ગતિરન્યા ન ચાસ્માકં ત્વમેવાસિ મહાબલે । કુરુ કાર્યં સુરાણાં વૈ દુઃખિતાનાં સુમધ્યમે
અમને બીજું કોઈ આશ્રય નથી, હે મહાબલવાળી દેવી, તમે જ અમારો આધાર છો. હે સુમધ્યમા, દુઃખી દેવતાઓનું કાર્ય તમે પૂર્ણ કરો.
દેવાસ્ત્વદઙ્ઘ્રિભજને નિરતાઃ સદૈવ તે દાનવૈરતિબલૈર્વિપદં સુનીતાઃ । તાન્દેવિ દુઃખરહિતાન્ કુરુ ભક્તિયુક્તા- ન્માતસ્ત્વમેવ શરણં ભવ દુઃખિતાનામ્
દેવતાઓ તો હંમેશા તમારા ચરણસેવનમાં તત્પર છે, છતાં પણ દૈત્યોની મહાશક્તિને કારણે તેઓ દુઃખમાં મુકાઈ ગયા છે. હે દેવી, તેમને ભક્તિથી ભરપૂર અને દુઃખરહિત બનાવો; હે માતા, દુઃખીજનો માટે તમે જ એકમાત્ર આશ્રય છો.
સકલભુવનરક્ષા દેવિ કાર્યા ત્વયાદ્ય સ્વકૃતમિતિ વિદિત્વા વિશ્વમેતદ્યુગાદૌ । જનનિ જગતિ પીડાં દાનવા દર્પયુક્તાઃ સ્વબલમદસમેતાસ્તે પ્રકુર્વન્તિ માતઃ
હે દેવી, આજે તમારે આખા જગતની રક્ષા કરવી જોઈએ, કારણ કે એ તમારું પોતાનું કાર્ય છે. યુગના આરંભથી જ દૈત્યો પોતાના બળના અહંકારથી જગતમાં પીડા ફેલાવે છે, હે માતા.
દેવ્યા સુગ્રીવદૂતાય સ્વવ્રતકથનમ્ વ્યાસ ઉવાચ એવં સ્તુતા તદા દેવી દૈવતૈઃ શત્રુતાપિતૈઃ । સ્વશરીરાત્પરં રૂપં પ્રાદુર્ભૂતં ચકાર હ
વ્યાસજી કહે છે: ત્યારે શત્રુઓથી પીડિત દેવતાઓએ જેવું સ્તુતિ કરી, ત્યારે દેવી પોતાના શરીરમાંથી એક પરમ રૂપ પ્રગટ કર્યું.
પાર્વત્યાસ્તુ શરીરાદ્વૈ નિઃસૃતા ચામ્બિકા યદા । કૌશિકીતિ સમસ્તેષુ તતો લોકેષુ પઠ્યતે
જ્યારે પાર્વતીના શરીરમાંથી અંબિકા પ્રગટ થઈ, ત્યારે બધા લોકોએ તેમને કૌશિકી નામે ઓળખી.
નિઃસૃતાયાં તુ તસ્યાં સા પાર્વતી તનુવ્યત્યયાત્ । કૃષ્ણરૂપાથ સઞ્જાતા કાલિકા સા પ્રકીર્તિતા
તે સમયે, પાર્વતીના રૂપ બદલાવથી, કાળી દેખાવવાળી બની અને તેમને કાલિકા કહેવામાં આવી.
મષીવર્ણા મહાઘોરા દૈત્યાનાં ભયવર્ધિની । કાલરાત્રીતિ સા પ્રોક્તા સર્વકામફલપ્રદા
તે કાળી રંગની, અત્યંત ભયાનક અને દૈત્યોના ડર વધારનાર હતી; તેમને કાલરાત્રિ કહેવામાં આવે છે, જે સર્વે ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.
અમ્બિકાયાઃ પરં રૂપં વિરરાજ મનોહરમ્ । સર્વભૂષણસંયુક્તં લાવણ્યગુણસંયુતમ્
અંબિકાનું ઉત્તમ રૂપ ખૂબ જ આકર્ષક રીતે તેજમાન થયું, સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ અને સૌંદર્યથી ભરપૂર હતું.
તતોઽમ્બિકા તદા દેવાનિત્યુવાચ હ સસ્મિતા । તિષ્ઠન્તુ નિર્ભયા યૂયં હનિષ્યામિ રિપૂનિહ
પછી અંબિકા હસતાં દેવતાઓને કહ્યું: 'તમે નિર્ભય રહો, હું અહીં તમારા શત્રુઓનો નાશ કરીશ.'
કાર્યં વઃ સર્વથા કાર્યં વિહરિષ્યામ્યહં રણે । નિશુમ્ભાદીન્વધિષ્યામિ યુષ્માકં સુખહેતવે
'હું તમારું કાર્ય નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ કરીશ; યુદ્ધમાં આનંદ માણીશ અને નિશુમ્ભ તથા બીજા શત્રુઓનો નાશ કરીશ, જેથી તમને સુખ મળે.'
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી સિંહારૂઢા મદોત્કટા । કાલિકાં પાર્શ્વતઃ કૃત્વા જગામ નગરે રિપોઃ
આ રીતે કહીને, દેવી શક્તિથી ઉન્મત્ત થઈ, સિંહ પર આરૂઢ થઈ, કાલિકાને બાજુમાં રાખી, શત્રુના શહેર તરફ ગઇ.
સા ગત્વોપવને તસ્થાવમ્બિકા કાલિકાન્વિતા । જગાવથ કલં તત્ર જગન્મોહનમોહનમ્
અંબિકા, કાલિકા સાથે, વનમાં ગઈ અને ત્યાં ઊભી રહી; ત્યાં તેણે એવું મીઠું ગીત ગાયું કે સમગ્ર જગત મોહિત થઈ ગયું.
શ્રુત્વા તન્મધુરં ગાનં મોહમીયુઃ ખગા મૃગાઃ । મુદઞ્ચ પરમાં પ્રાપુરમરા ગગને સ્થિતાઃ
તે મીઠું ગીત સાંભળીને પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ મગ્ન થઈ ગયા અને આકાશમાં રહેલા દેવતાઓએ પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
તસ્મિન્નવસરે તત્ર દાનવૌ શુમ્ભસેવકૌ । ચણ્ડમુણ્ડાભિધૌ ઘોરૌ રમમાણૌ યદૃચ્છયા
એ સમયે, શુમ્ભના બે ભયાનક સેવક ચંડ અને મુંડ, આનંદમાં મસ્ત થઈ, ત્યાં સંજોગવશ આવી પહોંચ્યા.
આગતૌ દદૃશાતે તુ તાં તદા દિવ્યરૂપિણીમ્ । અમ્બિકાં ગાનસંયુક્તાં કાલિકાં પુરતઃ સ્થિતામ્
તેઓએ ત્યાં જઈને, દિવ્ય રૂપવાળી અંબિકાને ગીત ગાતી જોઈ અને કાલિકાને તેના આગળ ઊભી જોઈ.
દૃષ્ટ્વા તાં દિવ્યરૂપાઞ્ચ દાનવૌ વિસ્મયાન્વિતૌ । જગ્મતુસ્તરસા પાર્શ્વં શુમ્ભસ્ય નૃપસત્તમ
તે દિવ્ય રૂપ જોઈને, બંને દૈત્યો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તરત જ શુમ્ભ પાસે દોડી ગયા, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
તૌ ગત્વા તં સમાસીનં દૈત્યાનામધિપં ગૃહે । ઊચતુર્મધુરાં વાણીં પ્રણમ્ય શિરસા નૃપમ્
તેઓ જઈને, દૈત્યોના રાજા જ્યાં બેઠેલા હતા, ત્યાં પહોંચ્યા, માથું ઝુકાવી પ્રણામ કર્યું અને મીઠા શબ્દો બોલ્યા.
રાજન્ હિમાલયાત્કામં કામિની કામમોહિની । સમ્પ્રાપ્તા સિંહમારૂઢા સર્વલક્ષણસંયુતા
'રાજા, હિમાલયમાંથી એક સુંદર સ્ત્રી આવી છે, જે સૌંદર્યથી મોહક છે, સિંહ પર સવાર છે અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.'
નેદૃશી દેવલોકેઽસ્તિ ન ગન્ધર્વપુરે તથા । ન દૃષ્ટા ન શ્રુતા ક્વાપિ પૃથિવ્યાં પ્રમદોત્તમા
'દેવલોકમાં, ગંધર્વનગરમાં કે પૃથ્વી પર ક્યાંય આવી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી neither જોઈ છે કે સાંભળી છે.'
ગાનઞ્ચ તાદૃશં રાજન્ કરોતિ જનરઞ્જનમ્ । મૃગાસ્તિષ્ઠન્તિ તત્પાર્શ્વે મથુરસ્વરમોહિતાઃ
'રાજા, તેનું ગીત બધાને આનંદ આપે છે; પ્રાણીઓ પણ તેની મીઠી અવાજથી મોહિત થઈ, તેની બાજુમાં ઊભા રહે છે.'
જ્ઞાયતાં કસ્ય પુત્રીયં કિમર્થમિહ ચાગતા । ગૃહ્યતાં રાજશાર્દૂલ તવ યોગ્યાસ્તિ કામિની
'જાણો કે એ કોની દીકરી છે અને શા માટે અહીં આવી છે; હે રાજાશારદૂલ, એ સ્ત્રી તમારે યોગ્ય છે, તેને મેળવો.'
જ્ઞાત્વાઽઽનય ગૃહે ભાર્યાં કુરુ કલ્યાણલોચનામ્ । નિશ્ચિતં નાસ્તિ સંસારે નારી ત્વેવંવિધા કિલ
'જાણીને તેને અહીં લાવો અને શુભ આંખોવાળી તેને તમારી પત્ની બનાવો; નિશ્ચયથી, સમગ્ર સંસારમાં આવી સ્ત્રી બીજી નથી.'
દેવાનાં સર્વરત્નાનિ ગૃહીતાનિ ત્વયા નૃપ । કસ્માન્નેમાં વરારોહાં પ્રગહ્ણાસિ નૃપોત્તમ
રાજા, તમે દેવતાઓના બધા રત્નો લઇ લીધાં છે, તો પછી આ સુંદર સ્ત્રીને કેમ નથી સ્વીકારતા, હે મહારાજ?
ઇન્દ્રસ્યૈરાવતઃ શ્રીમાન્પારિજાતતરુસ્તથા । ગૃહીતોઽશ્વઃ સપ્તમુખસ્ત્વયા નૃપ બલાત્કિલ
હે રાજા, તમે ઇન્દ્રનો ભવ્ય ઐરાવત હાથી, પારિજાત વૃક્ષ અને સાતમુંખો ઘોડો પણ બળજબરીથી લઇ લીધા છે.
વિમાનં વૈધસં દિવ્યં મરાલધ્વજસંયુતમ્ । ત્વયાત્તં રત્નભૂતં તદ્બલેન નૃપ ચાદ્ભુતમ્
હે રાજા, તમે મોરના ધ્વજથી શોભાયમાન દિવ્ય વૈધસ વિમાન પણ તમારી શક્તિથી મેળવી લીધું છે, જે અદ્ભુત રત્ન છે.
કુબેરસ્ય નિધિઃ પદ્મસ્ત્વયા રાજન્ સમાહૃતઃ । છત્રં જલપતેઃ શુભ્રં ગૃહીતં તત્ત્વયા બલાત્
કુબેરનો ખજાનો, કમળ અને જળના સ્વામીનું તેજસ્વી છત્ર, તમે બળપૂર્વક મેળવી લીધાં છે, હે રાજા.
પાશશ્ચાપિ નિશુમ્ભેન ભ્રાત્રા તવ નૃપોત્તમ । ગૃહીતોઽસ્તિ હઠાત્કામં વરુણસ્ય જિતસ્ય ચ
હે મહારાજ, તમારા ભાઈ નિશુમ્ભે પણ વરુણને હરાવીને તેની પાસ બળપૂર્વક લઇ લીધી છે.
અમ્લાનપઙ્કજાં તુભ્યં માલાં જલનિધિર્દદૌ । ભયાત્તવ મહારાજ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
હે મહારાજ, તમારા ભયથી સમુદ્રે તમને કદી ન મલિન થતી કમળમાળ અને અનેક પ્રકારના રત્નો આપી દીધાં છે.
મૃત્યોઃ શક્તિર્યમસ્યાપિ દણ્ડઃ પરમદારુણઃ । ત્વયા જિત્વા હૃતઃ કામં કિમન્યદ્વર્ણ્યતે નૃપ
મૃત્યુની શક્તિ અને યમરાજનો ભયાનક દંડ પણ તમે જીતીને ઇચ્છા મુજબ મેળવી લીધાં છે; હવે વધુ શું કહેવું, હે રાજા?
કામધેનુર્ગહીતાદ્ય વર્તતે સાગરોદ્ભવા । મેનકાદ્યા વશે રાજંસ્તવ તિષ્ઠન્તિ ચાપ્સરાઃ
આજે તમે સમુદ્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કામધેનુ ગાય મેળવી છે; મેનકા અને અન્ય અપ્સરાઓ પણ હવે તમારી આજ્ઞામાં છે, હે રાજા.