જ્ઞાયતાં કસ્ય પુત્રીયં કિમર્થમિહ ચાગતા । ગૃહ્યતાં રાજશાર્દૂલ તવ યોગ્યાસ્તિ કામિની
'જાણો કે એ કોની દીકરી છે અને શા માટે અહીં આવી છે; હે રાજાશારદૂલ, એ સ્ત્રી તમારે યોગ્ય છે, તેને મેળવો.'
જ્ઞાત્વાઽઽનય ગૃહે ભાર્યાં કુરુ કલ્યાણલોચનામ્ । નિશ્ચિતં નાસ્તિ સંસારે નારી ત્વેવંવિધા કિલ
'જાણીને તેને અહીં લાવો અને શુભ આંખોવાળી તેને તમારી પત્ની બનાવો; નિશ્ચયથી, સમગ્ર સંસારમાં આવી સ્ત્રી બીજી નથી.'
દેવાનાં સર્વરત્નાનિ ગૃહીતાનિ ત્વયા નૃપ । કસ્માન્નેમાં વરારોહાં પ્રગહ્ણાસિ નૃપોત્તમ
રાજા, તમે દેવતાઓના બધા રત્નો લઇ લીધાં છે, તો પછી આ સુંદર સ્ત્રીને કેમ નથી સ્વીકારતા, હે મહારાજ?
ઇન્દ્રસ્યૈરાવતઃ શ્રીમાન્પારિજાતતરુસ્તથા । ગૃહીતોઽશ્વઃ સપ્તમુખસ્ત્વયા નૃપ બલાત્કિલ
હે રાજા, તમે ઇન્દ્રનો ભવ્ય ઐરાવત હાથી, પારિજાત વૃક્ષ અને સાતમુંખો ઘોડો પણ બળજબરીથી લઇ લીધા છે.
વિમાનં વૈધસં દિવ્યં મરાલધ્વજસંયુતમ્ । ત્વયાત્તં રત્નભૂતં તદ્બલેન નૃપ ચાદ્ભુતમ્
હે રાજા, તમે મોરના ધ્વજથી શોભાયમાન દિવ્ય વૈધસ વિમાન પણ તમારી શક્તિથી મેળવી લીધું છે, જે અદ્ભુત રત્ન છે.
કુબેરસ્ય નિધિઃ પદ્મસ્ત્વયા રાજન્ સમાહૃતઃ । છત્રં જલપતેઃ શુભ્રં ગૃહીતં તત્ત્વયા બલાત્
કુબેરનો ખજાનો, કમળ અને જળના સ્વામીનું તેજસ્વી છત્ર, તમે બળપૂર્વક મેળવી લીધાં છે, હે રાજા.
પાશશ્ચાપિ નિશુમ્ભેન ભ્રાત્રા તવ નૃપોત્તમ । ગૃહીતોઽસ્તિ હઠાત્કામં વરુણસ્ય જિતસ્ય ચ
હે મહારાજ, તમારા ભાઈ નિશુમ્ભે પણ વરુણને હરાવીને તેની પાસ બળપૂર્વક લઇ લીધી છે.
અમ્લાનપઙ્કજાં તુભ્યં માલાં જલનિધિર્દદૌ । ભયાત્તવ મહારાજ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
હે મહારાજ, તમારા ભયથી સમુદ્રે તમને કદી ન મલિન થતી કમળમાળ અને અનેક પ્રકારના રત્નો આપી દીધાં છે.
મૃત્યોઃ શક્તિર્યમસ્યાપિ દણ્ડઃ પરમદારુણઃ । ત્વયા જિત્વા હૃતઃ કામં કિમન્યદ્વર્ણ્યતે નૃપ
મૃત્યુની શક્તિ અને યમરાજનો ભયાનક દંડ પણ તમે જીતીને ઇચ્છા મુજબ મેળવી લીધાં છે; હવે વધુ શું કહેવું, હે રાજા?
કામધેનુર્ગહીતાદ્ય વર્તતે સાગરોદ્ભવા । મેનકાદ્યા વશે રાજંસ્તવ તિષ્ઠન્તિ ચાપ્સરાઃ
આજે તમે સમુદ્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કામધેનુ ગાય મેળવી છે; મેનકા અને અન્ય અપ્સરાઓ પણ હવે તમારી આજ્ઞામાં છે, હે રાજા.
એવં સર્વાણિ રત્નાનિ ત્વયાત્તાનિ બલાદપિ । કસ્માન્ન ગૃહ્યતે કાન્તારત્નમેષા વરાઙ્ગના
આ રીતે તમે બળપૂર્વક બધા રત્નો મેળવી લીધાં છે; તો પછી આ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, સ્ત્રીઓમાં રત્ન, કેમ નથી સ્વીકારતા?
સર્વાણિ તે ગૃહસ્થાનિ રત્નાનિ વિશદાન્યથ । અનયા સમ્ભવિષ્યન્તિ રત્નભૂતાનિ ભૂપતે
હે રાજા, તમારા ઘરમાં રહેલા બધા રત્નો તેના દ્વારા સાચા અર્થમાં રત્ન બની જશે.
ત્રિષુ લોકેષુ દૈત્યેન્દ્ર નેદૃશી વર્તતે પ્રિયા । તસ્માત્તામાનયાશુ ત્વં કુરુ ભાર્યાં મનોહરામ્
ત્રણે લોકમાં, હે દૈત્યરાજ, આવી પ્રિય સ્ત્રી બીજે ક્યાંય નથી; તેથી તું ઝડપથી તેને લાવીને પોતાની મનમોહક પત્ની બનાવ.
વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં મધુરં મધુરાક્ષરમ્ । પ્રસન્નવદનઃ પ્રાહ સુગ્રીવં સનિધૌ સ્થિતમ્
વ્યાસ કહે છે: એમની મધુર અને મીઠી વાતો સાંભળી, પ્રસન્ન ચહેરે તેણે પાસે ઊભેલા સુગ્રીવને કહ્યું.
ગચ્છ સુગ્રીવ દૂતત્વં કુરુ કાર્યં વિચક્ષણ । વક્તવ્યઞ્ચ તથા તત્ર યથાભ્યેતિ કૃશોદરી
સુગ્રીવ, તું દૂત બનીને સમજદારીથી આ કાર્ય પૂર્ણ કર અને ત્યાં એવી રીતે બોલજે કે પાતળી કમરવાળી એ સ્ત્રી અહીં આવી જાય.
ઉપાયૌ દ્વૌ પ્રયોક્તવ્યૌ કાન્તાસુ સુવિચક્ષણૈઃ । સામદાને ઇતિ પ્રાહુઃ શૃઙ્ગારરસકોવિદાઃ
પ્રેમવિદ્યા જાણનારા કહે છે કે સ્ત્રીઓ સાથે બે રીતો અપનાવવી: મીઠી વાત અને ભેટ આપવી.
ભેદે પ્રયુજ્યમાનેઽપિ રસાભાસસ્તુ જાયતે । નિગ્રહે રસભઙ્ગઃ સ્યાત્તસ્માત્તૌ દૂષિતૌ બુધૈઃ
ફૂટ પાડવાથી માત્ર પ્રેમનો દેખાવ થાય છે અને દંડથી તો પ્રેમ તૂટી જાય છે, એટલે બુદ્ધિશાળાઓ એ બે રીતો ટાળી દે છે.
સામદાનમુખૈર્વાક્યૈઃ શ્લક્ષ્ણૈર્નર્મયુતૈસ્તથા । કા ન યાતિ વશે દૂત કામિની કામપીડિતા
મીઠી વાતો અને ભેટોથી, નરમ અને રમૂજી વાણીથી, હે દૂત, કામના વશ સ્ત્રી કઈ રીતે ન વશ થાય?
વ્યાસ ઉવાચ સુગ્રીવસ્તુ વચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભોક્તં સુપ્રિયં પટુ । જગામ તરસા તત્ર યત્રાસ્તે જગદમ્બિકા
વ્યાસ કહે છે: શુંભના સુખદ અને કુશળ વચન સાંભળી, સુગ્રીવ ઝડપથી ત્યાં ગયો જ્યાં જગદંબા હતી.
સોઽપશ્યત્સુમુખીં કાન્તાં સિંહસ્યોપરિસંસ્થિતામ્ । પ્રણમ્ય મધુરં વાક્યમુવાચ જગદમ્બિકામ્
તેણે સુંદર મુખવાળી અને મનોહર સ્ત્રીને સિંહ પર બેઠેલી જોઈ, અને નમસ્કાર કરીને જગદંબાને મીઠા શબ્દો કહ્યા.
દૂત ઉવાચ વરોરુ ત્રિદશારાતિઃ શુમ્ભઃ સર્વાઙ્ગસુન્દરઃ । ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શૂરઃ સર્વજિદ્રાજતે નૃપઃ
દૂત બોલ્યો: સુન્દરી, ત્રિદશોનો શત્રુ શુંભ સુંદર અવયવો ધરાવે છે, તે ત્રણેય લોકનો રાજા અને વિજયી છે, અને સર્વેને જીતનાર શૂરવીર રાજા છે.
તેનાહં પ્રેષિતઃ કામં ત્વત્સકાશં મહાત્મના । ત્વદ્રૂપશ્રવણાસક્તચિત્તેનાતિવિદૂયતા
મહાત્મા શુંભે મને તારી પાસે મોકલ્યો છે, કારણ કે તે તારા રૂપના વર્ણનથી મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયો છે.
વચનં તસ્ય તન્વઙ્ગિ શૃણુ પ્રેમપુરઃસરમ્ । પ્રણિપત્ય યથા પ્રાહ દૈત્યાનામધિપસ્ત્વયિ
પાતળી કમરવાળી, પ્રેમપૂર્વક જે શબ્દો તેણે નમ્રતાથી તને સંબોધીને કહ્યા છે, તે સાંભળ.
દેવા મયા જિતાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યાધિપતિસ્ત્વહમ્ । યજ્ઞભાગાનહં કાન્તે ગહ્ણામીહ સ્થિતઃ સદા
મારે બધા દેવતાઓને જીત્યા છે; હું ત્રણેય લોકનો સ્વામી છું. સુન્દરી, યજ્ઞનો ભાગ માત્ર હું જ મેળવો છું અને હંમેશા અહીં રહ્યો છું.
હૃતસારા કૃતા નૂનં દ્યૌર્મયા રત્નવર્જિતા । યાનિ રત્નાનિ દેવાનાં તાનિ ચાહૃતવાનહમ્
નિશ્ચયે, મેં સ્વર્ગને તેની સાચી કીમતથી ખાલી કરી દીધો છે અને ત્યાંના બધા રત્નો પણ લઈ લીધા છે.
ભોક્તાહં સર્વરત્નાનાં ત્રિષુ લોકેષુ ભામિનિ । વશાનુગાઃ સુરાઃ સર્વે મમ દૈત્યાશ્ચ માનવાઃ
ભામિની, ત્રણેય લોકના બધા રત્નોનો આનંદ હું માણું છું. બધા દેવ, દૈત્ય અને માનવો મારા વશમાં છે.
ત્વદ્ગુણૈઃ કર્ણમાગત્ય પ્રવિશ્ય હૃદયાન્તરમ્ । ત્વદધીનઃ કૃતઃ કામં કિઙ્કરોઽસ્મિ કરોમિ કિમ્
તારા ગુણોએ મારા કાનમાં પ્રવેશી હૃદય સુધી પહોંચી ગયા છે, હવે હું તારા વશમાં છું; હું તારો દાસ છું—શું કરું?
ત્વમાજ્ઞાપય રમ્ભોરુ તત્કરોમિ વશાનુગઃ । દાસોઽહં તવ ચાર્વઙ્ગિ રક્ષ માં કામબાણતઃ
રંભાસમાન જાંઘવાળી, તું જે આદેશ આપશે તે હું કરું છું. ચરિત્રવંતી, હું તારો દાસ છું—મને કામના બાણોથી બચાવ.
ભજ માં ત્વં મરાલાક્ષિ તવાધીનં સ્મરાકુલમ્ । ત્રૈલોક્યસ્વામિની ભૂત્વા ભુંક્ષ્વ ભોગાનનુત્તમાન્
હંસની જેમ આંખવાળી, મને પ્રેમ કર; હું તારો છું, કામથી વ્યાકુળ છું. ત્રણેય લોકની સ્વામિની બની શ્રેષ્ઠ ભોગો માણ.
તવ ચાજ્ઞાકરઃ કાન્તે ભવામિ મરણાવધિ । અવધ્યોઽસ્મિ વરારોહે સદેવાસુરમાનુષૈઃ
પ્રિયે, મૃત્યુ સુધી હું તારા આદેશનું પાલન કરીશ. દેવ, દૈત્ય કે માનવો મને હાણી કરી શકે નહીં, સુન્દરાંગી.