જગન્મોહનલાવણ્યા સર્વલક્ષણલક્ષિતા । અદ્વિતીયસ્વરૂપા સા દેવાનાં દર્શનં ગતા
તે દેવીનું સૌંદર્ય આખા જગતને મોહી લે એવું હતું, સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને અનન્ય રૂપવાળી હતી; તે દેવતાઓના સમક્ષ પ્રગટ થઈ.
જાહ્નવ્યાં સ્નાતુકામા સા નિર્ગતા ગિરિગહ્વરાત્ । દિવ્યરૂપધરા દેવી વિશ્વમોહનમોહિની
જ્યારે તે ગંગામાં સ્નાન કરવા ઇચ્છી, ત્યારે પર્વતની ગુફામાંથી બહાર આવી, દિવ્ય રૂપ ધારણ કરેલું, આખા વિશ્વને મોહી નાખે એવી મોહિની દેવી.
દેવાન્સ્તુતિપરાનાહ મેઘગમ્ભીરયા ગિરા । પ્રેમપૂર્વં સ્મિતં કૃત્વા કોકિલામઞ્જુવાદિની
દેવી દેવતાઓને, જે સ્તુતિમાં તલીન હતા, વાદળ જેવી ગૂંજી ઊઠતી મીઠી વાણીમાં, પ્રેમભર્યું સ્મિત કરીને, કોયલ જેવી મધુર બોલીથી સંબોધન કર્યું.
દેવ્યુવાચ ભો ભોઃ સુરવરાઃ કાત્ર ભવદ્ભિઃ સ્તૂયતે ભૃશમ્ । કિમર્થં બ્રૂત વઃ કાર્યં ચિન્તાવિષ્ટાઃ કુતઃ પુનઃ
દેવી બોલી: હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, તમે અહીં મને એટલી બધી સ્તુતિ કેમ કરો છો? કહો, તમારો હેતુ શું છે? ફરીથી તમે ચિંતામાં કેમ છો?
વ્યાસ ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્યા મોહિતા રૂપસમ્પદા । પ્રેમપૂર્વં હૃદુત્સાહાસ્તામૂચુઃ સુરસત્તમાઃ
વ્યાસજી કહે છે: દેવીના વચન સાંભળીને અને તેમના રૂપે મોહિત થઈ, સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ પ્રેમ અને ઉત્સાહથી તેમને સંબોધ્યા.
દેવા ઊચુઃ દેવિ સ્તુમસ્ત્વાં વિશ્વેશિ પ્રણતાઃ સ્મ કૃપાર્ણવે । પાહિ નઃ સર્વદુઃખેભ્યઃ સંવિગ્નાન્દૈત્યતાપિતાન્
દેવતાઓએ કહ્યું: હે દેવી, હે વિશ્વની સ્વામી, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ, તમે દયા સમુદ્ર છો. અમને સર્વે દુઃખોથી બચાવો, અમે દુઃખી અને દૈત્યોથી પીડાઈએ છીએ.
પુરા ત્વયા મહાદેવિ નિહત્યાસુરકણ્ટકમ્ । મહિષં નો વરો દત્તઃ સ્મર્તવ્યાહં સદાપદિ
હે મહાદેવી, અગાઉ જ્યારે તમે મહિષાસુર નામના દૈત્યનો નાશ કર્યો, ત્યારે તમે અમને વચન આપ્યું હતું કે, 'દરેક આપત્તિમાં હું યાદ કરીશ.'
સ્મરણાદ્દૈત્યજાં પીડાં નાશયિષ્યામ્યસંશયમ્ । તેન ત્વં સંસ્મૃતા દેવિ નૂનમસ્માભિરિત્યપિ
'મારી સ્મૃતિથી દૈત્યજન્ય પીડા હું નિશ્ચયે દૂર કરીશ' એવું તમે કહ્યું હતું. તેથી, હે દેવી, અમે આજે ચોક્કસપણે તમને યાદ કર્યા છીએ.
અદ્ય શુમ્ભનિશુમ્ભૌ દ્વાવસુરૌ ઘોરદર્શનૌ । ઉત્પન્નૌ વિઘ્નકર્તારાવહન્યૌ પુરુષૈઃ કિલ
આજે શુમ્ભ અને નિશુમ્ભ નામના બે ભયાનક દૈત્યો જન્મ્યા છે, જે અવરોધ ઉભા કરે છે અને પુરુષો તેમને મારી શકતા નથી.
રક્તબીજશ્ચ બલવાંશ્ચણ્ડમુણ્ડૌ તથાસુરૌ । એતૈરન્યૈશ્ચ દેવાનાં હૃતં રાજ્યં મહાબલૈઃ
રક્તબીજ નામનો શક્તિશાળી દૈત્ય, તેમજ ચંડ અને મુંડ દૈત્યો પણ છે; આવા અનેક મહાબલી દૈત્યોએ દેવતાઓનું રાજ્ય છીનવી લીધું છે.
ગતિરન્યા ન ચાસ્માકં ત્વમેવાસિ મહાબલે । કુરુ કાર્યં સુરાણાં વૈ દુઃખિતાનાં સુમધ્યમે
અમને બીજું કોઈ આશ્રય નથી, હે મહાબલવાળી દેવી, તમે જ અમારો આધાર છો. હે સુમધ્યમા, દુઃખી દેવતાઓનું કાર્ય તમે પૂર્ણ કરો.
દેવાસ્ત્વદઙ્ઘ્રિભજને નિરતાઃ સદૈવ તે દાનવૈરતિબલૈર્વિપદં સુનીતાઃ । તાન્દેવિ દુઃખરહિતાન્ કુરુ ભક્તિયુક્તા- ન્માતસ્ત્વમેવ શરણં ભવ દુઃખિતાનામ્
દેવતાઓ તો હંમેશા તમારા ચરણસેવનમાં તત્પર છે, છતાં પણ દૈત્યોની મહાશક્તિને કારણે તેઓ દુઃખમાં મુકાઈ ગયા છે. હે દેવી, તેમને ભક્તિથી ભરપૂર અને દુઃખરહિત બનાવો; હે માતા, દુઃખીજનો માટે તમે જ એકમાત્ર આશ્રય છો.
સકલભુવનરક્ષા દેવિ કાર્યા ત્વયાદ્ય સ્વકૃતમિતિ વિદિત્વા વિશ્વમેતદ્યુગાદૌ । જનનિ જગતિ પીડાં દાનવા દર્પયુક્તાઃ સ્વબલમદસમેતાસ્તે પ્રકુર્વન્તિ માતઃ
હે દેવી, આજે તમારે આખા જગતની રક્ષા કરવી જોઈએ, કારણ કે એ તમારું પોતાનું કાર્ય છે. યુગના આરંભથી જ દૈત્યો પોતાના બળના અહંકારથી જગતમાં પીડા ફેલાવે છે, હે માતા.
દેવ્યા સુગ્રીવદૂતાય સ્વવ્રતકથનમ્ વ્યાસ ઉવાચ એવં સ્તુતા તદા દેવી દૈવતૈઃ શત્રુતાપિતૈઃ । સ્વશરીરાત્પરં રૂપં પ્રાદુર્ભૂતં ચકાર હ
વ્યાસજી કહે છે: ત્યારે શત્રુઓથી પીડિત દેવતાઓએ જેવું સ્તુતિ કરી, ત્યારે દેવી પોતાના શરીરમાંથી એક પરમ રૂપ પ્રગટ કર્યું.
પાર્વત્યાસ્તુ શરીરાદ્વૈ નિઃસૃતા ચામ્બિકા યદા । કૌશિકીતિ સમસ્તેષુ તતો લોકેષુ પઠ્યતે
જ્યારે પાર્વતીના શરીરમાંથી અંબિકા પ્રગટ થઈ, ત્યારે બધા લોકોએ તેમને કૌશિકી નામે ઓળખી.
નિઃસૃતાયાં તુ તસ્યાં સા પાર્વતી તનુવ્યત્યયાત્ । કૃષ્ણરૂપાથ સઞ્જાતા કાલિકા સા પ્રકીર્તિતા
તે સમયે, પાર્વતીના રૂપ બદલાવથી, કાળી દેખાવવાળી બની અને તેમને કાલિકા કહેવામાં આવી.
મષીવર્ણા મહાઘોરા દૈત્યાનાં ભયવર્ધિની । કાલરાત્રીતિ સા પ્રોક્તા સર્વકામફલપ્રદા
તે કાળી રંગની, અત્યંત ભયાનક અને દૈત્યોના ડર વધારનાર હતી; તેમને કાલરાત્રિ કહેવામાં આવે છે, જે સર્વે ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.
અમ્બિકાયાઃ પરં રૂપં વિરરાજ મનોહરમ્ । સર્વભૂષણસંયુક્તં લાવણ્યગુણસંયુતમ્
અંબિકાનું ઉત્તમ રૂપ ખૂબ જ આકર્ષક રીતે તેજમાન થયું, સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ અને સૌંદર્યથી ભરપૂર હતું.
તતોઽમ્બિકા તદા દેવાનિત્યુવાચ હ સસ્મિતા । તિષ્ઠન્તુ નિર્ભયા યૂયં હનિષ્યામિ રિપૂનિહ
પછી અંબિકા હસતાં દેવતાઓને કહ્યું: 'તમે નિર્ભય રહો, હું અહીં તમારા શત્રુઓનો નાશ કરીશ.'
કાર્યં વઃ સર્વથા કાર્યં વિહરિષ્યામ્યહં રણે । નિશુમ્ભાદીન્વધિષ્યામિ યુષ્માકં સુખહેતવે
'હું તમારું કાર્ય નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ કરીશ; યુદ્ધમાં આનંદ માણીશ અને નિશુમ્ભ તથા બીજા શત્રુઓનો નાશ કરીશ, જેથી તમને સુખ મળે.'
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી સિંહારૂઢા મદોત્કટા । કાલિકાં પાર્શ્વતઃ કૃત્વા જગામ નગરે રિપોઃ
આ રીતે કહીને, દેવી શક્તિથી ઉન્મત્ત થઈ, સિંહ પર આરૂઢ થઈ, કાલિકાને બાજુમાં રાખી, શત્રુના શહેર તરફ ગઇ.
સા ગત્વોપવને તસ્થાવમ્બિકા કાલિકાન્વિતા । જગાવથ કલં તત્ર જગન્મોહનમોહનમ્
અંબિકા, કાલિકા સાથે, વનમાં ગઈ અને ત્યાં ઊભી રહી; ત્યાં તેણે એવું મીઠું ગીત ગાયું કે સમગ્ર જગત મોહિત થઈ ગયું.
શ્રુત્વા તન્મધુરં ગાનં મોહમીયુઃ ખગા મૃગાઃ । મુદઞ્ચ પરમાં પ્રાપુરમરા ગગને સ્થિતાઃ
તે મીઠું ગીત સાંભળીને પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ મગ્ન થઈ ગયા અને આકાશમાં રહેલા દેવતાઓએ પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
તસ્મિન્નવસરે તત્ર દાનવૌ શુમ્ભસેવકૌ । ચણ્ડમુણ્ડાભિધૌ ઘોરૌ રમમાણૌ યદૃચ્છયા
એ સમયે, શુમ્ભના બે ભયાનક સેવક ચંડ અને મુંડ, આનંદમાં મસ્ત થઈ, ત્યાં સંજોગવશ આવી પહોંચ્યા.
આગતૌ દદૃશાતે તુ તાં તદા દિવ્યરૂપિણીમ્ । અમ્બિકાં ગાનસંયુક્તાં કાલિકાં પુરતઃ સ્થિતામ્
તેઓએ ત્યાં જઈને, દિવ્ય રૂપવાળી અંબિકાને ગીત ગાતી જોઈ અને કાલિકાને તેના આગળ ઊભી જોઈ.
દૃષ્ટ્વા તાં દિવ્યરૂપાઞ્ચ દાનવૌ વિસ્મયાન્વિતૌ । જગ્મતુસ્તરસા પાર્શ્વં શુમ્ભસ્ય નૃપસત્તમ
તે દિવ્ય રૂપ જોઈને, બંને દૈત્યો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તરત જ શુમ્ભ પાસે દોડી ગયા, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
તૌ ગત્વા તં સમાસીનં દૈત્યાનામધિપં ગૃહે । ઊચતુર્મધુરાં વાણીં પ્રણમ્ય શિરસા નૃપમ્
તેઓ જઈને, દૈત્યોના રાજા જ્યાં બેઠેલા હતા, ત્યાં પહોંચ્યા, માથું ઝુકાવી પ્રણામ કર્યું અને મીઠા શબ્દો બોલ્યા.
રાજન્ હિમાલયાત્કામં કામિની કામમોહિની । સમ્પ્રાપ્તા સિંહમારૂઢા સર્વલક્ષણસંયુતા
'રાજા, હિમાલયમાંથી એક સુંદર સ્ત્રી આવી છે, જે સૌંદર્યથી મોહક છે, સિંહ પર સવાર છે અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.'
નેદૃશી દેવલોકેઽસ્તિ ન ગન્ધર્વપુરે તથા । ન દૃષ્ટા ન શ્રુતા ક્વાપિ પૃથિવ્યાં પ્રમદોત્તમા
'દેવલોકમાં, ગંધર્વનગરમાં કે પૃથ્વી પર ક્યાંય આવી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી neither જોઈ છે કે સાંભળી છે.'
ગાનઞ્ચ તાદૃશં રાજન્ કરોતિ જનરઞ્જનમ્ । મૃગાસ્તિષ્ઠન્તિ તત્પાર્શ્વે મથુરસ્વરમોહિતાઃ
'રાજા, તેનું ગીત બધાને આનંદ આપે છે; પ્રાણીઓ પણ તેની મીઠી અવાજથી મોહિત થઈ, તેની બાજુમાં ઊભા રહે છે.'