એવં સર્વાણિ રત્નાનિ ત્વયાત્તાનિ બલાદપિ । કસ્માન્ન ગૃહ્યતે કાન્તારત્નમેષા વરાઙ્ગના
આ રીતે તમે બળપૂર્વક બધા રત્નો મેળવી લીધાં છે; તો પછી આ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, સ્ત્રીઓમાં રત્ન, કેમ નથી સ્વીકારતા?
સર્વાણિ તે ગૃહસ્થાનિ રત્નાનિ વિશદાન્યથ । અનયા સમ્ભવિષ્યન્તિ રત્નભૂતાનિ ભૂપતે
હે રાજા, તમારા ઘરમાં રહેલા બધા રત્નો તેના દ્વારા સાચા અર્થમાં રત્ન બની જશે.
ત્રિષુ લોકેષુ દૈત્યેન્દ્ર નેદૃશી વર્તતે પ્રિયા । તસ્માત્તામાનયાશુ ત્વં કુરુ ભાર્યાં મનોહરામ્
ત્રણે લોકમાં, હે દૈત્યરાજ, આવી પ્રિય સ્ત્રી બીજે ક્યાંય નથી; તેથી તું ઝડપથી તેને લાવીને પોતાની મનમોહક પત્ની બનાવ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં મધુરં મધુરાક્ષરમ્ । પ્રસન્નવદનઃ પ્રાહ સુગ્રીવં સનિધૌ સ્થિતમ્
વ્યાસ કહે છે: એમની મધુર અને મીઠી વાતો સાંભળી, પ્રસન્ન ચહેરે તેણે પાસે ઊભેલા સુગ્રીવને કહ્યું.
ગચ્છ સુગ્રીવ દૂતત્વં કુરુ કાર્યં વિચક્ષણ । વક્તવ્યઞ્ચ તથા તત્ર યથાભ્યેતિ કૃશોદરી
સુગ્રીવ, તું દૂત બનીને સમજદારીથી આ કાર્ય પૂર્ણ કર અને ત્યાં એવી રીતે બોલજે કે પાતળી કમરવાળી એ સ્ત્રી અહીં આવી જાય.
ઉપાયૌ દ્વૌ પ્રયોક્તવ્યૌ કાન્તાસુ સુવિચક્ષણૈઃ । સામદાને ઇતિ પ્રાહુઃ શૃઙ્ગારરસકોવિદાઃ
પ્રેમવિદ્યા જાણનારા કહે છે કે સ્ત્રીઓ સાથે બે રીતો અપનાવવી: મીઠી વાત અને ભેટ આપવી.
ભેદે પ્રયુજ્યમાનેઽપિ રસાભાસસ્તુ જાયતે । નિગ્રહે રસભઙ્ગઃ સ્યાત્તસ્માત્તૌ દૂષિતૌ બુધૈઃ
ફૂટ પાડવાથી માત્ર પ્રેમનો દેખાવ થાય છે અને દંડથી તો પ્રેમ તૂટી જાય છે, એટલે બુદ્ધિશાળાઓ એ બે રીતો ટાળી દે છે.
સામદાનમુખૈર્વાક્યૈઃ શ્લક્ષ્ણૈર્નર્મયુતૈસ્તથા । કા ન યાતિ વશે દૂત કામિની કામપીડિતા
મીઠી વાતો અને ભેટોથી, નરમ અને રમૂજી વાણીથી, હે દૂત, કામના વશ સ્ત્રી કઈ રીતે ન વશ થાય?
વ્યાસ ઉવાચ સુગ્રીવસ્તુ વચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભોક્તં સુપ્રિયં પટુ । જગામ તરસા તત્ર યત્રાસ્તે જગદમ્બિકા
વ્યાસ કહે છે: શુંભના સુખદ અને કુશળ વચન સાંભળી, સુગ્રીવ ઝડપથી ત્યાં ગયો જ્યાં જગદંબા હતી.
સોઽપશ્યત્સુમુખીં કાન્તાં સિંહસ્યોપરિસંસ્થિતામ્ । પ્રણમ્ય મધુરં વાક્યમુવાચ જગદમ્બિકામ્
તેણે સુંદર મુખવાળી અને મનોહર સ્ત્રીને સિંહ પર બેઠેલી જોઈ, અને નમસ્કાર કરીને જગદંબાને મીઠા શબ્દો કહ્યા.
દૂત ઉવાચ વરોરુ ત્રિદશારાતિઃ શુમ્ભઃ સર્વાઙ્ગસુન્દરઃ । ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શૂરઃ સર્વજિદ્રાજતે નૃપઃ
દૂત બોલ્યો: સુન્દરી, ત્રિદશોનો શત્રુ શુંભ સુંદર અવયવો ધરાવે છે, તે ત્રણેય લોકનો રાજા અને વિજયી છે, અને સર્વેને જીતનાર શૂરવીર રાજા છે.
તેનાહં પ્રેષિતઃ કામં ત્વત્સકાશં મહાત્મના । ત્વદ્રૂપશ્રવણાસક્તચિત્તેનાતિવિદૂયતા
મહાત્મા શુંભે મને તારી પાસે મોકલ્યો છે, કારણ કે તે તારા રૂપના વર્ણનથી મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયો છે.
વચનં તસ્ય તન્વઙ્ગિ શૃણુ પ્રેમપુરઃસરમ્ । પ્રણિપત્ય યથા પ્રાહ દૈત્યાનામધિપસ્ત્વયિ
પાતળી કમરવાળી, પ્રેમપૂર્વક જે શબ્દો તેણે નમ્રતાથી તને સંબોધીને કહ્યા છે, તે સાંભળ.
દેવા મયા જિતાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યાધિપતિસ્ત્વહમ્ । યજ્ઞભાગાનહં કાન્તે ગહ્ણામીહ સ્થિતઃ સદા
મારે બધા દેવતાઓને જીત્યા છે; હું ત્રણેય લોકનો સ્વામી છું. સુન્દરી, યજ્ઞનો ભાગ માત્ર હું જ મેળવો છું અને હંમેશા અહીં રહ્યો છું.
હૃતસારા કૃતા નૂનં દ્યૌર્મયા રત્નવર્જિતા । યાનિ રત્નાનિ દેવાનાં તાનિ ચાહૃતવાનહમ્
નિશ્ચયે, મેં સ્વર્ગને તેની સાચી કીમતથી ખાલી કરી દીધો છે અને ત્યાંના બધા રત્નો પણ લઈ લીધા છે.
ભોક્તાહં સર્વરત્નાનાં ત્રિષુ લોકેષુ ભામિનિ । વશાનુગાઃ સુરાઃ સર્વે મમ દૈત્યાશ્ચ માનવાઃ
ભામિની, ત્રણેય લોકના બધા રત્નોનો આનંદ હું માણું છું. બધા દેવ, દૈત્ય અને માનવો મારા વશમાં છે.
ત્વદ્ગુણૈઃ કર્ણમાગત્ય પ્રવિશ્ય હૃદયાન્તરમ્ । ત્વદધીનઃ કૃતઃ કામં કિઙ્કરોઽસ્મિ કરોમિ કિમ્
તારા ગુણોએ મારા કાનમાં પ્રવેશી હૃદય સુધી પહોંચી ગયા છે, હવે હું તારા વશમાં છું; હું તારો દાસ છું—શું કરું?
ત્વમાજ્ઞાપય રમ્ભોરુ તત્કરોમિ વશાનુગઃ । દાસોઽહં તવ ચાર્વઙ્ગિ રક્ષ માં કામબાણતઃ
રંભાસમાન જાંઘવાળી, તું જે આદેશ આપશે તે હું કરું છું. ચરિત્રવંતી, હું તારો દાસ છું—મને કામના બાણોથી બચાવ.
ભજ માં ત્વં મરાલાક્ષિ તવાધીનં સ્મરાકુલમ્ । ત્રૈલોક્યસ્વામિની ભૂત્વા ભુંક્ષ્વ ભોગાનનુત્તમાન્
હંસની જેમ આંખવાળી, મને પ્રેમ કર; હું તારો છું, કામથી વ્યાકુળ છું. ત્રણેય લોકની સ્વામિની બની શ્રેષ્ઠ ભોગો માણ.
તવ ચાજ્ઞાકરઃ કાન્તે ભવામિ મરણાવધિ । અવધ્યોઽસ્મિ વરારોહે સદેવાસુરમાનુષૈઃ
પ્રિયે, મૃત્યુ સુધી હું તારા આદેશનું પાલન કરીશ. દેવ, દૈત્ય કે માનવો મને હાણી કરી શકે નહીં, સુન્દરાંગી.
સદા સૌભાગ્યસંયુક્તા ભવિષ્યસિ વરાનને । યત્ર તે રમતે ચિત્તં તત્ર ક્રીડસ્વ સુન્દરિ
હંમેશા તને સદભાગ્ય પ્રાપ્ત રહેશે, તેજસ્વી મુખવાળી. તારા મનને જ્યાં આનંદ મળે ત્યાં તું રમજે, સુન્દરી.
ઇતિ તસ્ય વચશ્ચિત્તે વિમૃશ્ય મદમન્થરે । વક્તવ્યં યદ્ભવેત્પ્રેમ્ણા તદ્ બ્રૂહિ મધુરં વચઃ
તેના શબ્દો મેં મનમાં વિચાર્યા છે, કામથી ઘેરાયેલો છું. હવે જે પ્રેમથી કહેવું યોગ્ય હોય તે મીઠા શબ્દો બોલ.
શુમ્ભાય ચઞ્ચલાપાઙ્ગિ તદ્બ્રવીમ્યહમાશુ વૈ । વ્યાસ ઉવાચ તદ્દૂતવચનં શ્રુત્વા સ્મિતં કૃત્વા સુપેશલમ્
કપટ નજરવાળી, હું એ વાત શીઘ્ર શુંભને કહીશ. વ્યાસ કહે છે: દૂતના વચન સાંભળી દેવીએ મીઠી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.
તં પ્રાહ મધુરાં વાચં દેવી દેવાર્થસાધિકા । દેવ્યુવાચ જાનામ્યહં નિશુમ્ભં ચ શુમ્ભં ચાતિબલં નૃપમ્
દેવી, જે દેવોના કાર્યને સિદ્ધ કરે છે, તેણે મીઠા શબ્દો કહ્યા. દેવી બોલી: હું નિશુંભ અને શુંભ, એ અત્યંત બળવાન રાજાને ઓળખું છું.
જેતારં સર્વદેવાનાં હન્તારઞ્ચૈવ વિદ્વિષામ્ । રાશિં સર્વગુણાનાઞ્ચ ભોક્તારં સર્વસમ્પદામ્
જે બધા દેવોને જીતે છે, દુશ્મનોને મારે છે, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને સર્વ સંપત્તિઓનો ભોગવે છે.
દાતારં ચાતિશૂરં ચ સુન્દરં મન્મથાકૃતિમ્ । દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈર્યુક્તમવધ્યં સુરમાનુષૈઃ
દાતા, અત્યંત શૂરવીર અને મનોહર, કામદેવ જેવો સુંદર, બત્રીસ લક્ષણોથી યુક્ત અને દેવો-માનવો માટે અપરાજિત છે.
જ્ઞાત્વા સમાગતાસ્સ્મ્યત્ર દ્રષ્ટુકામા મહાસુરમ્ । રત્નં કનકમાયાતિ સ્વશોભાધિકવૃદ્ધયે
આ બધું જાણીને હું મહાદૈત્યને જોવા અહીં આવી છું. સોનાનું રત્ન પોતાની તેજસ્વિતા વધારવા માટે આવી રહ્યું છે.
તત્રાહં સ્વપતિં દ્રષ્ટું દૂરાદેવાગતાસ્મિ વૈ । દૃષ્ટા મયા સુરાઃ સર્વે માનવા ભુવિ માનદાઃ
માટે, હું મારા સ્વામીના દર્શન માટે દૂરથી આવી છું. બધા દેવો અને પૃથ્વી上的 માન્યમાનવોને મેં જોઈ લીધા છે.
ગન્ધર્વા રાક્ષસાશ્ચાન્યે યે ચાતિપ્રિયદર્શનાઃ । સર્વે શુમ્ભભયાદ્ભીતા વેપમાના વિચેતસઃ
ગાંધીર્વો, રાક્ષસો અને બીજા બધા, જેઓ જોવા ખૂબ જ મનમોહક છે, તેઓ સૌ શુમ્ભના ભયથી ડરીને કાંપતા અને ગભરાઈ ગયા.
શ્રુત્વા શુમ્ભગુણાનત્ર પ્રાપ્તાસ્મ્યદ્ય દિદૃક્ષયા । ગચ્છ દૂત મહાભાગ બ્રૂહિ શુમ્ભં મહાબલમ્
શુમ્ભના ગુણો સાંભળી, હું આજે તેને જોવા માટે અહીં આવી છું. હે મહાન દૂત, તું જઈને એ મહાબલી શુમ્ભને મારું સંદેશ કહેજે.