સદા સૌભાગ્યસંયુક્તા ભવિષ્યસિ વરાનને । યત્ર તે રમતે ચિત્તં તત્ર ક્રીડસ્વ સુન્દરિ
હંમેશા તને સદભાગ્ય પ્રાપ્ત રહેશે, તેજસ્વી મુખવાળી. તારા મનને જ્યાં આનંદ મળે ત્યાં તું રમજે, સુન્દરી.
ઇતિ તસ્ય વચશ્ચિત્તે વિમૃશ્ય મદમન્થરે । વક્તવ્યં યદ્ભવેત્પ્રેમ્ણા તદ્ બ્રૂહિ મધુરં વચઃ
તેના શબ્દો મેં મનમાં વિચાર્યા છે, કામથી ઘેરાયેલો છું. હવે જે પ્રેમથી કહેવું યોગ્ય હોય તે મીઠા શબ્દો બોલ.
શુમ્ભાય ચઞ્ચલાપાઙ્ગિ તદ્બ્રવીમ્યહમાશુ વૈ । વ્યાસ ઉવાચ તદ્દૂતવચનં શ્રુત્વા સ્મિતં કૃત્વા સુપેશલમ્
કપટ નજરવાળી, હું એ વાત શીઘ્ર શુંભને કહીશ. વ્યાસ કહે છે: દૂતના વચન સાંભળી દેવીએ મીઠી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.
તં પ્રાહ મધુરાં વાચં દેવી દેવાર્થસાધિકા । દેવ્યુવાચ જાનામ્યહં નિશુમ્ભં ચ શુમ્ભં ચાતિબલં નૃપમ્
દેવી, જે દેવોના કાર્યને સિદ્ધ કરે છે, તેણે મીઠા શબ્દો કહ્યા. દેવી બોલી: હું નિશુંભ અને શુંભ, એ અત્યંત બળવાન રાજાને ઓળખું છું.
જેતારં સર્વદેવાનાં હન્તારઞ્ચૈવ વિદ્વિષામ્ । રાશિં સર્વગુણાનાઞ્ચ ભોક્તારં સર્વસમ્પદામ્
જે બધા દેવોને જીતે છે, દુશ્મનોને મારે છે, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને સર્વ સંપત્તિઓનો ભોગવે છે.
દાતારં ચાતિશૂરં ચ સુન્દરં મન્મથાકૃતિમ્ । દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈર્યુક્તમવધ્યં સુરમાનુષૈઃ
દાતા, અત્યંત શૂરવીર અને મનોહર, કામદેવ જેવો સુંદર, બત્રીસ લક્ષણોથી યુક્ત અને દેવો-માનવો માટે અપરાજિત છે.
જ્ઞાત્વા સમાગતાસ્સ્મ્યત્ર દ્રષ્ટુકામા મહાસુરમ્ । રત્નં કનકમાયાતિ સ્વશોભાધિકવૃદ્ધયે
આ બધું જાણીને હું મહાદૈત્યને જોવા અહીં આવી છું. સોનાનું રત્ન પોતાની તેજસ્વિતા વધારવા માટે આવી રહ્યું છે.
તત્રાહં સ્વપતિં દ્રષ્ટું દૂરાદેવાગતાસ્મિ વૈ । દૃષ્ટા મયા સુરાઃ સર્વે માનવા ભુવિ માનદાઃ
માટે, હું મારા સ્વામીના દર્શન માટે દૂરથી આવી છું. બધા દેવો અને પૃથ્વી上的 માન્યમાનવોને મેં જોઈ લીધા છે.
ગન્ધર્વા રાક્ષસાશ્ચાન્યે યે ચાતિપ્રિયદર્શનાઃ । સર્વે શુમ્ભભયાદ્ભીતા વેપમાના વિચેતસઃ
ગાંધીર્વો, રાક્ષસો અને બીજા બધા, જેઓ જોવા ખૂબ જ મનમોહક છે, તેઓ સૌ શુમ્ભના ભયથી ડરીને કાંપતા અને ગભરાઈ ગયા.
શ્રુત્વા શુમ્ભગુણાનત્ર પ્રાપ્તાસ્મ્યદ્ય દિદૃક્ષયા । ગચ્છ દૂત મહાભાગ બ્રૂહિ શુમ્ભં મહાબલમ્
શુમ્ભના ગુણો સાંભળી, હું આજે તેને જોવા માટે અહીં આવી છું. હે મહાન દૂત, તું જઈને એ મહાબલી શુમ્ભને મારું સંદેશ કહેજે.
નિર્જને શ્લક્ષ્ણયા વાચા વચનં વચનાન્મમ । ત્વાં જ્ઞાત્વા બલિનાં શ્રેષ્ઠં સુન્દરાણાં ચ સુન્દરમ્
એકાંતમાં, નરમ શબ્દોમાં મારું વચન કહેજે—કેમ કે હું તને બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને સૌંદર્યમાં પણ સર્વોપરી માનું છું.
દાતારં ગુણિનં શૂરં સર્વવિદ્યાવિશારદમ્ । જેતારં સર્વદેવાનાં દક્ષં ચોગ્રં કુલોત્તરમ્
તું દયાળુ દાતા, ગુણવાન, શૂરવીર, સર્વ વિદ્યા જાણનારો, બધા દેવતાઓને જીતનારો, કુશળ, ભયાનક અને કુળમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ભોક્તારં સર્વરત્નાનાં સ્વાધીનં સ્વબલોન્નતમ્ । પતિકામાસ્મ્યહં સત્યં તવ યોગ્યા નરાધિપ
તું બધા રત્નોનો ભોગવનારો, સ્વતંત્ર અને પોતાના બળે ઉંચો છે—હું સાચે તને પતિ તરીકે ઈચ્છું છું, હે મનુષ્યાધિપતિ, અને હું તારી યોગ્ય પણ છું.
સ્વેચ્છયા નગરે તેઽત્ર સમાયાતા મહામતે । મમાસ્તિ કારણં કિઞ્ચિદ્વિવાહે રાક્ષસોત્તમ
હું મારી ઈચ્છાથી તારા શહેરમાં આવી છું, હે બુદ્ધિશાળી; પણ, હે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ, મારા લગ્ન માટે એક ખાસ કારણ છે.
બાલભાવાદ્વ્રતં કિઞ્ચિત્કૃતં રાજન્મયા પુરા । ક્રીડન્ત્યા ચ વયસ્યાભિઃ સહૈકાન્તે યદૃચ્છયા
હે રાજા, બાળપણમાં, એકાંતમાં સખીઓ સાથે રમતી વખતે, મેં અચાનક એક વ્રત લીધું હતું.
સ્વદેહબલદર્પેણ સખીનાં પુરતો રહઃ । મત્સમાનબલઃ શૂરો રણે માં જેષ્યતિ સ્ફુટમ્
મારા બળનો ગર્વ રાખીને, સખીઓની સામે, એકાંતમાં મેં કહ્યું: 'મારા જેટલું બળવાન અને શૂરવીર, યુદ્ધમાં મને ખુલ્લેઆમ જીતે—'
તં વરિષ્યામ્યહં કામં જ્ઞાત્વા તસ્ય બલાબલમ્ । જહસુર્વચનં શ્રુત્વા સખ્યો વિસ્મિતમાનસાઃ
'એમને જ હું મનથી પસંદ કરીશ, એમના બળ અને દુર્બળતા જાણી.' આ સાંભળી મારી સખીઓ આશ્ચર્યથી હસી પડી.
કિમેતયા કૃતં ક્રૂરં વ્રતમદ્ભુતમાશુ વૈ । તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર જ્ઞાત્વા મે હીદૃશં બલમ્
'આ છોકરીએ કેટલું કઠોર અને અદભુત વ્રત તરત લઈ લીધું!' તેથી, હે રાજા, તું પણ મારું બળ જાણીને—
જિત્વા માં સ્વબલેનાત્ર વાઞ્છિતં કુરુ ચાત્મનઃ । ત્વં વા તવાનુજો ભ્રાતા સમેત્ય સમરાઙ્ગણે । જિત્વા માં સમરેણાત્ર વિવાહં કુરુ સુન્દર
તારા પોતાના બળે મને અહીં જીત અને તારી ઈચ્છા પૂર્ણ કર; તું કે તારો ભાઈ બંને યુદ્ધમાં મને જીતો, પછી જ લગ્ન કરજે, હે સુંદર.
દેવીમાહાત્મ્યે દેવીપાર્શ્વે ધૂમ્રલોચનદૂતપ્રેષણમ્ વ્યાસ ઉવાચ દેવ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સ દૂતઃ પ્રાહ વિસ્મિતઃ । કિં બ્રૂષે રુચિરાપાઙ્ગિ સ્ત્રીસ્વભાવાદ્ધિ સાહસાત્
વ્યાસજી કહે છે: દેવીના એ વચન સાંભળી, દૂત આશ્ચર્યથી બોલ્યો: 'હે સુંદર આંખવાળી, તું શું બોલી રહી છે? સ્ત્રીઓમાં આવું સાહસ સ્વભાવિક છે.'
ઇન્દ્રાદ્યા નિર્જિતા યેન દેવા દૈત્યાસ્તથાપરે । તં કથં સમરે દેવિ જેતુમિચ્છસિ ભામિનિ
જેને ઇન્દ્ર અને બીજા બધા દેવો, દૈત્યો અને અન્ય સૌ યુદ્ધમાં હારી ગયા છે, એ શુમ્ભને તું કેમ જીતવા માંગે છે, હે દેવી?
ત્રૈલોક્યે તાદૃશો નાસ્તિ યઃ શુમ્ભં સમરે જયેત્ । કા ત્વં કમલપત્રાક્ષિ તસ્યાગ્રે યુધિ સામ્પ્રતમ્
ત્રણે લોકમાં એવો કોઈ નથી કે જે યુદ્ધમાં શુમ્ભને જીતી શકે. હે કમળની પાંખ જેવી આંખવાળી, તું હવે એની સામે યુદ્ધમાં ઊભી કેમ છે?
અવિચાર્ય ન વક્તવ્યં વચનં ચાપિ સુન્દરિ । બલં સ્વપરયોર્જ્ઞાત્વા વક્તવ્યં સમયોચિતમ્
વિચાર વિના આવું બોલવું યોગ્ય નથી, હે સુંદર; પોતાનું અને સામેવાળાનું બળ જાણી, સમય પ્રમાણે જ બોલવું જોઈએ.
ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શુમ્ભસ્તવ રૂપેણ મોહિતઃ । ત્વાઞ્ચ પ્રાર્થયતે રાજા કુરુ તસ્યેપ્સિતં પ્રિયે
ત્રણે લોકનો સ્વામી શુમ્ભ તારા રૂપે મોહિત થયો છે; એ રાજા તને ઈચ્છે છે—એની ઈચ્છા પૂર્ણ કર, હે પ્રિય.
ત્યક્ત્વા મૂર્ખસ્વભાવં ત્વં સમ્માન્ય વચનં મમ । ભજ શુમ્ભં નિશુમ્ભં વા હિતમેતદ્ બ્રવીમિ તે
મૂર્ખાઈ છોડીને મારા વચન માન અને શુમ્ભ કે નિશુમ્ભને સ્વીકાર—હું તારા હિત માટે જ કહું છું.
શૃઙ્ગારઃ સર્વથા સર્વૈઃ પ્રાણિભિઃ પરયા મુદા । સેવનીયો બુદ્ધિમદ્ભિર્નવાનામુત્તમો યતઃ
પ્રેમ તો બધા જીવોએ આનંદથી માણવો જ જોઈએ; બુદ્ધિશાળાઓ માટે એ હંમેશાં નવું અને શ્રેષ્ઠ છે.
નાગમિષ્યસિ ચેદ્ બાલે સંક્રુદ્ધઃ પૃથિવીપતિઃ । અન્યાનાજ્ઞાકરાન્પ્રેષ્ય બલાન્નેષ્યતિ સામ્પ્રતમ્
જો તું નહીં આવો, બાલિકા, તો ગુસ્સે થયેલા ધરતીના રાજા બીજા આજ્ઞાપાલકોને મોકલીને તને બળજબરીથી લઇ આવશે.
કેશેષ્વાકૃષ્ય તે નૂનં દાનવા બલદર્પિતાઃ । ત્વાં નયિષ્યન્તિ વામોરુ તરસા શુમ્ભસન્તિધૌ
બળના ઘમંડમાં ચૂર દાનવો ચોક્કસ તારા વાળ પકડીને, સુકુમારી, તને જોરથી ખેંચી શુંભની પાસે લઇ જશે.
સ્વલજ્જાં રક્ષ તન્વઙ્ગિ સાહસં સર્વથા ત્યજ । માનિતા ગચ્છ તત્પાર્શ્વે માનપાત્રં યતોઽસિ વૈ
પાતળી કાયાવાળી, તું તારી લાજ જાળેજ અને બધું ઉશ્કેરાટ છોડે દે. માન સાથે તેના પાસે જા, કેમ કે તું સાચે જ માન પામવા યોગ્ય છે.
ક્વ યુદ્ધં નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્વ સુખં રતિસઙ્ગજમ્ । સારાસારં પરિચ્છેદ્ય કુરુ મે વચનં પટુ
તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધ અને સંગથી મળતું સુખ—આ બન્નેમાં શું સાર છે? સાર અને અસાર ઓળખી, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ.