભયાનક શંખનાદ કર્યો.
તં શ્રુત્વા દરશબ્દં તુ શુમ્ભઃ સદ્મનિ સંસ્થિતઃ । દૃષ્ટ્વાથ દાનવાન્ભગ્નાનાગતાન્ રુધિરોક્ષિતાન્
એ ભયાનક અવાજ સાંભળી, શુંભ પોતાનાં મહેલમાં બેઠો હતો, ત્યારે તેણે લોહીથી લથપથ, હારેલા દૈત્યોને પાછા આવતાં જોયા.
છિન્નપાદકરાક્ષાંશ્ચ મઞ્ચકારોપિતાનપિ । ભગ્નપૃષ્ઠકટિગ્રીવાન્ક્રન્દમાનાનનેકશઃ
કેટલાંયે હાથ-પગ કપાયેલા, ખાટલાં પર મૂકાયેલા, પીઠ, કટિ અને ગળા તૂટી ગયેલા, ઘણા દુઃખથી રડતા હતા.
વીક્ષ્ય શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ ક્વ ગતો ધૂમ્રલોચનઃ । કથં ભગ્નાઃ સમાયાતા નાનીતા કિં વરાનના
શુંભ અને નિશુંભે પૂછ્યું: 'ધૂમ્રલોચન ક્યાં ગયો? તમે હાર્યા કેમ પાછા આવ્યા? સુંદર સ્ત્રીને લાવ્યા કેમ નહીં?'
સૈન્યં કુત્ર ગતં મન્દાઃ કથયન્તુ યથોચિતમ્ । કસ્યાયં શઙ્ખનાદોઽદ્ય શ્રૂયતે ભયવર્ધનઃ
'સૈન્ય ક્યાં ગયું, મૂર્ખો? સાચું-સાચું કહો. આજે કોનો શંખનાદ ભય વધારી રહ્યો છે?'
ગણા ઊચુઃ બલઞ્ચ પાતિતં સર્વં નિહતો ધૂમ્રલોચનઃ । કૃતં કાલિકયા કર્મ રણભૂમાવમાનુષમ્
ગણોએ કહ્યું: 'બધું સૈન્ય નાશ પામ્યું, ધૂમ્રલોચન મારાયો; કાળિકાએ યુદ્ધભૂમિમાં માનવ શક્તિથી પર કામ કર્યું.'
શઙ્ખનાદોઽમ્બિકાયાસ્તુ ગગનં વ્યાપ્ય રાજતે । હર્ષદઃ સુરસઙ્ઘાનાં દાનવાનાઞ્ચ શોકકૃત્
'અંબિકાનો શંખનાદ આખા આકાશમાં ગૂંજ્યો છે; તે દેવતાઓને આનંદ આપે છે અને દૈત્યોને દુઃખ આપે છે.'
યદા નિપાતિતાઃ સર્વે તેન કેસરિણા વિભો । રથા ભગ્ના હયાશ્ચૈવ બાણપાતૈર્વિનાશિતાઃ
'જ્યારે બધા સિંહ દ્વારા મારાયા, ત્યારે રથો તૂટી ગયા અને ઘોડા તીક્ષ્ણ બાણોથી નાશ પામ્યા.'
ગગનસ્થાઃ સુરાશ્ચક્રુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં મુદાન્વિતાઃ । દૃષ્ટ્વા ભગ્નં બલં સર્વં પાતિતં ધૂમ્રલોચનમ્
'આકાશમાં ઊભેલા દેવતાઓએ આનંદથી ફૂલવર્ષા કરી, બધું સૈન્ય તૂટી ગયું અને ધૂમ્રલોચન મારાયો તે જોઈને.'
નિશ્ચયસ્તુ કૃતોઽસ્માભિર્જયો નૈવ ભવેદિતિ । વિચારં કુરુ રાજેન્દ્ર મન્ત્રિભિર્મન્ત્રવિત્તમૈઃ
'અમે નક્કી કર્યું છે કે હવે અમને વિજય મળવાનો નથી. હે રાજા, બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરો.'
વિસ્મયોઽયં મહારાજ યદેકા જગદમ્બિકા । ભવદ્ભિઃ સહ યુદ્ધાય સંસ્થિતા સૈન્યવર્જિતા
'હે મહારાજા, આશ્ચર્ય છે કે એક જ જગદંબા, કોઈ સૈન્ય વિના, તમારી સામે યુદ્ધ માટે ઊભી છે.'
નિર્ભયૈકાકિની બાલા સિંહારૂઢા મદોત્કટા । ચિત્રમેતન્મહારાજ ભાસતેઽદ્ભુતમઞ્જસા
નિર્ભય અને એકલી છોકરી, સિંહ પર બેસી ગર્વથી ભરેલી છે—હે મહારાજ, આ દૃશ્ય ખરેખર અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક છે.
સન્ધિર્વા વિગ્રહો વાદ્ય સ્થાનં નિર્યાણમેવ ચ । મન્ત્રયિત્વા મહારાજ કુરુ કાર્યં યથારુચિ
મિત્રતા હોય કે લડાઈ, વાતચીત, ત્યાં જ રહેવું કે બહાર જવું—હે મહારાજ, વિચાર કરીને, તમને યોગ્ય લાગે તે પ્રમાણે કામ કરો.
તત્સન્નિધૌ બલં નાસ્તિ તથાપિ શત્રુતાપન । પાર્ષ્ણિગ્રાહા સુરાઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ કિલાપદિ
એના હાજર રહેતાં કોઈની પાસે શક્તિ નથી; છતાં, હે દુશ્મનોને દુઃખ આપનારા, મુશ્કેલીમાં બધા દેવતાઓ માત્ર અનુયાયી બની જશે.
સમયે તત્સમીપસ્થૌ જ્ઞાતૌ ચ હરિશઙ્કરૌ । લોકપાલાઃ સમીપેઽદ્ય વર્તન્તે ગગને સ્થિતાઃ
આ સમયે, હરિ અને શંકર બંને એની પાસે છે એવું જાણી શકાય છે; આજે લોકપાળો પણ આકાશમાં નજીકમાં હાજર છે.