ભજ શુમ્ભં ત્રિલોકેશં દેવદર્પનિબર્હણમ્ । પટ્ટરાજ્ઞી પ્રિયા ભૂત્વા ભુંક્ષ્વ ભોગાનનુત્તમાન્
ત્રણે લોકના સ્વામી, દેવોના અહંકારને દબાવનાર શુમ્ભને સ્વીકાર, તેની પ્રિય રાણી બની, સર્વોત્તમ આનંદ ભોગવી.
જેષ્યતિ ત્વાં મહાબાહુઃ શુમ્ભઃ કામબલાર્થવિત્ । વિચિત્રાન્કુરુ હાવાંસ્ત્વં સોઽપિ ભાવાન્કરિષ્યતિ
મહાબાહુ શુમ્ભ, કામશક્તિમાં પારંગત, તને જીતશે; તું વિવિધ ભાંગિમાઓ બતાવજે, એ પણ ભાવ વ્યક્ત કરશે.
ભવિષ્યતિ કાલિકેયં તત્ર વૈ નર્મસાક્ષિણી । એવં સઙ્ગરયોગેન પતિર્મે પરમાર્થવિત્
કાળિકા ત્યાં તારી રમણિયતાની સાક્ષી બની રહેશે; આવું યુદ્ધમિલનથી મારાં પતિ, પરમ તત્વ જાણનારા—
જિત્વા ત્વાં સુખશય્યાયાં પરિશ્રાન્તાં કરિષ્યતિ । રક્તદેહાં નખાઘાતૈર્દન્તૈશ્ચ ખણ્ડિતાધરામ્
તને જીત્યા પછી, થાકી ગયેલી તને સુખદ શય્યામાં મૂકે; તારો દેહ લાલ પડ્યો હશે, હોઠ નખ અને દાંતથી ઘાયલ થયેલા.
સ્વેદક્લિન્નાં પ્રભગ્નાં ત્વાં સંવિધાસ્યતિ ભૂપતિઃ । ભવિતા માનસઃ કામો રતિસંગ્રામજસ્તવ
પસીનાથી ભીંજાયેલી અને થાકી ગયેલી તને રાજા ગોઠવશે; તારા મનમાં કામની ભાવના, પ્રેમયુદ્ધથી ઊભી થશે.
દર્શનાદ્વશ એવાસ્તે શુમ્ભઃ સર્વાત્મના પ્રિયે । વચનં કુરુ મે પથ્યં હિતકૃચ્ચાપિ પેશલમ્
માત્ર દર્શનથી જ શુમ્ભ તારા વશમાં છે, હે પ્રિય; મને યોગ્ય, હિતકારી અને મીઠા શબ્દો કહેજે.
ભજ શુમ્ભં ગણાધ્યક્ષં માનનીયાતિમાનિની । મન્દભાગ્યાશ્ચ તે નૂનં હ્યસ્ત્રયુદ્ધપ્રિયાશ્ચ યે
શુમ્ભ, ગણા પ્રમુખને સ્વીકાર, હે ગર્વવાળી; નિશ્ચયે જેઓ દુર્ભાગી છે, તેઓને શસ્ત્રયુદ્ધ ગમતું હોય છે.
ન તદર્હાસિ કાન્તે ત્વં સદા સુરતવલ્લભે । અશોકં કુરુ રાજાનં પાદાઘાતવિકાસિતમ્
તું એ માટે યોગ્ય નથી, હે પ્રિય, તું હંમેશાં સુખપ્રિય છે; રાજાને ખુશ કરી દે, જેના ચહેરા પર તારા પગના સ્પર્શથી આનંદ ફૂટે છે.
બકુલં સીધુસેકેન તથા કુરબકં કુરુ
બકુલને મદથી ખીલી ઉઠવા દે, અને એ જ રીતે કુરબકને પણ ફૂલી ઉઠવા દે.
દેવ્યાસહ યુદ્ધાય ચણ્ડમુણ્ડપ્રેષણમ્ વ્યાસ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાસૌ વચનં ધૂમ્રલોચનઃ । પ્રત્યુવાચ તદા કાલી પ્રહસ્ય લલિતં વચઃ
દેવી સાથે યુદ્ધ માટે ચંડ અને મુંડને મોકલવામાં આવ્યા. વ્યાસ કહે છે: આવી વાત કહીને ધૂમ્રલોચન શાંત થયો. ત્યારે કાળીએ હસીને સુંદર શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
વિદૂષકોઽસિ જાલ્મ ત્વં શૈલૂષ ઇવ ભાષસે । વૃથા મનોરથાંશ્ચિત્તે કરોષિ મધુરં વદન્
તું તો મૂર્ખ છે, હાસ્ય કરનાર જેવો બોલે છે, અને તારી વાતો માત્ર મીઠી વાતો જ છે, પણ તારા મનમાં ફક્ત ખોટા કલ્પનો જ ભરે છે.
બલવાન્બલસંયુક્તઃ પ્રેષિતોઽસિ દુરાત્મના । કુરુ યુદ્ધં વૃથા વાદં મુઞ્ચ મૂઢમતેઽધુના
તને શક્તિ છે અને તું પણ બળવાન છે, પણ તને દુષ્ટે મોકલ્યો છે. હવે વાદ વિવાદ છોડ અને જો હિંમત હોય તો યુદ્ધ કર.
હત્વા શુમ્ભં નિશુમ્ભઞ્ચ ત્વદન્યાન્વા બલાધિકાન્ । દેવી ક્રુદ્ધા શરાઘાતૈર્વ્રજિષ્યતિ નિજાલયમ્
દેવી જ્યારે ક્રોધથી શુંભ અને નિશુંભ તથા તારા કરતા પણ વધારે બળવાન દૈત્યોને તીરોથી મારે છે, પછી તે પોતાના સ્થાન પર પરત જશે.
ક્વાસૌ મન્દમતિઃ શુમ્ભઃ ક્વ વા વિશ્વવિમોહિની । અયુક્તઃ ખલુ સંસારે વિવાહવિધિરેતયોઃ
એ મૂર્ખ શુંભ ક્યાં છે અને આખા જગતને મોહમાં પાડનાર દેવી ક્યાં છે? આ બંનેનું લગ્ન તો દુનિયામાં યોગ્ય નથી.
સિંહી કિં ત્વતિકામાર્તા જમ્બુકં કુરુતે પતિમ્ । કરિણી ગર્દભં વાપિ ગવયં સુરભિઃ કિમુ
સિંહણ, ભલે એ ખૂબ ઇચ્છાથી ભરેલી હોય, પણ ક્યારેય શિયાળને પતિ બનાવે છે? કે હાથીણ ગધેડાને પસંદ કરે છે? કે સુરભિ ગાય જંગલી બળદને પસંદ કરે છે?
ગચ્છ શુમ્ભં નિશુમ્ભં ચ વદ સત્યં વચો મમ । કુરુ યુદ્ધં ન ચેદ્યાહિ પાતાલં તરસાધુના
શુંભ અને નિશુંભને મારી સાચી વાત કહી દેજે—યુદ્ધ કરો, નહિ તો હમણાં જ ઝડપથી પાતાળમાં જાઓ.
વ્યાસ ઉવાચ કાલિકાયાવચઃ શ્રુત્વા સ દૈત્યો ધૂમ્રલોચનઃ । તામુવાચ મહાભાગ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
વ્યાસ કહે છે: કાળિકાની વાત સાંભળી, ધૂમ્રલોચન નામનો દૈત્ય ક્રોધથી આંખો લાલ કરી, એ મહાન ભાગ્યશાળી દેવીને બોલ્યો.
દુર્દર્શે ત્વાં નિહત્યાજૌ સિંહઞ્ચ મદગર્વિતમ્ । ગૃહીત્વૈનાં ગમિષ્યામિ રાજાનં પ્રત્યહં કિલ
હે ભયાનક, હું તને અને તારા ગર્વીલા સિંહને યુદ્ધમાં મારીને, રોજ તને પકડી રાજા પાસે લઈ જઈશ.
રસભઙ્ગભયાત્કાલિ બિભેમિ ત્વિહ સામ્પ્રતમ્ । નોચેત્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈર્હન્મ્યદ્ય કલહપ્રિયે
હે કાળી, મને તો હવે ફક્ત સ્વાદ ગુમાવાનો ડર છે, નહિ તો હે ઝઘડાની શોખીન, આજે તને તીક્ષ્ણ તીરો વડે મારી નાખીશ.
કાલિકોવાચ કિં વિકત્થસિ મન્દાત્મન્નાયં ધર્મો ધનુષ્મતામ્ । સ્વશક્ત્યા મુઞ્ચ વિશિખાન્ગન્તાસિ યમસંસદિ
કાળિકાએ કહ્યું: હે મૂર્ખ, કેમ ખોટી ડંફાસો મારતો રહે છે? આ તો વીર પુરુષોનું વર્તન નથી. તારી પોતાની શક્તિથી તીરો છોડ—તારે તો યમરાજના દરબારમાં જવું પડશે.
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા વચનં દૈત્યઃ સંગૃહ્ય કાર્મુકં દૃઢમ્ । કાલિકાં તાં શરાસારૈર્વવર્ષાતિશિલાશિતૈઃ
વ્યાસ કહે છે: એ દૈત્યે એ વાત સાંભળી, મજબૂત ધનુષ્ય પકડીને, કાળિકા પર પથ્થર જેવી તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ વરસાવી.
દેવાસ્તુ પ્રેક્ષકાસ્તત્ર વિમાનવરસંસ્થિતાઃ । તાં સ્તુવન્તો જયેત્યૂચુર્દેવીં શક્રપુરોગમાઃ
એ સમયે દેવતાઓ ઉત્તમ વિમાનોમાં બેઠા, દર્શક બનીને જોઈ રહ્યાં હતાં. ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં બધાએ દેવીની જયના ઘોષ કર્યા.
તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં ચાતિદારુણમ્ । બાણખડ્ગગદાશક્તિમુસલાદિભિરુત્કટમ્
બન્ને વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને કઠણ યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં તીરો, તલવાર, ગદા, ભાલા, મુસળ અને બીજા શસ્ત્રોનો વપરાશ થયો.
કાલિકા બાણપાતૈસ્તુ હત્વા પૂર્વં ખરાનથ । બભઞ્જ તદ્રથં વ્યૂઢં જહાસ ચ મુહુર્મુહુઃ
કાળિકાએ પહેલા તીરો વડે તેના ગધેડાંને મારી નાખ્યા, પછી એનું સુંદર રથ તોડી નાખ્યું અને વારંવાર હસવા લાગી.
સ ચાન્યં રથમારૂઢઃ કોપેન પ્રજ્વલન્નિવ । બાણવૃષ્ટિં ચકારોગ્રાં કાલિકોપરિ ભારત
એ દૈત્ય બીજા રથ પર ચઢ્યો, ક્રોધથી દહકતો હતો અને કાળિકા પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
સાપિ ચિચ્છેદ તરસા તસ્ય બાણાનસઙ્ગતાન્ । મુમોચાન્યાનુગ્રવેગાન્દાનવોપરિ કાલિકા
પણ કાળિકાએ ઝડપથી તેના આવતા તીરો કાપી નાખ્યા અને પોતાનાં ભયાનક ઝડપવાળા તીરો દૈત્ય પર છોડ્યા.
તૈર્બાણૈર્નિહતાસ્તસ્ય પાર્ષ્ણિગ્રાહા સહસ્રશઃ । બભઞ્જ ચ રથં વેગાત્સૂતં હત્વા ખરાનપિ
કાળિકાના એ તીરો વડે તેના રથના હજારો સાથીઓ માર્યા ગયા, તેણે રથ તોડી નાખ્યો, રથચાલક અને ગધેડાં પણ મારી નાખ્યા.
ચિચ્છેદ તદ્ધનુઃ સદ્યો બાણૈરુરગસન્નિભૈઃ । મુદં ચક્રે સુરાણાં સા શઙ્ખનાદં તથાકરોત્
કાળિકાએ તરત જ સાપ જેવા તીરો વડે તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું, દેવતાઓ આનંદિત થયા અને તેણે વિજયનો શંખનાદ કર્યો.
વિરથઃ પરિઘં ગૃહ્ય સર્વલોહમયં દૃઢમ્ । આજગામ રથોપસ્થં કુપિતો ધૂમ્રલોચનઃ
વિરથાએ ભારે લોખંડની ગદા હાથમાં લઈને ગુસ્સામાં રથ પાસે આવ્યો, તેની આંખોમાં ધૂમસો છવાયો હતો.
વાચા નિર્ભર્ત્સયન્કાલીં કરાલઃ કાલસન્નિભઃ । અદ્યૈવ ત્વાં હનિષ્યામિ કુરૂપે પિઙ્ગલોચને
કાળ જેવી ભયાનક કાળી, તને હું આજે જ મારી નાખીશ, ઓ વિક્રમ, પીળા આંખવાળી, એમ કડક શબ્દોમાં ધમકી આપી.