દૂત ઉવાચ વરોરુ ત્રિદશારાતિઃ શુમ્ભઃ સર્વાઙ્ગસુન્દરઃ । ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શૂરઃ સર્વજિદ્રાજતે નૃપઃ
દૂત બોલ્યો: સુન્દરી, ત્રિદશોનો શત્રુ શુંભ સુંદર અવયવો ધરાવે છે, તે ત્રણેય લોકનો રાજા અને વિજયી છે, અને સર્વેને જીતનાર શૂરવીર રાજા છે.
તેનાહં પ્રેષિતઃ કામં ત્વત્સકાશં મહાત્મના । ત્વદ્રૂપશ્રવણાસક્તચિત્તેનાતિવિદૂયતા
મહાત્મા શુંભે મને તારી પાસે મોકલ્યો છે, કારણ કે તે તારા રૂપના વર્ણનથી મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયો છે.
વચનં તસ્ય તન્વઙ્ગિ શૃણુ પ્રેમપુરઃસરમ્ । પ્રણિપત્ય યથા પ્રાહ દૈત્યાનામધિપસ્ત્વયિ
પાતળી કમરવાળી, પ્રેમપૂર્વક જે શબ્દો તેણે નમ્રતાથી તને સંબોધીને કહ્યા છે, તે સાંભળ.
દેવા મયા જિતાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યાધિપતિસ્ત્વહમ્ । યજ્ઞભાગાનહં કાન્તે ગહ્ણામીહ સ્થિતઃ સદા
મારે બધા દેવતાઓને જીત્યા છે; હું ત્રણેય લોકનો સ્વામી છું. સુન્દરી, યજ્ઞનો ભાગ માત્ર હું જ મેળવો છું અને હંમેશા અહીં રહ્યો છું.
હૃતસારા કૃતા નૂનં દ્યૌર્મયા રત્નવર્જિતા । યાનિ રત્નાનિ દેવાનાં તાનિ ચાહૃતવાનહમ્
નિશ્ચયે, મેં સ્વર્ગને તેની સાચી કીમતથી ખાલી કરી દીધો છે અને ત્યાંના બધા રત્નો પણ લઈ લીધા છે.
ભોક્તાહં સર્વરત્નાનાં ત્રિષુ લોકેષુ ભામિનિ । વશાનુગાઃ સુરાઃ સર્વે મમ દૈત્યાશ્ચ માનવાઃ
ભામિની, ત્રણેય લોકના બધા રત્નોનો આનંદ હું માણું છું. બધા દેવ, દૈત્ય અને માનવો મારા વશમાં છે.
ત્વદ્ગુણૈઃ કર્ણમાગત્ય પ્રવિશ્ય હૃદયાન્તરમ્ । ત્વદધીનઃ કૃતઃ કામં કિઙ્કરોઽસ્મિ કરોમિ કિમ્
તારા ગુણોએ મારા કાનમાં પ્રવેશી હૃદય સુધી પહોંચી ગયા છે, હવે હું તારા વશમાં છું; હું તારો દાસ છું—શું કરું?
ત્વમાજ્ઞાપય રમ્ભોરુ તત્કરોમિ વશાનુગઃ । દાસોઽહં તવ ચાર્વઙ્ગિ રક્ષ માં કામબાણતઃ
રંભાસમાન જાંઘવાળી, તું જે આદેશ આપશે તે હું કરું છું. ચરિત્રવંતી, હું તારો દાસ છું—મને કામના બાણોથી બચાવ.
ભજ માં ત્વં મરાલાક્ષિ તવાધીનં સ્મરાકુલમ્ । ત્રૈલોક્યસ્વામિની ભૂત્વા ભુંક્ષ્વ ભોગાનનુત્તમાન્
હંસની જેમ આંખવાળી, મને પ્રેમ કર; હું તારો છું, કામથી વ્યાકુળ છું. ત્રણેય લોકની સ્વામિની બની શ્રેષ્ઠ ભોગો માણ.
તવ ચાજ્ઞાકરઃ કાન્તે ભવામિ મરણાવધિ । અવધ્યોઽસ્મિ વરારોહે સદેવાસુરમાનુષૈઃ
પ્રિયે, મૃત્યુ સુધી હું તારા આદેશનું પાલન કરીશ. દેવ, દૈત્ય કે માનવો મને હાણી કરી શકે નહીં, સુન્દરાંગી.
સદા સૌભાગ્યસંયુક્તા ભવિષ્યસિ વરાનને । યત્ર તે રમતે ચિત્તં તત્ર ક્રીડસ્વ સુન્દરિ
હંમેશા તને સદભાગ્ય પ્રાપ્ત રહેશે, તેજસ્વી મુખવાળી. તારા મનને જ્યાં આનંદ મળે ત્યાં તું રમજે, સુન્દરી.
ઇતિ તસ્ય વચશ્ચિત્તે વિમૃશ્ય મદમન્થરે । વક્તવ્યં યદ્ભવેત્પ્રેમ્ણા તદ્ બ્રૂહિ મધુરં વચઃ
તેના શબ્દો મેં મનમાં વિચાર્યા છે, કામથી ઘેરાયેલો છું. હવે જે પ્રેમથી કહેવું યોગ્ય હોય તે મીઠા શબ્દો બોલ.
શુમ્ભાય ચઞ્ચલાપાઙ્ગિ તદ્બ્રવીમ્યહમાશુ વૈ । વ્યાસ ઉવાચ તદ્દૂતવચનં શ્રુત્વા સ્મિતં કૃત્વા સુપેશલમ્
કપટ નજરવાળી, હું એ વાત શીઘ્ર શુંભને કહીશ. વ્યાસ કહે છે: દૂતના વચન સાંભળી દેવીએ મીઠી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.
તં પ્રાહ મધુરાં વાચં દેવી દેવાર્થસાધિકા । દેવ્યુવાચ જાનામ્યહં નિશુમ્ભં ચ શુમ્ભં ચાતિબલં નૃપમ્
દેવી, જે દેવોના કાર્યને સિદ્ધ કરે છે, તેણે મીઠા શબ્દો કહ્યા. દેવી બોલી: હું નિશુંભ અને શુંભ, એ અત્યંત બળવાન રાજાને ઓળખું છું.
જેતારં સર્વદેવાનાં હન્તારઞ્ચૈવ વિદ્વિષામ્ । રાશિં સર્વગુણાનાઞ્ચ ભોક્તારં સર્વસમ્પદામ્
જે બધા દેવોને જીતે છે, દુશ્મનોને મારે છે, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને સર્વ સંપત્તિઓનો ભોગવે છે.
દાતારં ચાતિશૂરં ચ સુન્દરં મન્મથાકૃતિમ્ । દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈર્યુક્તમવધ્યં સુરમાનુષૈઃ
દાતા, અત્યંત શૂરવીર અને મનોહર, કામદેવ જેવો સુંદર, બત્રીસ લક્ષણોથી યુક્ત અને દેવો-માનવો માટે અપરાજિત છે.
જ્ઞાત્વા સમાગતાસ્સ્મ્યત્ર દ્રષ્ટુકામા મહાસુરમ્ । રત્નં કનકમાયાતિ સ્વશોભાધિકવૃદ્ધયે
આ બધું જાણીને હું મહાદૈત્યને જોવા અહીં આવી છું. સોનાનું રત્ન પોતાની તેજસ્વિતા વધારવા માટે આવી રહ્યું છે.
તત્રાહં સ્વપતિં દ્રષ્ટું દૂરાદેવાગતાસ્મિ વૈ । દૃષ્ટા મયા સુરાઃ સર્વે માનવા ભુવિ માનદાઃ
માટે, હું મારા સ્વામીના દર્શન માટે દૂરથી આવી છું. બધા દેવો અને પૃથ્વી上的 માન્યમાનવોને મેં જોઈ લીધા છે.
ગન્ધર્વા રાક્ષસાશ્ચાન્યે યે ચાતિપ્રિયદર્શનાઃ । સર્વે શુમ્ભભયાદ્ભીતા વેપમાના વિચેતસઃ
ગાંધીર્વો, રાક્ષસો અને બીજા બધા, જેઓ જોવા ખૂબ જ મનમોહક છે, તેઓ સૌ શુમ્ભના ભયથી ડરીને કાંપતા અને ગભરાઈ ગયા.
શ્રુત્વા શુમ્ભગુણાનત્ર પ્રાપ્તાસ્મ્યદ્ય દિદૃક્ષયા । ગચ્છ દૂત મહાભાગ બ્રૂહિ શુમ્ભં મહાબલમ્
શુમ્ભના ગુણો સાંભળી, હું આજે તેને જોવા માટે અહીં આવી છું. હે મહાન દૂત, તું જઈને એ મહાબલી શુમ્ભને મારું સંદેશ કહેજે.
નિર્જને શ્લક્ષ્ણયા વાચા વચનં વચનાન્મમ । ત્વાં જ્ઞાત્વા બલિનાં શ્રેષ્ઠં સુન્દરાણાં ચ સુન્દરમ્
એકાંતમાં, નરમ શબ્દોમાં મારું વચન કહેજે—કેમ કે હું તને બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને સૌંદર્યમાં પણ સર્વોપરી માનું છું.
દાતારં ગુણિનં શૂરં સર્વવિદ્યાવિશારદમ્ । જેતારં સર્વદેવાનાં દક્ષં ચોગ્રં કુલોત્તરમ્
તું દયાળુ દાતા, ગુણવાન, શૂરવીર, સર્વ વિદ્યા જાણનારો, બધા દેવતાઓને જીતનારો, કુશળ, ભયાનક અને કુળમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ભોક્તારં સર્વરત્નાનાં સ્વાધીનં સ્વબલોન્નતમ્ । પતિકામાસ્મ્યહં સત્યં તવ યોગ્યા નરાધિપ
તું બધા રત્નોનો ભોગવનારો, સ્વતંત્ર અને પોતાના બળે ઉંચો છે—હું સાચે તને પતિ તરીકે ઈચ્છું છું, હે મનુષ્યાધિપતિ, અને હું તારી યોગ્ય પણ છું.
સ્વેચ્છયા નગરે તેઽત્ર સમાયાતા મહામતે । મમાસ્તિ કારણં કિઞ્ચિદ્વિવાહે રાક્ષસોત્તમ
હું મારી ઈચ્છાથી તારા શહેરમાં આવી છું, હે બુદ્ધિશાળી; પણ, હે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ, મારા લગ્ન માટે એક ખાસ કારણ છે.
બાલભાવાદ્વ્રતં કિઞ્ચિત્કૃતં રાજન્મયા પુરા । ક્રીડન્ત્યા ચ વયસ્યાભિઃ સહૈકાન્તે યદૃચ્છયા
હે રાજા, બાળપણમાં, એકાંતમાં સખીઓ સાથે રમતી વખતે, મેં અચાનક એક વ્રત લીધું હતું.
સ્વદેહબલદર્પેણ સખીનાં પુરતો રહઃ । મત્સમાનબલઃ શૂરો રણે માં જેષ્યતિ સ્ફુટમ્
મારા બળનો ગર્વ રાખીને, સખીઓની સામે, એકાંતમાં મેં કહ્યું: 'મારા જેટલું બળવાન અને શૂરવીર, યુદ્ધમાં મને ખુલ્લેઆમ જીતે—'
તં વરિષ્યામ્યહં કામં જ્ઞાત્વા તસ્ય બલાબલમ્ । જહસુર્વચનં શ્રુત્વા સખ્યો વિસ્મિતમાનસાઃ
'એમને જ હું મનથી પસંદ કરીશ, એમના બળ અને દુર્બળતા જાણી.' આ સાંભળી મારી સખીઓ આશ્ચર્યથી હસી પડી.
કિમેતયા કૃતં ક્રૂરં વ્રતમદ્ભુતમાશુ વૈ । તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર જ્ઞાત્વા મે હીદૃશં બલમ્
'આ છોકરીએ કેટલું કઠોર અને અદભુત વ્રત તરત લઈ લીધું!' તેથી, હે રાજા, તું પણ મારું બળ જાણીને—
જિત્વા માં સ્વબલેનાત્ર વાઞ્છિતં કુરુ ચાત્મનઃ । ત્વં વા તવાનુજો ભ્રાતા સમેત્ય સમરાઙ્ગણે । જિત્વા માં સમરેણાત્ર વિવાહં કુરુ સુન્દર
તારા પોતાના બળે મને અહીં જીત અને તારી ઈચ્છા પૂર્ણ કર; તું કે તારો ભાઈ બંને યુદ્ધમાં મને જીતો, પછી જ લગ્ન કરજે, હે સુંદર.
દેવીમાહાત્મ્યે દેવીપાર્શ્વે ધૂમ્રલોચનદૂતપ્રેષણમ્ વ્યાસ ઉવાચ દેવ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સ દૂતઃ પ્રાહ વિસ્મિતઃ । કિં બ્રૂષે રુચિરાપાઙ્ગિ સ્ત્રીસ્વભાવાદ્ધિ સાહસાત્
વ્યાસજી કહે છે: દેવીના એ વચન સાંભળી, દૂત આશ્ચર્યથી બોલ્યો: 'હે સુંદર આંખવાળી, તું શું બોલી રહી છે? સ્ત્રીઓમાં આવું સાહસ સ્વભાવિક છે.'